[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə175/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   171   172   173   174   175   176   177   178   ...   282

302 

 

Azərbaycan Xa lq  Cü mhuriyyəti quru lduqdan sonra burada hakimiyyətini  möhkə mləndirməyə  xüsusi fikir verird i. 



Höku mətin  1918  il  23  iyun  tarixli  qərarı  ilə  əhali  arasında  yayılan  xəstəliy in  xarakterinin  dəqiq  müəyyənləşdirilməsi  və 

bununla  əlaqədar  digər  məsələlə rin  həlli  üçün  qəzaya   tibb  işçilə ri  göndərilmişdi.  Ermən i  təcavüzünün  art ması  nə zərə  

alınaraq,  1919  il  13  yanvar  tarixli  qərarla  qəza  Şuşa,  Cəbrayıl  və  Zəngəzur  qəzaları  ilə  birgə  müvəqqəti  general-

qubernatorluqda  birləşdirilmişdi.  Azə rbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  Höku mətin in  ciddi  səyləri  nəticəsində  qəzanı  erməni 

işğalından  qorumaq  mü mkün  oldu.  Cü mhuriyyətin  süqutundan  sonra  Qarabağda,  o  cümlədən  Cavanşir  qəzasında 

sovetləşməyə qarşı üsyanlar baş verdi. Bu üsyanlar 11  -ci  Qırmızı ordu tərəfindən a mansızlıq la yatırıldı, sovetləşmə həyata 

keçirildi. Respublikan ın rayonlaşdırılması ilə əlaqədar Cavanşir qəzası 1929 ildə ləğv edildi. 

 

Əd:

 

Aзepбaйджанская  Демократиская    Pecnублика  (1918-1920),  Законодательные  акты  (сборник  документов),  Б.,  1998;  



Paşayev A., Açılmamış səhifələrin izi ilə, B., 2001; Vəlixanlı N.,31 mart - azərbaycanlıların soyqırımı günüdür, "İpək yolu" jurnalı, 1998, 

№2; Azerbaycan belgelerinde ermeni sorunu (1918-1920), Ankara, 2001. 



 

CAVĠD,  Hüseyn  Cavid  (Hüseyn  Abdulla  oğlu   Rasizadə;  24.10.1882,  Naxçıvan  -  5.12.1941,  Rusiya,  İrkutsk 

vilayəti) - şair, d ra maturq (ba x Hüseyn Cavid). 



CEYMS  REY  (?-? )- A me rika  Birləş miş Ştatla rı (A BŞ) ordusunun polkovniki. Antanta dövlətlərin in  Ermənistana 

ali ko missar təyin etdiyi Ame rika polkovniki V.Has kelin müavin i o lmuşdur. 1919 ilin  oktyabrında Haske l Parisə çağırıldıqda, 

onu əvəz edən Ceyms Rey Naxçıvanda və Şərur-Də rələyə zdə neytral  zona məsələsini  mü za kirə et mə k üçün Bakıya gələrə k, 

Azərbaycan  Xa lq  Cü mhuriyyəti  Höku mət i  ilə   danışıqlar  aparmış,  o ktyabrın  24-də  V.Haskelin   Na xç ıvanda  neytral  zona 

yaratmaq  barədə  bəyanatını  Müsəlman  Milli  Şurası  qarşısında  elan  et mişdir.  Bəyanata  əsasən,  Şərur  və  Na xçıvanda 

Amerika  qubernatorluğu  yaradılması,  polkovnik  Ed mund  Dellin in  qubernator  təyin  edilməsi  haqqında  iki  bənddən  ibarət 

sərəncam  imzala mış,  lakin  Milli  Şuran ın  və  Na xç ıvan  əhalisinin  təkidilə  qərarını  dəyişdirərə k,  polkovnik  De llin in 

Naxçıvanda general-qubernator deyil, Amerika ali ko missarının nümayəndəsi kimi qalmasına razılıq vermişdir.  Cey ms Rey 

Naxçıvana səfərində neytral zona üçün nəzərdə tutulan bu ərazin i Azərbaycandan ayırmağın mümkün olmadığını anlamışdır. 

1919 il noyabrın  23-də A zərbaycanla  Ermənistan arasında bağlanmış sazişi ABŞ tərə findən tə minatçı  kimi  Cey ms  Rey də 

imzalamışdır. Sazişin 3-cü bəndinə görə, tərəflər hər hansı bir  məsələni dinc yo lla həll edə bilmədikdə neytral şəxslərdən 

ibarət  münsiflə r  məh kə məsinin qərarını özləri üçün  məcburi hesab etməli  idilər. Sa zişdə belə neytral şəxsin  Cey ms olduğu 

göstərilird i. 

Cey ms  Rey,  hə mçin in  Harbord  missiyasının  Azərbaycan  üzrə  müvə kkili  olmuşdur.  Pa ris  sülh  konfransındakı 

Azərbaycan nümayəndələri Ceyms Reylə görüşüb, ona lazımi materia llar təqdim et mişdilər. 

 

Əd: 

Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasib ətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B., 1993.

 

 

CƏBĠYEV  Həbib Pircan oğlu (1899,  Bakı yaxın lığ ındakı Balaxanı  k.  -  1938)  - siyasi və dövlət  xadimi, publisist. 

1915 ildə  inqilab ı hərəkata qoşulmuşdur. 1918  ildə "Hümmət"in üzvü olmuş, Ba la xan ı təşkilatın ın katib i seçilmişdir.  Bakı, 

Gəncə,  Şa mxo r  (Şə mkir),  Tovuz  və   Qa za xda   inqilab i  iş  aparmışdır.  Azə rbaycan  Ko mmunis t  (bolşeviklər)  Part iyası 

(AK(b)P)  1-c i  qura ltayının  (1920,  fevral)  nü mayəndəsi  olmuşdur.  11-c i  Qırmızı  o rdunu  qarşılamaq  üçün  bolşeviklər 

tərəfindən  Dərbəndə  göndərilmiş,  1920  ilin  aprelində  müdaxiləçilərlə  birlikdə  "III  internasional"  zirehli  qatarında  Ba kıya 

gəlmiş,  bolşevik  müda xiləç ilərinə  qarşı  Gəncə  üsyanının  (1920)  yatırılmasında  fəa l  iştirak  et mişdir.  Cəbiyev  AK(b)P 

daxilindəki  ixt ila fla rda  Nəriman   Nə rimanova  qarşı  duran  qrupun  ü zvü  id i.  1922-23  illə rdə  Moskvada  "Qızıl  Şərq" 

jurnalının,  1923-27,  1929-30  illərdə  " Ko mmunist"  qəzetinin   redaktoru   olmuşdur.  1927-29  illərdə  AK(b)P  MK-nın   şöbə 

müdiri  işləmiş,  1930  ildən  SSRİ  ko lxo z  mərkəzinin  sədr  müavin i,  SSRİ  Xalq  Yey inti  Sənayesi  Ko missarlığ ı  siyasi 

idarəsinin rəis müavin i o lmuşdur. Ko mmun ist İnternasionalının 5-c i konqresinin, part iyanın 16-cı qurultayın ın nü mayəndəsi 

seçilmişdi. Repressiyaya məru z qalmışdır. 

 

Əd:. 

Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5-6, B., 2000-2001; Hüseynov A.Ə., Həbib Cəbiyev, B., 1975



 

CƏBRAYIL  QƏZAS I  -  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  dövründə  Yelizavetpol  (Gəncə)  quberniyası  tərkibində 

inzibati ə ra zi vahidi. 1873 il qanununa əsasən təşkil ed ilmişdi. Mərkəzi eyni adlı yaşayış məntəqəsi id i. 19 əsrin əvvəllərində 

Rusiyanın  Azərbaycana  qarşı  işğalçılıq  müharibəsində  vuruşmuş  rus  zabitlərindən  P.M.Karyaginin  (1761-1807)  ad ı  ilə 

Karyagin qəzası (1905) adlandırılmışdı.  Qəza idarə sistemi mövcud idi. Qafqa z təqvimin in (1917)  mə lu matına görə, əra zisi 

3276,31 k v. verst  (1 verst=1,0668 k m), əhalisi isə 89584 nəfə r idi. Qə za əha lisin in 44493 nəfə ri (49,66%) kişi, 45091 nəfə ri 

(50,33%) qadın idi. Əhali, əsasən, əkinçilik, bağçılıq, ipəkçilik və maldarlıqla məşğul olurdu. Qəzada çar idarəçilik rejiminə 

və sosial ədalətsizliyə qarşı  kəndli ç ıxışla rı baş vermişdi. Azərbaycan Xalq  Cümhuriyyəti qurulduqdan az sonra, Hökumətin 

1918  il  30  iyul tarixli qərarı  ilə qə zanın əvvəlki adı bərpa edilmişdi. 1919  il 13 yanvar tarixli qərar əsasında Cavanşir, Şuşa 

və  Zəngəzur  qəzala rı  ilə  birlikdə  müvəqqəti  general-qubernatorluqda  birləşdirilmişdi.  A zərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti 

Höku mətin in  və  yerli  idarə  orqanlarının  tədbirlərinə  baxmayaraq,  erməni-daşnak  silahlı  dəstələri  qəzanın  yerli  türk-

müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımları törətməyə can atırdılar.  

 

 



 

 

 



 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   171   172   173   174   175   176   177   178   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə