= NextPart 01CF3E 6C578F60



Yüklə 97,1 Kb.
səhifə1/3
tarix23.04.2018
ölçüsü97,1 Kb.
  1   2   3

MIME-Version: 1.0 Content-Type: multipart/related; boundary="----=_NextPart_01CF3EC9.6C578F60" ??? ???? ￿?￿?? ?????????????? ???????? ??? ?????. ?? ? ??? ??????? ???, ??? ?????? ?????? ? ?????? ????????. ???????????, ?????￾???????, ???? Windowsᆴ Internet Explorerᆴ. ------=_NextPart_01CF3EC9.6C578F60 Content-Location: file:///C:/486EC822/file9746.htm Content-Transfer-Encoding: quoted-printable Content-Type: text/html; charset="us-ascii"

O’ZBE= KISTON  RESPUBLIKASI=   XALQ  TA’LIMI  VAZIRLIGI

Navoiy davlat pedagogika  instituti

Tabiatshunoslik fakulteti

Geografiya o’qitish ta’lim metodikasi  ta`lim yo`nalishi

3 “A” kurs   ­guruh talabasi

O`rinov Hasan Hamidovich

Materiklar va okeanlar tabiiy   geografiyasi  fanidan

 =

 =

 

 



 

 

MAVZU: JANUBIY AMERIKANING TEKSHIRILISH  TA= RIXI.

 

    


       

 

 



 

 

 =



 =

 =

 =

 =

 =

Bajardi:        =             &nb= sp;            =               O`rinov H

Tekshirdi:        =             &nb= sp;            =           Muxammedova N

 =

 

 

 



 

Mundarija

Kirish

 

I.BOB.Amerikani kashf etilishida olimlarning qarashlari…………...=

 

1.1Janubiy Amerika materigining p= aydo bo`lish tarixi………………

 

1.2. Janubiy Amerika materigining tiktonik tuzulishi va tarixi……..

 

1.3.Janubiy Amerika materigi tabiati o`rganishining asosiy bosqichlari.

 

II.BOB.Janubiy Amerikaning shakillanishi va asosiy xususiyatlari….

 

2.1.Tabiati shakillanishining asosiy bosqichlari………………………&= #8230;

 

2.2.Janubiy Amerika axolisining milliy va etnik tarkibi……………….

 

Xulosa…………= ;…………………………R= 30;………………………… 8230;…..

 

Foydalanilgan adabiyotlar………………………&= #8230;………………………<= /o:p>

 

 

 



 

 

   



I.BOB.A= MERIKANI KASHF ETILISHIDA OLIMLARNING QARASHLARI.

Amerikaning kashf etilishi haqida aniq malumo= tlar yo`q. X .Kolumbgacha yani Xitoylar,Yaponlar,filikiyaliklar,arblar,ingilizlar,skandinaviyaliklar,okian= iyaliklar orligi haqida dalillar topilmoqda.Vatondoshimiz Abu Rayhon Beruniy o`zining “Hindiston”asarida Amerika qirg`oqlarining mavjudligini X.Kolumb kashfiyotidan 450 yil oldin bashorat qilgan.Jumladan “bizning tekshirishimizcha yerning shimoliy (ikki) choragidan biri quruqlik bo`lganligidan xamqurt (diamitral qarama-qarshisi)CHoragiham quruqlik bo`lishini taxmin qilamiz deb aytgan.

Xiristofor Kolumb “yer shar shaklida “degan g`oyaga asoslanadi.HIndistonga g`arbdan yaqin dengiz yo`li bil= an boorish uchun safarga chiqdi. U 1492-yilning 12-oktyabr kuni San-Salvador (Ispancha xaloskor degani) oroliga yetib boradi. Bu sana Amerikaning kashf etilga= n kun tariqasida geografiya arixiga kiritilgan.Buyuk geografik kashfiyotlar davri= ni boshlab bergan Xristafor Kolumb o`zining to`rt marta Amerikaga qilgan safari chog`ida ham o`zi brogan yerlarni Hindiston deb o`ylagan.  

Amerigo Vespuchchi (asli italiyalik ispaniya dengiz flotida ximat qilgan)1499-1504-yillardagi Janubiy Amirikaga uyushtirilgan ikkita sayoxati= davrida birinchi bo`lib bu yerlar Hindiston emas balki yirik quruqlik-yangi dunyo ekanini aytib uning tabiyatini moxirona tafsilab yozadi.1507-yildan boshlab yangi dunyoga Amerika nomi berildi.Janubiy Amerikaniilmiy jixatdan o`rganis= hda nemis sayyohi A.Gumbold va fransuz botanigi E.Bonplanning xizmatlari katta bo`lgan ular materikning tabiati And tog`laridsagi balandlik mintaqalari gealogik tuzilishi g`arbdagi sovuq dengiz oqimlari haqida malumot to`pladil= ar va umumlashtirdilar. Materikning tabiati va ahol= isi haqidgi qiziqarl malumotlarni rossiyalik olimlardan G.I.Langsdorf, N.G.Rubs= or, A.I.Voyeykov, N.I Vavilovlar to`pladilar. Materik va okean botiqlarining pa= ydo bo`lishi haqidagi ko`plab gepatezalar (ilmiy taxminlar)= yaratilgan bo`lsada olimlar hanuz bir yechimga kelmadilar. Shunday gepotezalardan biri mobilizmdir.

Mobilizm (yunoncha siljiydigan,harakatlanadigan<= /span>)gepotezasini 1912-yilda nemis

geoligi A.Vigi= nir ishlab chiqdi lekin undan deyarli 9 asr avval vatandoshimiz Abu Rayhon Beru= niy (873-1048-yillar)materiklarning siljishi haqida shunday degan “Qit`al= ar go`yo daraxt barglari singari bir-biri tomon yaqinlashib yoki uzoqlashib se= kin harakatlanadi”.Beruiyning bu fikri mobilizm gepatuzasi moxiyatining o`zidir. A.Vigenir o`z gepatizasini yaratshda Atlantika okeaniga tutashgan Janubiy Amerika va Afrika qirg`oqlarining bir-bi= riga mos kelishiga asoslanadi.Uning fikricha taxminan 200mln muqaddam yer yuziga yagona pangeya materigi vayagona pantalassa okeani bo`lgan.

Kiyinchalik Pangeya 2ta yirik materikka;Lavraziy= a va Gondvanaga ,Pantalassa esa Paleotin va Tits okeanlariga ajralgan.O`z navbatida 65mln yil avval Lavraziyadan Shimoliy Amerika va yevosiyo, Gondvanadan esa Afrika,Avstraliya,Antarktida va Janubiy Amerika ajralib chiqqan.

Ular oralig    `ida hozirgi okeanlar tarkib topgan A Veginir materiklarning gorezantal siljishi= ga Yerning o`z o`qqi atrofida aylanishi hisobiga yuzaga keladigan markazdan qochma  kuch  sababchi deb hisoblagan .   

XV-asrning 2-yarmida boy Hindistonga (o`sha vaqtda sharqdagi mamlaka= tlar shunday deb yuritilar edi)boradigan yangi yo`lla= rni qidirish boshlandi. `492-yildan 1522-yilgacha yani Kolumbning birinchi ekispeditsiyasidan Magellanning dunyo aylana sayoxati tigaguncha o`tgan 30 yillik davrida geografik kashfiyotlar eng yuksak darajaga yetdi.Bu davrda insoniyat o`zi yashayotgan sayyorasi sirtini umumiy tarzda bo`lsa nihoyat b= ilib oldi. 

Geografik kashfiyotlarni iqtisodiy sabablardan tashqari yana yangi geologik dunyoqarashan farq qiluvchi dunyoq= arash ham taqozo etgan edi.Bu vaqtdagi falsafa burjuaziyaning fiodalizm va katolik cherkoviga qarshi kurashga qaratilgan edi. (D.Bruno).

Hunarmanchilik rivojlandi manafaktura paydo bo`<= /span>ldi texnika rivojlandi.”Yunonlarning genial bashoratlariga va arablarning o`zaro bog`lanmagan sporadik tadqiqotlarga qarama –qarshi o`zaro fan deb atash mumkin bo`lgan birdan-bir fan-hozirgi zamon tabiatshunosligi”shu davrning eng buyuk ilmiy yutug`i

Kopernikning=   geosentrek sestemasi (1543-y) bo`ldi. 1609-yilda G.Galili kuzatish ishlarida teliskopdan foydalanib= bitr qancha kashfiyotlar qildiki ular yer bilan planitalarning o`xshashligini tasdiqlad= i, 1609-1619-yillarda esa I.Kepler planitalar harakati qonuniyatlarini tushunt= irib berdi. Asdtranomiyaning yutuqlari geografik koordinatalarini aniqlash metodlarini ishlab ciqishga imkon tug`dirdi.fizika fani geografiyaga termometr ,barometr va boshqa metrologek priborlarni h= adya qildi. 

Geografiyada Ptolomeyning kitoblari va ka= rtasi juda katta rol o`ynadi.

Buyuk geografik kashfiyotlar uchta asosiy yo`nalishda bordi;1)Afrikani aylanib o`tuvchi janubiy yo`nalish.2)Atlan= tika okeani orqali o`tuvchi g`arbiy yo`nalish.3)Yevrosiyoning qutbiy chekkalarini aylanib o`tuvchi shimoliy yo`nalish .

1.1Janubiy Amerika materigining p= aydo bo`lish tarixi.

I.1.Buyuk geografik kashfiyotlarni Portugaliya boshlab berdi.Portugallarning Afrikaning g`arbiy qirg`oqlari bo= `ylab suzishi harakatlanishi kuchi harakteriga ko`ra bir-biridan farq qiluvchi bir necha bosqich bo`yicha bordi.

Birinchi bosqich (1415-1434)harakatlantiruvchi kuch qul savdosi va oltin undirish bo`ldi. Markis tabiri  bilan aytganda Afrika “qora tanlilar ov qiladigan quruq maydonga”aylandi.Bu davrda Yashil burun (1445) Yashil burun orollari (1452),Gveniya qo`ltig`(1462) Kongo daryosining quyar joyi (1482)va Yaxshi umid burni (1487)topildi. 

Uchinchi bosqich(1487-1498)yaxshi umid bu= rni kashf etilgandan keyin Portugallar Hind okeanini  berk havzadir ,degan tasavvurning noto`g`ri ekanligini tushunishdi . Ularda hindistonga boorish umidi paydo bo`ldi.1497-1498 yillarda Vasko Da Gama  o`z ekspedetsiyasini Zanjib= ardan Hindistongacha boshlab borgan arab darg`asi  Ibn Majid  yordamida  Hindistonga  boorish   umidini   ro`yobga   chiqardi. 1500-yilda Kabral = qo`mondonligida  Hindistonga   yub orilgan  ikkinchi    Portugal ekspedetsiyasi    Braziliya    qirg`oqlariga    yetib   bordi.  Braziliya     dastlab orol   deb   hisoblan= ib ,   unga    Vera   Krust    deb   nom    berilgan    edi.  Gama  va  Kobral  ekspedetsiyalaridan  &nbs= p; keyin  Janubiy Osiyo  va   Braziliya da  Portugaliya  ekspedetsiyalari   boshlandi.=

Yevropadan g`arbga tomon Atlantika okeani orqali sharqiy osiyoga bor= ish yo`lidagi barcha geografik kashfiyotlar ichida eng buyuk kashfiyot Kolumbni= ng Amerikani kashf etishi bo`ldi.Bu kashfiyot yuqorida  ko`rganimizdek normalar kashfiyotdan kiyingi ikkinchi kashfiyot edi. Yangi yerlarni ochish  g`oyasiga Pifagor va Aristotelning yerning Sharsimonligi haqidagi talimotida Ptalomeyning Yevrosiyo sharqqa uz= oq cho`zilgan degan fikrida va Beruniy asarida Marko Psloning Xitoy geografiya= si to`g`risidagi talimotidan asos solingan Xristofor Kolumb tarixiy qahramonlik qildi –materik kashf etdi.1492-yil 3-avgustda uning 90kishi va 3ta kemadan iborat floteliyasi Ispaniyadan chiqib o`sha yili oktiyabirning 11-k= undan 12-kunga o`tar kechasi Bagama orollaridan biri yaqiniga yetib keldi. So`ngra Kuba,Gaeti va boshqa orollar  topildi. Bularni Osiyoning sharqid= agi orollar deb o`ylashgan .

Amerikaning nomida tarixiy adolatsizliklardan biri namoyon bo`lgan. Dengizchi Amerigo Vespuchchi  Janubiy Amerika qirg`oqlarini o`zi= borib ko`rgan qisimlarini tasvirlovchi bir necha makonni kashf etgan.1507-yilda Validzeen Ollerning “kosmografiya “asarida Terra Amerika birinc= hi marta tilga olindi.so`ngra ular kartograf Merkator kartalaridan bu nom ikka= la materikka tadbiq etildi.   =  

Kolumbning yangi dunyoni kashf qilgani bilan bir qatorda Magellanning (1519-1521-yillardagi) dunyo aylana suzishi ham insoniyatning buyuk qaxramonliklaridan.Magellan ekispidetsiyasining bevosita vazifasi ancha kic= hik –Ziravorlar yani mollukko orollarining geografik o`rnini anglash edi.= XV –asrning eng kuchli dengizchi davlatlari bo`lgan.Ispaniya bilan portugaliya 1494-yili Tordosiliyas shartnomasi bilan o`z harakat doiralarini taxminan 46 gr g`arbiy uzunlikdan o`tgan meridian yo`alishdagi demakratsion chegara bilan ajratib olishdi bu chegaradan g`arbdagi yerlar suvlar va kelgusidagi kashfiyit yo`llari Ispaniyaga undan sharqdagilari Portugalitya uchun sharqdagilari portugaliyaga qaraydigan bo`ldi.Yerning ikkinchi tomoni= dagi yani osiyoning sharqiy qirg`oqlaridagi chegara qayerdan o`tishi noaniq bo`l= ib qoldi.Asosiy ziravorlarni yetkazib beruvchi ziravorlar (Molukko) orollari x= uddi shu tomonda joylashgan edi. Bu orollardan Portugaliya foydalanar edi.Lekin spanlar

Portugallarning shunday huquqga ega ekanliklariga shupxa bilan qarar edilar.Magellan ekspidetsiyasi Molukko orollari o`rnini aniqlash maqsaida tashkil etilgan edi lekin bu ekspiditsya Afrikani aylanib o`tib Portugaliya= ga qarashli suvlardan borishi mumkin emas edi. Magellan ye= rning sharsimonligi g`oyasiga asoslanib Molukko oroliga g`arbiy yo`l bilan boorish loyihasini taklif qildi.    

Birinchi dunyo aylana ekspeditsiyaning natijalari uning o`z oldiga qo`ygan xususiy iqtisodiy vazifasidan benihoya katta bo= `ldi. Bu ekspeditsiyadan keyin insoniyat yerning qanchalik ka= tta ekanligini bilib oldi.A. Vespuchchining Kolumb yerlari hech bo`lmaga= nda bu yerlarning ekvatordan janubdagi qismi Osiyoning bir chekkasi emas uYangi dunyo degan taxmini tasdiqlandi,yerda quruqlik e= mas balki suvlik maydoni katta ekanligi ilgari nomalum bo`lgan juda katta buyuk yani Tinch okean borligi aniqlandi.  

Magellan ekspiditsiyasidan keyin ham uzoq vaqtlargacha kartalarda janubiy yarimsharda janubiy yerning chekkasi deb xisoblanar edi. Ispanlar ,Po= rtugallar va Gollndlar bu nimalum materikni qidirib yo`lda ko`p kashfiyotlar qilishdi.(yangi Gveniya Avstraliyaning g`arbiy qirg`og`i Tasmaniya tinch okeanidagi orollar topildi)  

XVI-XVIII-asrlarda G`arbiy Yevropada kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi bilan mustamlakalarini bosib olish harakterida Ispaniya va Portugaliya bilan bir qatorda Angilya va Nedirlandi= ya ham ishtirok eta boshlashadi. Bu mamlakatlar ham Hindiston = bilan Xitoyga intilishdi. Janubiy yo`llar bu davlatlar uchun berk bo`lganl= igidan ular boshqa yo`nalishda kashfiyot qilishdi.Ingiliz savdogarlari Kolumb kashfiyotlari haqida eshitishlari bilan 1497-yildayoq ota va o`g`il Kabottlarinng ikkita ekispeditsiyasini tashkil etishdi.Bu ekispeditsiyalar Brestoldan chiqib g`arbga qarab yuradi ular niyufaundlen va Labrador geogra= fik kengliklardan shimoliy Amerikaga yetib borishdi.Bu yerda Xitoyning kutilgan boyliklarini topolmagan ingilizlar Kaboltlar kashfiyotiga ahamiyat berishmadi.shu bilan birga bu ekispeditsiyalarning muvafaqiyatli  Angilyani Xitoyga boradigan yagi y= o`llar qidirishga majbur edi.      

Qidiruvlar yunalishini ruslar ko`rsatib berishdi.1525-yilda rus elch= isi Dmetri Gerasimov Rim papasi va adabiyotchi hamda tarixchi Vavil Ioviy bilan suxbatida g`arbiy yevropada birinchi bo`lib shimoliy sharqiy yo`l yaniy sha= rqiy osiyoga yevrosiyoga  shimoliy qirg`oqlari bo`ylab boradigan dengiz yo`li haqidagi fikrini aytdi.D.Gerasim= ov germaniya va Rimda bu fikrni tasdiqlovchi kartani ham ko`rsatgan bo`ladi.Dm= etrey Gerasimov malumotlari Marko Polodan olingan malumotlar bilan o`z-o`zidan bog`landi yevropaliklar bu malumotlarni o`z manfatlari nuqtai nazardan talq= in qildi.   

XVII-asrda yangi bir yuksalish bo`ldi.Bu yuksalishni o`yg`onish davri bilan tenglashtirish mumkin.Bu yuksalishga fyo= dal munosabatlarning yana yemirilishi va kopitalizmning rivojlanishi sabab bo`l= di. Fanlar akademiyalari tashkil etildi (Rossiyada 1724-yilda).I.= Nyuton butun dunyo tortishish talimoti asosida planitalarning harakati nazariyasini ishlab chiqdi.I.Kant so`ngra P.Laplas kosmogonik gepotezalarni yaratib fanga rivojlanish g`oyasini kiritishdi. Ko`pchi= lik davlatlarda metrologek stansiyalar tashkil etildi Xronometrning takomillashtirilishi joylarining geografik uzunligini anglashga imkon berdi.      

Kartografiya taraqqiy etdi kartografik proeksiyalar ilmiy nazariyasi rivojlandi relifni tasvirlash usullari takomillashdi. Geologiyaga asos solindi.P.S.Pallas (Rossiya) geologic qatlamlarining yoshi haqidagi talimotga asos soldi.

 

1.2. JANUBIY AMERIKA MATERIGINING TEKTONIK TUZULISHI VA TARIXI.



 

Janubiy Amerika orografiyasi bilan shimoliy Amerika orografiyasi o`rtasida bir qadar o`xshashlik bor sharqda atlantika okeani qirg`oqlari yaqinida Brazeliya va Gviana tog`liklari hamda patagoniya platosi bor.Materikning chekkalarida va shimoli-g`arbida uning qirg`oqlari qiyofasi= ga mos ravishda dunyodagi eng uzun tog` sestemasi And tog`lari yoki Janubiy Amerika kordilirasi tog`lari 9000 km ga chuzilgan. Tog`liklar bilan And tog`lari orasi= dagi materikning taxminan 45%ni egallagan juda katta Amazonka,oraniko va paragvay-parana (La-Plata) pastak tekisliklari bor ulardan Janubiy Amerikan= ing eng katta daryolari oqib o`tadi.Bu tekisliklar materikning o`rta qismida ya= xlit tekisliklar platosi hosil qilib bir-biriga tutashib ketgan.  

Shimoliy Amerika bilan Janubiy Amerikaning orografik jxatdan bir-bir= iga o`xshashligi har ikkala materik rivojlanishiga va strukturasining g`arbiy chekka qisimlari Tinch okean mintaqasining burmali tog`lariga kiradi,vaxola= nki ularning katta sharqiy qisimlari  platforma tuzulishiga ega. Biroq Janubiy Amerikaning platforma qismi tuzulishi va rivojlanishiga ko`ra Shimoliy Ameri= kaga ko`ra Afrikaga ko`proq o`xshash. 

Yuqorida aytib o`tilganidek Janubiy Amerika platformasi juda katta Gviana-Braziliya megaqalqoni (uni Janubiy Afrika qalqonining analogi deb qa= rash mumkin )bilan Pampa-Patagoniya plitasidan(uni Afrikadagi Saxroi Kabir plitasiga taqqoslash mumkin)tashkil topgan. 

Megaqalqon doirasida fundamentning u yer betiga chiqqan 3 ta qismi b= or;Bular –Gvian,G`arbiy Braziliya va Sharqiy Braze= liya qalqonlaridir. Ularni Amazonka ,Parana,San-Frans= isko,Maraniyo(Paranaiba) seniklizalari bir-biridan ajratib turadi= . Oxirgi 3senikliza o`zaro tutashib G`arbiy Braziliya qalqoni b= ilan Sharqiy Braziliya qalqoni orasidagi bir butun botiqlar zonasini hosil qilga= n. 

Qalonlarining And burmali zonasiga qaragan yonbag`irlari perikraton (yani kartalar chekkasidagi botiqlarga borib tutashadi = ; bu botiqlar esa o`z navbatida And tog`lari old bukilmalariga qo`shilib ketg= an.

Janubda submeridional yo`nalgan perikraton bukilma Chako-Pampa seniklizasiga qo`shilib ketgan ;Chako-Pampa seniklizasi esa o`z navbatida = Parana seniklizasiga tutashgan.Chako-Pampa seniklizasi Patagoniya plitasiga kritil= ishi mumkin.Patagoniya plitasida ikkita massiv ajratiladi ularning yuz qismi chukindi va vulkanik jinslardan tarkib topgan;massivlar bir-biridan tor bukilmalar orqali ajralgan.  <= o:p>

Platformateritoriyasida turli xil foydali qazilmalar bor. Ularning janubiy Amerika kartasidagi hozirgi taqsimlanishi :bir<= /span> tomondan geologik tuzulishidagi tafovutlarni aks ettisa ,ikkinchi tomondan uning gealogik jixatdan notekis o`rganilganligini ko`rsatadi.

Yirik metal rudasi konlari arxey-praterazoy fundamentining jismlari bilan bog`liqdir .Gviana va ayniqsa brazeliya tog`liklarining proterazoy metamorfik jinslaridan (etabiriklardan )temir rudasi –magmitik va gematetlarning boy zapaslari bor. Intruziyalar yer po`stiga kirib kelgan joylarida oltin konlari bor.

Qadimgi nurash maxsulotlari va rganit-genislarning parchalanishidan tarkibida 50%dan ortiq metallic bo`lgan marganes rudasining katta zapaslari hosil bo`lgan.

Shuningdek ayniqsa Gviana tog`ligi va Gviana pastekisligidagi krista= lli jinslardagi qadimgi nurash pusti bilan kapitalistik dunyodagi eng katta bok= sit konlari bog`liqdir.Turli yoshdagi pegmatit tomirlaridan nodir va radiaktiv elimentlar paydo bo`lgan. 

Oraniko bilan Amazonka Perikraton bukilmalaridan Gran-Chakoda va Patagoniya plitasida yaqinida neft konlari topilgan bo`lib ulardan neft qazib olinmoqda.

Janubiy Amerika platformasi teritoriyasida re= lif Afrika relifiga juda o`xshab ketadi.Ularning tafovuti asosan u yoki bu relif tipining o`zaro nisbatida aks etgan.Masalan Janubiy Amerikada seniklizalar ancha keng tarqalganligidan pastak akkumulyativ tekisliklar ancha katta maydonni egallaydi.Vulkanogen platolar tarqalgan teritoriyalar ham ancha ka= tta keng.

Akumuliativ tekisliklar Afrikadagi kabi deyarli barcha seniklizalarn= ing markaziy qismini egallab perikraton bukilma zonasiga muvofiq keladi.Seniklizalarning qalqonlariga yondosh chekka qisimlari shuningdek Patagoniya plitasi qat-qat balant tekisliklar va platolarni hosil qiladi. Chukindi jinslar kompliksi atrofidagi qalqonlar bi= lan birga ko`tarilma harakatlar tasirida bo`lgan.Maraniyo va Ssn-Fransisko boti= qlari monoklinal hamda yon bag`irlari jarlik hosil qilib tik tushgan (shapadas)zinapoyasimon baland platolar tarqalganligi bilan haraktelanadi. 

G`arbiy (markaziy)Braziliya qalqonlarining shimoliy va g`arbiy qisimlari Sharqiy Braziliya va G`viana qalqonlarining simoliy yonbag`irlari uchun eng tipik bo`lgan relif shakillari baland tekisliklar hamda gox keng gox tor darasimon daryo vodiylari kesib o`tgan y= assi tog`liklardir.

Braziliya tog`liklarining janubi g`arbida Parana havzasida juda katta maydonlarni= zinapoyasimon vulkanik platolar egallaydi.

Sharqiy Braziliya qalqonlarning chekkasiga to`g`ri keluvchi Sharqiy Braziliya tog`ligi shuningdek Gviana tog`ligining katta qismi mezazoyning o= xiri va neogen antropogenda qalqonlarning orogenik harakatlar tufayli aktivlashu= ishi natijasida Sharqiy Afrikadagi epiplatforma tog`lariga o`xshab qolgan (bular Braziliya serralari va gviana tog`ligib uning eng baland  qisimlaridan iborat

And tog`lari burmali mintaqasi diyarli boshdan oxirigacha yoki deyar= li paralil tog` tizmalari va tog` orasidagi vodiylardan tashkil topgan tog` tizmalari-antilinoriylarga tog` vodiylari&= nbsp; esa muayyan senklinoriy va grabinlarga to`g`ri keladi.

Hozirgi And burmali tog`lari tarkibiga biroz keyingi orogenik haraka= tlar natijasida o`zgargan paleozoy burmali strukturalari kiradi ular tog` sestimasining markaziy va sharqiy qisimlarini o`z ichiga oladi. G`arbda but= un paleazoy va mezazoy davomida cho`kkan hamda burmalangan kaynazoy erasida ko`tarilgan zona cho`zilib ketgan.

Shimolda asil And tog`lari mintaqasi asos= iy qismi shimoliy Amerika tarkibiga kiruvchi antel karib oblasti bilan tutashadi.Janubiy Amerikada bu oblastiga karib And, tog`larining geografik kenglik bo`ylab o`tgan tog` sestimasigina kiradi. 

And tog`lari burmali mintaqasi deyarli boshdan oxirigacha paralil to= g` tizmalari va yog` orasidagi vodiylardan tashkil topgan;tog` tizmalari antiklenolilarga tog` vodiylari esa muayyan senklinoli va grabinlarga to`g`= ri keladi.

Hozirgi And burmali tog`lari tarkibiga biroz keyingi oregonik haraka= tlar natijasida o`zgargan paleazoy burmali strukturalari kiradi ,ular tog` sestemasining markaziy va sharqiy qisimlarini o`z ichiga oladi.G`arbda butun paleazoy va mezazoy davomida cho`kkan hamda burmalangan va kaynazoy erasida ko`tarilgan zona cho`zilib ketgan.  <= /span>

Shimolda asl And tog`lari mintaqasi asosi= qismi Shimoliy Amerika tarkibiga kiruvchi Antel karib oblasti bilan tutashadi. Janubiy Amerikada bu oblastga Karib And tog`lari= ning geografik kenglik bo`ylab o`tgan tog` sestemasigina kiradi.

And tog`larida relifning rivojlanishi va tizulishidagi tafovutlarga qarab quyidagi strukturaviy geomorfologik zonalarga ajratish mumkin:G`arbiy Kordilera tog`lari ,Sharqiy Kordilera tog`lari,Kardelira yosh tog`lari va P= ampa serralari.G`arbiy Kordilera tog`lari baland va o`rtacha balandliklardagi burmali palaxsali tog`lardan iborat bo`lib ular Alp seklining o`rtasida pay= do bo`lgan G`arb tomondan bu zonaning yonida bo`ylama vodiy va botiqlar polosa= si joylashgan bo`lib ular o`z navbatida uzilib-uzulib davom etuvchi qirg`oq bo= `yi Kordilerasi tog`lrini Tinch okeanidan ajratib turadi.    

Qirg`oqbo`yi kordelirasida deyarli hamma joyda kaynazoy erasining burmalangan yotqiziqlaridan tarkib topgan .Keyingi zona sharqiy kordelira tog`lari burmali strukturalarining kaynazoy erasi oxiridagi palaxsali harakatlari natijasida paydo bo`lgan.And tog`larining markaziy qismida ,Gar= biy va sharqiy kordelira tog`lari o`rtasidagi&= nbsp; Boliviya tog`ligi Punalari joylashgan ular paleazoy palaxsalaridan iborat bolib Alp orogenizida ancga o`garib ketgan 26-jk bilan 30-jk o`rtasi= da kordilera yoni (yani baland kordilera ) bilan Pampa serralarining o`rtacha balandlikdagi va baland palaxsali massivlari hamda tizmalari qad ko`targan = bu tog`lar avvaliga paleazoy so`ngra esa Kaynazoy tog`I paydo bo`lishi harakat= lari tasiridagi platformaning chekka qismlaridir. Ular asl And tog`laridan tektonik botiqlar orqali ajralgan bo`lib platforma bilan And tog`lari orasidagi oraliq oblast deb qaralishi mumkin. 




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə