[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə253/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   249   250   251   252   253   254   255   256   ...   282

423 

 

haqqında akt imzalandı. Mayın  1-də  11  -ci  Qırmızı ordu hissələri  Gəncəyə daxil o ldu.  Lakin  Gəncə quberniyasında sovet 



hakimiyyəti  güclü  müqavimət  hərəkat ı  ilə  ü zləşdi.  Gəncədə,  Qarabağda  və  digər  bölgələrdə  sovet bolşevik  işğalına  qarşı 

üsyanlar baş verdi (bax Gəncə üsyanı (1920)). 11-ci ordu hissələri bu üsyanları amansızlıqla yatırdı, sovet hakimiyyəti bərpa 

olundu. Gəncə quberniyası ləğv edildi. 

 

Əd.

Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyy əti  (1918-1920).  Parlament  (stenoqrafik  hesabatlar).  c.1-2,  B„  1998;  Aзepбaйджанская 

Демократиская   Pecnублика  (1918-1920), Законодательные  акты  (сборник документов),  Б.,  1998;   Azərbaycanda  sosialist  inqilabının 

qələbəsi  uğrunda  bolşeviklərin  mübarizəsi.  Sənədlər  və  materiallar.  1917-1918-ci  illər,  B,  1960;  Gəncə  (tarixi  oçerk),  B.,  1994; 

Süleymanov M., Azərbaycan ordusu (1918-1920), B., 1998. 

 

GƏNCƏ  MÜƏLLĠMLƏR S EMĠNARĠYAS I - Azərbaycanda müəllim kadrları hazırlayan ilk seminariya (1914). 

İki  il  sonra  belə  bir  seminariya  Bakıda  da  fəaliyyətə  başlamışdı.  1918  ildə  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Höku mətinin 

sorğusuna  cavabında  xalq  maarifi  nazirliy i  bildirirdi  ki,  Cü mhuriyyət  hakimiyyəti  yaranana  qədər  Azərbaycanda  yeganə 

olaraq  Gəncə  şəhərində  müəllimlə r  seminariyası  fəa liyyət  göstərmişdir.  Cü mhuriyyət  Höku məti  hə min  müə llimlə r 

seminariyasını  milliləşdirmişdi.  Xalq  maarifi  nazirliy inin  1919  il  üçün  məlu matında  nazirlik  sistemində  üç  müəllimlər 

seminariyasının - Gəncə və Qazaxda kişi, Bakıda isə qadın seminariyaların ın olduğu bild irilirdi. 

Gəncə  müəllimlə r  seminariyasında  azərbaycanlılarla  yanaşı,  Daşkənd  və  Sə mə rqənd  şəhərlərindən  gəlmiş  özbək 

gəncləri  də  təhsil  a lırdı.  Yusif  Mə mmədəliyev,  Mikayıl  Rzaquluzadə,  Əh məd  Cavad  Gəncə  seminariyasında  dərs  demiş, 

Hə mid  Araslı,  Mir  Cə lal  və  b.  görkə mli  ziyalılar  bu  se minariyanı  b itirmişlər.  Se minariya  1927  ildə  qız  seminariyası  ilə 

birləşdirilmiş və Gəncə pedaqoji te xn iku mu ad landırılmışdı. 



 

Əd.: 

Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001.

 

 

GƏNCƏ  MÜSƏLMAN  XEYRĠYYƏ  CƏMĠYYƏTĠ-  qeyri-höku mət  hu manitar  qurumu.  Ələkbər  bəy  Rəfi-

bəylinin  təşəbbüsü  ilə   yaradılmışdı.  Niza mna məsi  1906  il  iyunun  30-da  Gəncə  qubernatoru  tərəfindən  təsdiq  edilmişdi. 

Cə miyyət  idarə   heyəti  və  ü mu mi  ic las  tərəfindən  idarə   olunurdu.  Niza mna məyə  görə,  idarə   heyəti  sədr,  onun  müavini, 

xə zinədar, kat ib və cə miyyət üzv ləri sırasından ümu mi ic lasda bir  il  müddətinə seçilən  3 üzvdən  ibarət  idi.  Cə miyyətin  4 

nəfər  ö mürlük-fə xri  ü zvü  vardı.  Niza mna mədə  cə miyyətin  kasıb  müsəlman  uşaqlarının  Rusiya  və  onun  hüdudları 

xaricindəki orta və a li təhsil müəssisələrinə da xil olub o xu ma larına, habelə xəstəxana  və başqa səhiyyə ocaqlarında müalicə 

olunanlara yardım etmək məqsədilə yaradıld ığı göstərilird i. 

Cə miyyətin vəsaiti üzv lük haqlarından, habelə şəhər sakinlərinin   köçürdüyü ianələrdən, cə miyyətin təşəbbüsü və 

iştirakı  ilə  keçirilən   tamaşalardan,  konsert  və  rəqs  gecələrindən  və  s.-dən  əldə  edilən  gəlirlərdən  ibarət  idi.  Xeyriyyə 

məqsədi  ilə  keçirilən   hər  b ir  konsert  və  ya  digər  tədbir  üçün  əvvəlcədən  Gəncə   qubernatorundan  icazə   alın ma lı  idi. 

Cə miyyət şəhərdəki ikisinifli müsəlman mək- 

 

 



424 

 

təbinin  şagirdlərinə,  Qarabağ  və  Zəngəzurda  erməni-daşnaklar  tərəfindən  soyqırıma  mə ruz  qalmış  türk-müsəlman  əhaliyə 



yardım məqsədilə tamaşalar və konsertlər təşkil edirdi. 

Cə miyyət  Novruz  bayra mında  Gəncənin  18  məhəlləsində  ehtiyacı  olan  2163  nəfərə  5292  manatlıq,  Mövlud 

bayramında  isə  2748  nəfərə  5496  manatlıq  miqdarında  yardım  göstərmişdi.  Cəmiyyət  Gəncədə  əhalin in  kasıb  təbəqələri 

üçün xüsusi ərzaq mağazası açmışdı. 



GƏNCƏ  MÜSƏLMAN  MĠLLĠ  KOMĠTƏS Ġ  - qeyri-höku mət ictimai təşkilatı. Fevral  inqilab ından (1917) sonra 

Azərbaycanın  Ba kı  və  digər  şəhərləri  ilə  yanaşı,  Gəncədə  də  Müsəlman  Milli  Ko mitəsi  yaradılmışdı.  Ölkədə  haki-

miyyətsizlik  və   anarxiyanın  hökm  sürdüyü  1917-18  illərdə  (A zərbaycan  Xa lq  Cü mhuriyyəti  Hö ku məti  Gəncəyə  köçənə 

qədər)  başqa  yerlərdə  olduğu  kimi,  Gəncədə  də  azərbaycanlıların  vəziyyəti  və  onların  müdafiəsi  ilə  əlaqədar  bütün 

məsələ lər  b ilavasitə  bu  ko mitə  tərəfindən  həll  ed ilirdi.  Gəncə  Müsəlman  Milli  Ko mitəsinə  Nəsib  bəy  Yusifbəyli  başçılıq 

edirdi.  Ələkbər  bəy  Rəfibəyli,  Xəlil  bəy  Xasməmmədov,  Həsən  bəy  Ağayev,  Aslan  bəy  Səfikürdski,  Məmmədbağır 



Şeyxzamanlı və b. Milli  Ko mitənin ü zvləri  idilər.  Ko mitənin silahlı  mühafizə dəstələri yarad ılmışdı.  Qaçaq  Qəmbər,  Sarı 

Ələkbər kimi nüfuzlu qaçaqlar Ko mitəni müdafiə ed ird ilər. 

1918  ilin  birinci  yarısında  erməni-daşnaklarının  xalqımıza  qarşı  soyqırımların ın  qarşısını  almaq  üçün  Gəncədəki 

Müsəlman Milli Ko mitəsi  xüsusi fəallıq göstərmişdi. Məhz  Gəncə Müsəlman Milli Ko mitəsinin səyləri nəticəsində şəhərdə 

və qəzada ermənilərin törətdiklə ri qırğınla rın qarşısı alın mışdı. On lar hətta şama xılıların da kö məy inə getmişdilə r. 

Azərbaycan Xa lq  Cü mhuriyyəti Hö ku məti 1918  il  iyunun 16-da  Gəncəyə köçdükdən sonra, iyunun 27-də  Gəncə 

Milli  Ko mitəsinin  sərəncamındakı  bütün  ərzaq  ehtiyatının  ərzaq  nazirliyinə  təhvil  verilməsi  barədə  qərar  qəbul  etdi. 

Höku mətin   1918  il  7  iyul  tarixli  digər  qərarı  ilə  daxili  işlər,  maliyyə  və  ərzaq  nazirliklərinə  Gəncə  Müsəlman  Milli 

Ko mitəsini ləğv et mə k, onun əmla kın ı aşkarla maq və  qəbul et mə k üçün xüsusi ləğvetmə  ko missiyası yarat maq. Hö ku mətin 

həmin gün qəbul etdiyi digər qərarında isə daxili  işlər nazirliyinə tapşırılırdı ki, A zərbaycan Xalq  Cü mhuriyyəti əra zisində 

dövlət hakimiyyət orqanları yaradıldıqca, hə min əra zilə rdəki milli ko mitələ ri ləğv etsin. 

 

Əd.: 

Aзepбaйджанская Демократиская  Pecnублика (1918-1920), Законодательные акты (сборник документов), Б., 1998;  

 

 

GƏNCƏ  ġƏHƏR  ÖZÜNÜĠDARƏSĠ  1892  ildə  yaradılmış  şəhər  idarəetmə  orqanı.  1917-18  illərdəki  hərbi 

əməliyyatlar, soyqırımları, hərc-mərclik və anarxiya dövründə fəaliyyətini dayandırmışdı. 

1918  il iyunun 22-də  Azə rbaycan Xa lq  Cü mhuriyyəti  Höku məti  Gəncə şəhər başçısının  müav ininə şəhər ö zünü-

idarəsini  çağırmaq  və  dərhal  ö z  işinə  başlamaq  barədə  tapşırıq  verdi.  La kin  son  illə rin  hadisələri  nəticəsində  şəhər 

təsərrüfatının  tənəzzülə   uğra ması,  ölkədəki  maliyyə  böhranı,  şəhərdə  çoxsaylı  qaçqınla rın   olması  və  epide miyala r  şəhər 

idarəsinin  fəaliyyətini  əngəlləyird i.  Buna  görə  də  Gəncə  şəhər  özünüidarəsinə  kömə k  məqsədilə  hökumət  dəfə lərlə 

xə zinədən vəsait ayırma lı olmuşdu. 

1919  il yanvarın 25-də Azərbaycan Parlamenti səpmə yatalaq epidemiyası ilə  mübarizə üçün  Gəncə şəhər özünü-

idarəsinə 450 min manat fa izsiz borc  ayrılması ba rədə qərar qəbul etdi. Hoyabrın  1-də Gəncə sakinlə rinə  tibbi yardım üçün 

daha 50  min  manat ayrıld ı. Noyabrın  5-də  isə səpmə yatalaq  xəstəliyinə tutulmuş qaçqınlara tibbi yardımdan ötrü  yenidən 

vəsait ayrılmışdı.  Ya xın laşan aclıq la  mübarizə  məqsədilə 1919  il  may ın 25-də Azə rbaycan Xalq  Cü mhuriyyəti Pa rla menti 

təkcə ta xıl və digər zəruri ə rzaq məhsulları alın masına 1 milyon manat məbləğ ində faizsiz borc verilməsi barədə qərar qəbul 

etdi. 

Azərbaycan  şəhərlərinin  maliyyə  vəziyyətini  ya xşılaşdırmaq  üçün  1919  il  iyulun  27-də  " Gət irilən  və  aparılan 



yüklərdən şəhərlərin  xeyrinə pud hesabı ilə  rüsumlar toplamaq haqqında  müvəqqəti qaydalar" barədə qanun qəbul olundu. 

Dekabrın 10-da  isə hökumət  Gəncə şəhər özünüidarəsinə bu qanunda nəzərdə tutulan şərtlərlə  1921  il yanvarın  1-dək, yəni 

1919 il 27 iyul tarixli qanunun qüvvədə olduğu vaxtadək, şəhərin xeyrinə rüsumlar topla mağa ica zə verd i. 

Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Höku mət i  şəhər  dumasına  seçkilər  və  deputatların  saxlan ılması  xərc ləri  üçün  də 

vəsait  ayırmışdı.  Hö ku mətin  şəhərə  kömə k  üçün  xə zinədən  dəfələrlə  xeyli  vəsait  ayırmasına  baxmayaraq,  Gəncə  şəhər 

özünüidarəsi  o  zamankı  mürəkkəb  tarixi  şəraitdə  fəal  və  səmərəli  fəaliyyət  göstərə  bilmird i.  Şəhər  ö zünüidarəsinin 

fəaliyyətinə Gəncə qubernatoru və daxili işlər na ziri nə zarət edirdilər. 

GƏNCƏ ġƏHƏR  POLĠS  ĠDARƏSĠ - A zərbaycan Xalq  Cü mhuriyyətinin  Gəncə şəhəri üzrə polis quru mu. 1917

 

il  apre lin  27-də  Xüsusi  Zaqafqaziya  Ko mitəsi  tərəfindən  ləğv  edilmiş  Gəncə  şəhər  polis  idarəsi  Azərbay- 



can Xalq  Cü mhuriyyəti dövründə bərpa olundu. Hö ku mətin 1918 il 23 iyun tarixli qərarına əsasən, iyulun 2-də Yelizavetpol 

(Gəncə)  quberniyası  üzrə   polis  ə məkdaşlarının  müvəqqəti  maaşları  müəyyən  edildi.  Qə za  polisinə  da xili  işlər  na ziri 

tərəfindən təyin olunan qəza rə isi başçılıq edirdi. 

Gəncə qəzası  4 polis məntəqəsinə bölünmüşdü. Bu  məntəqələrə pristavlar başçılıq edirdilər. On ların tabeliy indəki 

polis  nəza rətçiləri  asayişin,  təhlükəsizliyin   tə min  olun ması  və  abadlıq  işləri  üçün  məsuliyyət  daşıyır,  müvafiq   yu xarı 

hakimiyyət orqanların ın göstərişlərini yerinə yetirird ilə r.  Pristavları qubernator, qalan polis işçilərini isə qəza  rəisi təyin və 

azad edirdi. 

GƏNCƏ ġƏHƏRĠNĠN  ADININ BƏRPAS I BARƏ DƏ QƏRAR - A zərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti Höku mətin in 

tarixi adların bərpa olun ması barədə qəbul etdiy i qərarlardan biri. 1804 il yanvarın 3-də rus qoşunları Gəncəni işğal etdikdən 

sonra şəhərin adı dəyişdirilərək rus çarı I Aleksandrın arvadı Yelizavetanın adı ilə Yelizavetpol adlandırılmışdı. 

 

 



 

 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   249   250   251   252   253   254   255   256   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə