[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə243/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   239   240   241   242   243   244   245   246   ...   282

407 

 

təbliğat aparır, fəhlə tətili və nümay işləri keç irməyə təhrik edird ilə r.  Sovet Rusiyasında torpağın və sənaye müəssisələrinin 



milliləşdirild iyi, on ların əvəzsiz ola raq fəhlə və kəndlilərə verildiyi haqqındakı təbliğatla sosialistlər fraksiyası Azə rbaycan 

Xalq  Cü mhuriyyəti Parlamentinə və Hö ku mətinə qarşı pozuculuq siyasəti yerid ir, A zərbaycanın nicat yalnız Sovet Rusiyası 

ilə  birləş məkdə o lduğunu açıq və gizli şəkildə təbliğ ed irdilər. 

Bununla  onlar  Sovet  Rusiyasının  müdaxiləsi  üçün  ölkənin   daxilində  əlverişli  zəmin  hazırlay ırd ılar.  Məhz  rusi-

yapərəst mü xalifətin ölkədə apard ığı pozuculuq siyas ətinin nəticəsi id i  ki, 1920  il apre lin  27-də  Azərbaycan  işğalçı  Sovet 

Rusiyasının ordusu tərəfindən asanlıqla ələ keçirildi. 



 

Əd.:

Azərbaycan Xalq Cümhuriyy əti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), B.,  1998; Aзepбaйджанская Демократиская  

Pecnублика  (1918-1920),  Законодательные  акты  (сборник  документов),  Б.,  1998;  Müstəqil  dövlətimiz  və  Parlamentimiz.  B.,  2001; 

Paşayev A., Açılmamtş səhifələrin izi ilə, B., 2001. 



 

FƏHLƏ  MƏSƏLƏSĠNƏ  DAĠR  MƏġVƏRƏT  ġ URAS I  -  əmək  nazirliyi  nəzdində  yaradılmış  xüsusi  qurum. 

Azərbaycan  Parla mentinin   1919  il  10  ma rt  tarixli  qanunu  əsasında  təsis  olunmuşdu.  Əmə k  nazirinin   sədrlik  etdiy i  şura 

əməy in mühafizəsi, fəh lə və sahibkarlar arasında münasibətlərin  tənzimlən məsi məsələləri ilə məşğul olurdu. 10 nəfərdən (5 

nəfər  fəhlə  və  5  nəfər  müəssisə  sahibi)  ibarət  tərkibdə  fəaliyyət  göstərirdi.  Şura  ü zvlə rin in  seçilməsi  haqqında  əsasnamə 

təsdiq olunana qədər onlar ə mək naziri tərə findən ticarət-sənaye müəssisələri və fəhlə təşkilat larından dəvət olunurdular. 

Şuranın  sədri  fəhlə  müfəttişliyin in,  mədən  nəzarətin in  nümayəndələrini  və  digər  məlu matlı  şəxsləri  məşvərətçi 

səslə ic laslara  dəvət edə bilərd i. İc laslar müntəzə m keç irilmir, ehtiyac o lduqda s ədr tərəfindən çağırılırd ı. Məsələlə r şuranın 

mü zakirəsinə əmək nazirinin tapşırığ ı  ilə çıxarılır,  müzakirələrin qaydasını da o  müəyyən edird i. Əmək naziri vəzifələrin i 

bütünlüklə və ya q ismən ö z mü lahizəsinə görə, xüsusi olaraq təyin etdiy i şəxsə həvalə edə bilərdi. 

Məşvərət  şurasına  əməyin  mühafizəsi  və  zəh mətkeşlərin  maddi  və ziyyətinin  ya xşılaşdırılmasına  yönələn  qa-

nunların  icrasına  nəzarət  hüququ  verilmişdi.  Şuran ın  müvəqqəti  nizamnaməsində  deyilirdi  ki,  əmək  nazirinin  sədrliyi  ilə 

fəaliyyət  göstərəcək  bu  orqan  "istər  ə məyin  mühafizəsi,  istərsə  də  əmə k  şəraiti  və  zəh mətkeş  siniflərin  mə işətinin 

yaxşılaşdırılmasına  yönələn  məsələlərlə  bağlı  mövcud  qanunların  dəqiq  icra  edilməsi  ü zrə  tədbirlərin  ilkin  mü zakirəsi 

məqsədilə təsis edilir". 



 

Əd.:

  Aзepбaйджанская  Демократиская    Pecnублика  (1918-1920),  Законодательные  акты  (сборник  документов),  Б.,  1998; 

Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001.  

 

FƏHLƏLƏR  -  istehsal alətləri və vasitələrindən  məhru m o lan və  mu zdla çalışan sosial təbəqə. Cəmiyyətin əsas 

məhsuldar qüvvəsini təşkil edir. Azad ba zar iqtisadiyyatının  meydana gəlməsi  ilə  təşəkkül tapmışdır.  Başlıca  sosial bazası 

kəndlilər, sənətkarlar, şəhər yoxsulları olmuşdur. 

Azərbaycanda fəhlələr  müstəqil sosial zü mrə kimi  19 əsrin son qərinəsində formalaş mışdır. Əsas hissəsi Bakı neft 

mədənlə rində ça lışanlar  idi. 1901  ildə  onların sayı 28  minə çat mışdı,  Bakının  bütün sənaye sahələrində çalışan fəhlə lərin 

sayı, bütövlükdə 65-70  min nəfər  idi. Fəhlələrin sayı qəzalarda da artırdı. Azərbaycan fəhlələrin in tərkibi ço xmillətli, əsas 

fərqli  cəhətlərindən  biri  isə  yüksək  dərəcədə  təmə rkü zləşməsi  idi.  Bə zi  hesablama lara   görə,  Birinci  dünya  müharibəsi 

ərəfəsində  (1913)  Azərbaycanda  bütün  fəhlələrin  sayı  570  min  nəfərə  çataraq,  əhalinin  14,3%-ni,  digər  bir  hesablamaya 

görə  isə  305  min  nəfər  olmaqla,  əhalin in  12,4%-n i  təşkil  etmişdir.  Fəh lələrin  tərkibində  azərbaycanlıların  sayı  üstünlüyə 

malik idi. Müharibə ərəfəsində Bakı fəhlələrinin  37,6%-i (42,4 min nəfər) azərbaycanlılar, 24,7%-i ruslar və digər millət və 

xalq ların  nü mayəndələri  id i.  Birinci  dünya  müharibəsi  fəhlələrin  say  və  tərkibində  ciddi  dəyişikliklər  yaratdı.  Bakı 

fəhlələ rin in sayı müharibə ərəfəsində olduğu kimi, a rt maqda davam etmiş, 1917  ildə  110  min nəfər olmuşdu. Qəza larda isə 

fəhlələrin  sayı  a za lmışdı.  Bütün  imperiyada  olduğu  kimi,  A zərbaycanda  da  fəhlə lərin  maddi  vəziyyəti  ağ ır  id i.  Fəh lələ r 

vəziyyətlərini  ya xşılaşdırmaq  üçün  mü xtə lif  forma  və  üsullarla  mübarizə  aparırdılar.  Fəh lələ rin  siyasi  cəhətdən 

təşkilatlan ması geniş hal a lmışdı, mü xtəlif yönümlü siyasi partiya və təşkilatlar bu istiqa mətdə iş aparırdı. 

Fevral  inqilabından (1917) sonra Azərbaycanda Müvəqqəti hökumətin orqanları  ilə yanaşı, fəhlə və əsgər deputat-

ları  sovetləri  də  yaranmağa  başladı.  1917  il  martın  6-da  Bakı  Fəhlə  və  Əsgər  Deputatları  Soveti  təşkil  olundu.  Bakıda  və 

Azərbaycanın qəza larında fəh lə hərə katı genişləndi.  Ba kıda fəh lə hərə katın ın əsas məqsədlərindən biri  kollekt iv  müqavilə 

uğrunda  mübarizə  idi.  Mədən-zavod  ko missiyaları  bu  mübarizədə  mühü m  yer  tuturdu.  1917  ilin  sentyabrında  Bakıda 

keçirilən tətil  kollektiv  müqavilə bağlan ması ilə başa çatdı. Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Bakı Soveti hakimiyyəti ələ 

aldı. 1917 ilin sonlarında fəhlə nəzarəti uğrunda hərəkat böyüdü. Bakı Sovetinin  rəhbərliyini ələ keçirmiş bolşevik-daşnak 

güruhu  Sovetin  silahlı  qüvvələrinin  yaradılmasında  əsasən,  ermənilərdən  olan  fəhlələrə  üstünlük  verirdi.  Həmin  silahlı 

qüvvələr  azərbaycanlıların  1918  il  mart  soyqırımında  fəal  iştirak  etmişdilər.  Aprelin  25-də  yarad ılmış  Bakı  Xalq 

Ko missarları Soveti də bu xətti davam etdirirdi.  

 

 

 



 

 

 



O,  fəh lələ ri  ö z  tərəfinə  çəkmə k  üçün  onları  milliləşdirilmiş  müəssisələrin  idarəsində  fəal  iştira k  et məyə  çağırırdı.  1918  il 

may ın  28-də Azərbaycan Xalq  Cü mhuriyyətinin elan olun ması Bakı  Xalq Ko mis -sarları Sovetinin süqutunu sürətləndirdi. 

Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Hö ku məti  Ba kın ın  azad  edilməsindən  sonra  paytaxtı  buraya  köçürtdü  və  sosial  iqtisadi 

siyasətində  önəmli  yer  tutan  fəhlə  məsələsinin  həllinə  başladı.  Hökumət  24  sentyabrda  neft  sənayesinin  və  Xə zər  t icarət 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   239   240   241   242   243   244   245   246   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə