[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə237/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   233   234   235   236   237   238   239   240   ...   282

395 

 

 



sına  və

 

möhkəmləndirilməsinə  yönəltməyə  çalışırdı.  O,  1918  il  oktyabrın  15-də  Nuru  paşaya  ünvanladığı  məktubunda 



yazırdı:  "Düşmənlərlə...sülh  yapmaq  məcburiyyətinə  girdim.  ...Bizim  vəziyyətdə  Azərbaycanın  istiqlalını  təmin  qayət 

mühümdür". 

Birinci dünya müharibəsinin  nəticələrinə əsasən, Osmanlı höku məti istefa vermək məcburiyyətində qaldıqda, Ənvər 

paşa Azərbaycana  gəlmək  və  ölkənin  müstəqilliyin in  möhkəmləndirilməsinə  xid mət  göstərmək  n iyyətində  idi.  O,  1918  il 

oktyabrın 23-də  Xəlil paşaya göndərdiyi  məktubda yazırd ı"Ümumi vəziyyətin sülhə getməmizi icab etdiyini yazmışdım. 



Bu vəziyyətdə Azərbaycanın təşəkkülünü təmi n etməyi mühüm bir vəzifə bilirəm. Əvvəla, oranın təşkilatının ikmalı üçün 

adam,  silah,  cəbbəxana  ilə  həmən  yardım  edilsin.  Buradan  ora  700  min  lirə   göndəririm.  ...Başladığımtz  hərbi  iyi 

bitirmədiyimiz üçün çəkilmək üzrəyiz. Mən işsiz indi sıxılacağımdan bəlkə Azərbaycana indilik səyahət üçün, bilaxərə də 

orada bir həyat əsəri görərsəm, büsbütün qalmaq üçün hə rəkəti düşünürəm ". 

Müttəfiqlər tərəfindən məğlub edilmiş Osmanlı dövləti üçün təslim aktı o lan Mudros barışığı (1918) imzalanandan 

sonra Ənvər paşanın həyatına təhlükə yarandı.  Belə o lduqda o, 1918 il noyabrın 8-də höku mətin bir neçə üzvü ilə birlikdə 

Azərbaycana gəlmək üçün gizlicə  Türkiyəni tə rk et mə k  məcburiyyətində qaldı. Alman gə misi  ilə  Krıma gələn  Ənvər paşa 

Şimali  Qafqazda  hərbi  şəraitin  kəskin ləşməsi  ü zündən  Azərbaycana gələ  bilməd i  və  Moskvaya  getdi.  Ənvər  paşa  burada 

"İslam  ihtilal cəmiyyətləri ittihadı"nı yaratdı.  Bu cəmiyyətin nümayəndəsi kimi A zərbaycana gəldi və 1920  il sentyabrın 1 -

7-də  Bakıda  keçirilən  Şə rq  xa lqla rın ın  qurultayında  iştira k  etdi.  Qu rultayda  iştirak  edən  türk  ko mmunistlərinin  tə ləbi  ilə 

onun  çıxışına  imkan  verilməd ikdə,  Zinovyevin  təklifi  ilə  Ənvər  paşanın  çıxışının  mətni  bolşevik  Ostrovski  tərəfindən 

oxundu. 

Lakin  bolşevik  höku məti  ilə  əməkdaşlığın  onun  əqidəsinə  zidd  olduğunu  anlayan  Ənvər  paşa  1922  ildə  yenidən 

Bakıya  gəld i  və  buradan  Türküstana  keçdi.  Türküstanda  sovet-bolşevik  işğalçılarına  qarşı  azadlıq  mübarizəsinə  qoşuldu. 

Ənvər  paşa  1922  il  avqustun  4-də  indiki  Tacikistan  ərazisində,  Abi-Dərya  çayı  kənarında  bolşevik  qüvvələrinə  qarşı 

döyüşdə şəhid oldu. 20 əsrin 90-cı illərində onun cənazəsinin qalıqları İstanbula gətirilərək burada torpağa tapşırıldı. 

 

Əd.: 

Şeyxzamanlı N., Azərbaycan istiqlal mücadiləsi xatirələri, B., 1997; Süleymanov M., Nuru paşa, B., 1999; Aydemir Ş.S., 

M akedoniyadan Ortaasiyaya Enver paşa, c.3, İstanbul, 1993; Kantemir F., Enver paşanın son günleri, İstanbul, 1943.  

 

ƏRƏB  ƏLĠFBAS ININ  ĠS LAH  OLUNMAS I  HAQQINDA  QƏRAR  -  A zərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti 

Höku mətin in  ərəb  əlifbasının  islah  olunmasını  həyata  keçirmək  məqsədilə  qəbul  etdiyi  sənəd  (bax  Əlifba  islahatı 



k omissiyası). 

 

 


396 

 

 



 

 



397 

 

 



 

 



398 

 

ƏRƏBLĠNS KĠ,  Xələfov  Hüseyn  (Hüseynbala)  Məmməd  oğlu  (1881,  Bakı  -  17.3.1919,  Bakı)  -  Azərbaycanın 

aktyoru  və  rejissoru.  Azərbaycan  peşəkar  teatr  sənətinin  banilərindən  biri.  Molla xanada,  rus -müsəlman  

(Azərbaycan)  mə ktəbində  oxu muşdur.  İlk  dəfə  səhnəyə  1897  ildə  Cahangir  Zeynalovun  hazırlad ığı 

"Lənkəran  xanın ın vəziri"  (M.F.A xundzadə) ko med iyasında mehtər Kə rim  rolunda çıxmışdır. 1905  ildə  

"Müsəlman  Artistləri  Cəmiyyəti"nin  Lənkəran  qastrolu  zamanı  oynadığı  Fəxrəddin  ("Müsibəti-

Fə xrəddin",  N.B.Və zirov)  obra zı  ona  şöhrət  qazandırmışdı.  Ərəb linski  1906-13  illərdə  “Nicat‖ 

cəmiyyəti nə zdindəki teatr truppasının, sonralar ― Səfa" cə miyyətinin,  1918  ildən isə Zülfüqar və Üzey ir 

Hacıbəyli  qardaşların ın  teatr  truppasının  aktyoru  və  rejissoru  (1918  ildən  baş  rejissor)  olmuşdur. 

Ərəblinski teatr həvəskarları dərnəklərinə də rəhbərlik etmişdir. 

Azərbaycan  teatrının  təşəkkü lündə,  repertuara  Azə rbaycan  tarixi  və  milli  müstəqillik  uğrunda 

hərəkatla   bağlı  səhnə  əsərlərinin   da xil  edilməsində,  aktyorla rın   peşəkarlıq   səviyyəsinin  art masında  və 

püxtələş məsində  Ərəblinskin in  böyük  xid məti  olmuşdur.  Yaradıcılığında  milli  teatr  ənənələri  ilə  müasir  teatr  mədəniyyəti 

üzvi surətdə birləşmişdi.  Ərəblinski  mü xtəlif janrlı əsərlərdə  inandırıcı və parlaq  obrazlar yaratmışdır.  Lakin onun aktyor 

təbiətinə fac iəvilik və ro mantik pafos daha yaxın o lmuşdur. O, Əh mədbəy Şa mxal ("Qəzavat", S.Lanskoy), Gavə (" Də mirç i 

Gavə", Ş.Sa mi), Fə rhad, Qaca r, Nəcəf bəy ("Bə xtsiz cavan", "Ağa Məhəmməd şah Qacar", "Dağ ılan  tifaq" Ə.Haqverdiyev), 

Frans  Moor  ("Qaçaqlar",  F.Şiller),  Nadir  şah  ("Nadir  şah",  N.Nərimanov)  kimi  faciəvi  rolları  yüksək  sənətkarlıqla  ifa 

etmişdir.  1910  ildə  yaratdığı  Otello  ("Otello",  U.Şekspir)  obrazı  Ərəblinski  yaradıcılığ ının  zirvəsi  sayılır.  Obrazın  da xili 

alə mini dərindən duymaq və açmaq, əsərin səciyyəvi xüsusiyyətlərini incə liklə verə bilmək qabiliyyəti Ərəb linski sənətinin 

əsas məziyyətlərindən olmuşdur. Ərəblinski Azərbaycan teatrı tarixində ilk peşəkar rejissor olmuşdur. O, ədəbi-dramaturji 

materia lın  ifaç ılar tərə findən düzgün dərk edilməsinə və tamaşada vahid ansambl yaradılmasına nail olmuşdur: "Müfəttiş", 

"Evlən mə" (1906,  1910, N.Qoqol), "Nad ir şah" (1906, N.Nə rimanov), "Qaçaqlar"  (1907, F.Şille r), "Də mirç i  Gavə" (1908, 

Ş.Sami), "Otello" (1910, U.Şekspir) və s.  Ərəb linski  musiq ili teatr səhnəsində də fəaliyyət göstərmiş, "Ley li və Məcnun" 

(1908;  operanın  ilk  quruluşçu  rejissoru),  "Əsli  və  Kərəm",  "O  o lmasın,  bu  olsun",  "Şah Abbas  və  Xurşid  banu"  (hamısı 

1912,  Ü.Hacıbəyli),  "Aşıq  Qərib",  "Evliykən  subay",  "Əlli  yaşında  cavan"  (hamısı  1918,  Z.Hacıbəyli)  və  s.  əsərləri 

tamaşaya qoymuşdur. Azərbaycanda peşəkar səhnə ustalarının yetiş məsində Ərəblinskin in böyük xid məti var.  O, A zərbay-

can dramaturgiyası və teatrının fəal təbliğçisi o lmuş, Cənubi 

 

 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   233   234   235   236   237   238   239   240   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə