[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə3/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   282

12 

 

La kin  əra zi məsələ lərini dinc yolla həll et mək mü mkün olmad ı. Birinci dünya müharibəsində məğ lub olan Os manlı 



imperiyası  hərbi  qüvvələrini  Cənubi  Qafqazdan  çıxaran  kimi  ermənilər  daha  da  fəallaşdılar,  ərazi  iddiası  ilə  1918  ilin 

sonunda Gürcüstanla apardıqları müharibə nəticəsində Bo rçalı mahalında Lorini və onun ətraflarını zəbt etdilər. Ermənistan 

Azərbaycanın  tarixi  torpaqlarına  olan  iddialarını  həyata  keçirmə k  üçün  Qarabağ,  Zəngəzur,  Na xçıvan  və  digər  əra zilə rdə 

soyqırımların ı  daha  da  genişləndirdi.  Naxçıvanda  bu  siyasətin  qarşısını  almaq  üçün  1918  ilin  noyabrında  Araz  Tü rk 

Cü mhuriyyəti yaradıldı və bu Cü mhuriyyət sonra Cənub-Qərbi  Qafqaz  De mokratik  Cü mhuriyyəti  ilə  birləşdirildi.  Cənubi 

Qafqaz  dövlətləri  arasındakı  ərazi  mübahisələrini  mü zakirə  etmək  üçün,  nəhayət,  1919  il  aprelin  25-də  Tiflisdə  konfrans 

çağırıldı. Lakin konkret nəticə verməyən Tiflis konfransı da iyunda işini dayandırdı. 

Son dərəcə mürə kkəb beynəlxa lq və da xili və ziyyətə ba xmayaraq, Azə rbaycan Xalq Cü mhuriyyəti əra zi və sər-həd 

məsələ lərinə həyati əhəmiyyət verirdi.  Cü mhuriyyət Höku mət i Cənubi  Qafqa zdakı bütün tarixi A zərbaycan torpaqlarını ö z 

nəzarəti  alt ında  saxla mağa  çalışırd ı.  1920  ilin  ünvan  -  təqvimində  Xaric i  İşlə r  Nazirliyin in  təqdim  etdiyi  xə ritə  və 

mə lu matla r əsasında Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyətinin ə ra zisin i əks etdirən cədvəl nəşr olunmuşdu: 

 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ərazisi (kv. verst və  kv. kilometr hesabı ilə) 

 

 



Ərazinin adı 

Kv. verst 

Kv. kilom etr 

Qeyd 

Bakı quberniyası 

34276,45 

39075,15 

Mübahisəsiz ərazi 

Gəncə quberniyası 

38922,22 

44371,29 

 

 

Zaqatala mahalı 



3502,24 

3992,54 


 

 

İrəvan quberniyası* 



8647,99 

9858,69 


 

 

Cəmi 



85348,90 

97297,67 

 

İrəvan quberniyası** 



6941,41 

7913,17 


Mübahisəli ərazi 

Tiflis quberniyası*** 

7618,56 

8685,13 


 

 

Cəmi 



14559,97 

16598,30 

 

 



Yekun 

99908,87 

113895,97 

 

 



 

 

İrəvan quberniyasının mübahisəsiz ərazisinə daxildir:Şərur-Dərələyəz qəzasının I və II polis sahələri; Naxçıvan qəzasının I, II, III və IV polis 



sahələri; Yeni Bəyazid qəzasının I və II polis sahələri. 

**  İrəvan  quberniyasının  mübahisəli  ərazisinə  daxildir:  İrəvan  qəzasının  I,  II,  III  və  IV  poIis  sahələri,  Eçm iədzin  qəzasının  II  və  III  polis 



sahələri; Sürm əli qəzasının I, II və III polis sahələri; Yeni Bəyazid qəzasının III polis sahəsinin bir hissəsi; 

*** Mübahisəli zonanın tərkibinə Tiflis quberniyasının aşağıdakı hissələri daxildir: Tiflis qəzasının II və III polis sahələri; Sığnax qəzasının V 



polis sahəsi; Borçalı qəzasının I, II, III və IV polis sahələrinin bir hissəsi. 

Gö ründüyü kimi,  Cü mhuriyyətin ərazisi  113,9  min kv. km-ə bərabər id i  (o cü mlədən,  mübahisəsiz ərazi  97,3  min 



k v. k m; mübahisəli əra zi 16,6 min k v. k m). 

Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  yaşadığı  qısa  dövr  ərzində  əra zisin i  və  sərhədlərin i  qoru maq  sahəsində  mühüm 

işlər  gördü.  Lakin  Aprel  işğalı  (1920)  və  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  devrilməsindən  sonra  Sovet  Rusiyasının 

yeritdiyi ayrıseçkilik siyas əti nəticəsində Azərbaycan əraziləri daha da a za ldıldı. Yeni yaradılan Azə rbaycan Sovet Sosialist 

Respublikasının sərhədləri 86,6  min kv. km müəyyən edildi.  Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti ərazisin in 27,2  min 

k v. k m-\ Azərbaycan xa lqın ın əlindən alındı. 

Əhali.  Gü lüstan(1813)  və  Türkmənçay  (1828)  müqavilələrindən  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  yaran ma-

sınadək  olan  dövrdə  Rusiya  imperiyasının  Cənubi  Qafqazın  türk-müsəlman  əhalisinə  qarşı  yeritdiyi  ayrıseçkilik  siyasəti, 

deportasiyalar  və  soyqırımla rı  nəticəsində  Şimali  A zərbaycan  əhalisinin  etnik  tərkibi,  sayı  və  yerləşməsi  məqsədyönlü 

şəkildə  dəyişdirildi,  burada  yaşayan  azərbaycanlıların  sayı  xeyli  azaldı.  Rusiya  işğalından  sonra  ermən ilərin   mü xtəlif 

ölkələrdən kütləv i şəkildə Şimali A zərbaycan torpaqlarına köçürülməsi etnik-siyasi vəziyyətə ciddi 

 

 

 



 

 



13 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



14 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə