[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə100/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   96   97   98   99   100   101   102   103   ...   282

181 

 

 



 


182 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 


183 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 


184 

 

Be ləliklə,  A K(b)P  Aprel  işğalının (1920)  hazırlan ması  və  həyata  keçirilməsində,  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyə-



tinin devrilməsində və 11 -ci Qırmızı ordunun Azərbaycan xa lqına qarşı heyata keç irdiy i qanlı qırğın larda fəa l rol oynadı. 

Aprel işğalından (1920) sonra AK(b)P  respublikada yeganə hakim partiya o ldu. İşğal olunmuş Şimali Azərbaycan 

ərazisində  real  hakimiyyət  bu  partiyaya  məxsus  idi.  Ko mmunist  partiyası  diktaturasını  təmin  edən  amillərdən  biri  də 

Azərbaycandakı  sovet  ordusu  hiss ələri  id i.  A zərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  hakimiyyət  strukturların ı  dağıt maq  üçün 

Azərbaycanın  hər  yerində  inqilab  ko mitələ ri  yaradıldı.  M illi  dövlətçilik  ənənələrini,  milli  müstəqillik  şüurunu  məhv  edən 

ko mmunist  diktaturası  forma laşdırılırd ı.  Yen i  hakimiyyətin  möhkə mləndirilməsi  üçün  xa lq  arasında  böyük  nüfuza  və 

hörmətə  malik  o lan  Nəriman  Nərimanov  formal  o laraq  Azərbaycan  Müvəqqəti  İnqilab  Ko mitəsinin  və  Azərbaycan  SSR 

Xalq  Ko missarları  Sovetinin   sədri  təyin  o lunsa  da,  Azərbaycanın  bütün  xarici  və  daxili  siyasətinə  rəhbərlik 

Q.Orconikid zenin  əlində cə mlən mişdi.  Xalqa d ivan tutulmasında, Azərbaycan torpaqlarının parça lan masında,  milli rəhbər 

kadrla rı arasında nifaq salın masında bolşeviklərin "ən möhkə m təşkilatı" sayılan  Bakı  Ko mitəsinə rəhbərliy i varisliklə bir-

birinə ötürən ermənilə r A.M ikoyan,  Sarkis  (A.Ter-Danilyan),  L.M irzoyan  xüsusilə  fərqlən irdilə r.  Onla rın arxasında duran 

Stalin,  Orconikidze , Kirov, Stasova erməni-daşnak güruhunu fəal  müdafiə ed ir, a zə rbaycanlı rəhbər kad rla r arasında ixt ilaf 

yaradılmasına  rəvac  verirdilər.  Rusiyanın  Azərbaycanda  yeritdiyi  siyasətin  əsl  mahiyyətini  başa  düşən  və  ona  kəskin 

müqavimət  göstərən  Nəriman   Nərimanovu  respublikadan  uzaqlaşdırmaq  üçün  əvvəlcə  Zaqafqaziya  Federasiyasının 

rəhbərliy inə,  sonra  isə  SSRİ  Mərkəzi  İcra iyyə  Komitəsi  sədrlərindən  biri  və zifəsinə  "irəli  çə kdilər"  (ba x  Nəriman  

Nərimanov).  Bundan  sonra  is ə  AK(b)P-n in  kütləvi  surətdə  azərbaycanlılardan  "tə mizlən məsi"nə  başlandı.  1921  ildə  

ko mmunist partiyası da xilində "təmizlə mə" keçirilə rkən, əsasən, Nəriman Nərimanovun tərəfdarla rından ibarət o lan 35 min  

nəfər partiyadan çıxarıldı.  Ba kı part iya təşkilatında qeyri-müsəlman ların tam hege monluğunu təmin etmə k üçün Sarkis 500 

nəfər  "iran lın ı"  (yəni,  əslən  Cənubi  Azərbaycandan  olan  azə rbaycanlı  ko mmunistləri)  partiya  sırala rından  xa ric   et miş, 

Mirzoyan  isə  "iranlı"  (Cənubi  azə rbaycanlı)  fəhlə lərin  partiyaya  qəbuluna  qarşı  süni  s ədd  çəkmişdi.  Be lə liklə, 

Azərbaycanda, əslində, a zərbaycanlıla rı tə msil edən  ko mmunist partiyası yox idi, daha doğrusu, AK(b)P azə rbaycanlıla rın  

mənafey inə xid mət et mirdi. 

AK(b)P  A zərbaycanı  milli-mənəvi  ba xımdan  simasızlaşdırmaq  siyasətini  həyata  keçirmə k  üçün  daşnak-ko m-

munistlərin  əlində  bir  a lət  rolunu  oynayırdı.  Yeridilən  siyasətin  əsl  mah iyyəti  partiya  sənədlərində  də  əksini  tapmışdı. 

Daşnak-ko mmun istlər  və  onların  tərəfdarları,  AK(b)P  2-ci  qurultayında  qeyd  olunduğu  kimi,  açıqca  deyirdilər:  " mü-

səlmana etibar et mə k o lma z, o o la bilsin ki, ya xş ı ko mmun istdir, ancaq müs əlmandır, onun qəlbində müsavat ruhu vardır". 

Siyasi  sistemin  bütün  dairələri  ko mmunist  partiyasınınn  amiranə  təzyiq i  altında  formalaşır  və  fəaliyyət  göstərirdi. 

Respublikada başqa siyasi partiyalar qadağan edilmişdi. İctimai təşkilatlar bolşeviklərin  rəhbərliy i altında və onların d iktəsi 

ilə  fəa liyyət göstərirdilə r. 

20-30-cu  illərdə  A zərbaycanda  milli  müstə mlə kəçilik  siyasəti  daha  da  gücləndirildi.  AK(b )P  s ənayeləşdirmə  və  

kollekt ivləşdirmə  (kolxo zlaşdırma ) siyas əti nəticəsində həm öz a mirliyin in iqtisadi dayağını, qeyriiqtisadi  xara kter daşıyan 

sosialist təsərrüfatçılıq sistemini yaratdı, hə m də  mövcud rejimə qarşı  mübarizə apara biləcək sinfi və  milli qüvvələrə ciddi 

zərbə  endirdi.  Ko mmun ist  rejimi  30-cu  illə rdə  Azə rbaycanda  dəhşətli  repressiyalar  həyata  keçirdi.  Repres siyalara  məru z 

qalanların sayı ailə ü zvləri ilə b irlikdə 200 mindən çox idi. "Qırmızı" terror illərində 29 min azərbaycanlı ziyalı məhv ed ild i, 

həbs və sürgün olundu. Ermənilər Qə rbi A zərbaycanın aborigen əhalisi olan a zərbaycanlılara  qarşı  kütləvi təqiblə r həyata 

keçirirdilər. Bakıda rəhbərliyi ələ keçirmiş erməni-daşnak qrupu Ermənistanın partiya rəhbərliyi  ilə əlb ir hərəkət edirdi.  Bu  

dövrdə  həyata  keçirilən  " mədəni  inq ilab"ın  əsas  məqsədi  cəmiyyətin  mənəvi  həyatında  kommun ist  ideologiyasının 

inhisarını təmin et mək  idi. İkinci dünya  müharibəsi  (1939-45) dövründə, yaranmış vəziyyətdən istifadə olunaraq,  mövcud 

inzibati-a mirlik üsul-idarəsi daha da sərtləşdirildi. 

Ölkədə  bütün  siyasi  hakimiyyət  İ.Stalin in,  milli  respublikalarda  isə  birbaşa  onun  diktəsi  ilə  fəaliyyət  göstərən 

respublika partiya  mərkə zi  ko mitələri b irinci  katiblə rin in əlində cəmləşdirilmişdi. Odur ki, Mir Cə fər  Bağırov AK(b)P MK-

nin  birinci  katibi  olduğu  dövrdə  də  Azərbaycan  rəhbərliyində  möh kəm  mövqe  tutmuş  Su mbatov-Qriqoryan-Markaryan-

Malyan  və  b.-dan  ibarət  erməni-daşnak  güruhu,  əslində,  Azərbaycanı  azərbaycanlıla rdan  "təmizlə mə k"  kimi  mə krli 

əməliyyatı davam etdirməkdə idilər. On ların başçılıq  etdiyi kütləvi "təmizləmə" əməliyyatının əsas icraçıları da ermənilərin  

özləri id i.  Belə  ki, "KQB" və "NKVD"-nin  mərkəzdəki və yerlərdəki strukturları da, faktik olaraq, ermənilərin əlində id i. 

Azərbaycan rayonların ın yarısından ço xunda "NKVD"-nin  yerli strukturlarına ermən ilə r başçılıq edirdilər.  1946-53  illərdə  

Azərbaycan  SSR-də  qəsdən  quraşdırılmış  "siyasi  ittihamlar"  əsasında  mindən  ço x  adam  həbsə  alınıb  sürgün  edilmişdi. 

1948-53  illə rdə  Ermənistan  SSR  əra zisindəki  azə rbaycanlılar  öz  ata-baba  torpaqlarından  deportasiya  edild ilə r.  İ.Stalinin  

ölümündən  sonra  Kommun ist  Partiyasının  dövlət  və  siyasi  təşkilatlar  ü zərində  amirliy i  prinsipinə  to xunmadan  ictimai 

təşkilatla rın, " xa lq hakimiyyəti" orqanla rın ın fəaliyyətini canlandırmaq üçün yolla r a xtarılmasına başlandı. Məhz bu dövrdə 

Azərbaycanda, mə rkə zin bilavasitə kö məyilə, ermən i lobbisinin fəa liyyəti daha da gücləndi. Ermənistan SSR-də qalmış olan  

azərbaycanlılara   qarşı  təzy iq  tədbirlə ri  daha  da  artırıldı.  Dağlıq  Qarabağ  Mu xtar  Vilayətində  erməni  separatçılığının  

dərinləşdirilməsinə şərait yaradıldı. 

1969 ilin iyulunda Azərbaycan Ko mmunist Part iyası Mərkə zi  Ko mitəsinin  b irinci  kat ibi  vəzifəsinə  Heydər 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   96   97   98   99   100   101   102   103   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə