[]



Yüklə 6,32 Mb.

səhifə93/282
tarix08.03.2018
ölçüsü6,32 Mb.
1   ...   89   90   91   92   93   94   95   96   ...   282

168 

 

olunacaq üzvlərin  müəyyən edilməsi qaydaları da əksin i tap mışdı.  Qeydlərə əsasən, Parlamentə daxil o lan  44 nəfər Milli 



Şura  üzvündən  ölən,  istefa  verən  və  ya  başqa səbəbdən  Parlamentdən  çıxan  nümayəndənin  yerinə  onun  mənsub  olduğu 

partiyanın  digər  nü mayəndəsi  daxil  olunurdu.  Bə lədiyyəsi  və  milli  ko mitəsi  olmayan  qəzala rdan  Parla mentə  nümayəndə 

kənd şuraların ın göndərdiyi nümayəndələrin ü mu mi ic lasında seçilirdi. 

Erməni,  rus  və  azlıqda  qalan  digər  millətlərdən  Pa rla mentə  nü mayəndələr  hə min  millətlərin  milli  şuraları  və  ya  

ko mitə ləri tərə findən göndərilird i. 

Şəhər nümayəndələrinin sənədləri şəhərlərin bələd iyyə rəisi, qəzalardan göndərilən lərinki barışıq  məh kəmələrinin  

sədri  və  ya  onun  müavini,  a zlıqda  qalan  millətlə rdən  isə  onların  Milli  Şurala rın ın  sədrləri  tə rəfindən  şəxsən  imza lan mış, 

müvafiq seçki protokolları və imza-möhürlə təsdiq olunmuş mandatla təmin ed ilməli idi. 

Parlamentin çağırılması  ilə əlaqədar Azərbaycan Milli Şurası adından onun sədri Məhəmməd  Əmin  Rəsulzadənin  

imzası  ilə  1918  il  noyabrın  29-da  Azərbaycan  və  rus  dillərində  " Bütün  Azərbaycan  əhalisinə!"  müraciətnaməsi  dərc 

olunmuşdu. Müraciətnamədə deyilirdi:  "Vətəndaşlar!  Müharibə  və  inqilab  zamanının  fövqəladə əhvalını  nəzərə  alaraq 

tətil etmiş olan Azərbaycan Şurai-Millisi iqtizai-zaman ilə təkrar Azərbaycanın paytaxtı Bakıda toplandı. Şurai-Millinin 

ən əvvəl qəbul etdiyi qanun sırf Azərbaycan müsəlmanlarına məxsus olan Şurai-Millini milli bir şəkildən çıxarıb dövləti 

bir  şəkilə  salmaq  oldu.  Bu  ayın  19-da  qəbul  etdiyi  qanunnaməyə  görə  Şurai-Milli  dekabrın  3-nə  qədər  120  əzalıq  bir 

Məclisi-Məbusan  (parlament)  halına  gələcəkdir.  Bu  məclisə  azlıqda  qalan  millətlərdən  nümayəndələr  cəlb  olunduğu 

kimi məmləkətin vilayətlərindən də vəkillər çağırılmışdır. Bu surətlə yığılacaq məbusan irəlidə ümumi intixab üsulu ilə 

Azərbaycan  Məclisi-Müəssisani  yığışıncaya  qədər  yurdumuzun  sahibi  olacaq,onun  müqəddəratını  həll,  Hökumətini  

təşkil və mənafeyini müdafiə edəcək..." (ba x Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti). 

 

Əd.:  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  (1918-1920).  Parlament  (stenoqrafik  hesabatlar),  c.l,  B.,  1998;  Paşayev  A.,  Açılmamış 

səhifələrin izi ilə, B., 2001;  Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика  (1918-1920). Законодательные акты (сборник документов), 

Б., 1998.  

AZƏRBAYCAN  XALQ  CÜMHURĠYYƏTĠ  PARLAMENTĠNĠN  MÜHAFĠZƏ  DƏSTƏS Ġ  A zərbaycan  Xalq  

Cü mhuriyyəti  Parlamentinin  mühafızəsini təmin edən dəstə. Parlamentin  1919  il  fevralın  18-də qəbul etdiyi qanuna əsasən 

yaradılmışdır.  Həmin  tarixdə  keçirilmiş  iclasda  büdcə-maliyyə  ko missiyasının  sədri  Abuzər  bəy  Rzayev  Parlamentin  

mühafizəsi  haqqında  qanun  layihəsini  mü zakirəyə  çıxarmış,  lay ihə  əsasında  qanun  qəbul  edilmişdir.  Qanuna  əsasən, 

Parlamentin  mühafızəsi  üçün  200  nəfərlik  dəstə  yaradılmalı,  onun  şəxsi  heyəti  Parlamentin   rəyasət  heyəti  tərəfindən 

formalaşdırılmalı və b ilavasitə rəyasət heyətinə tabe edilməli, dəstənin saxlan ılması üçün dövlət xəzinəsindən iki milyon iki 

yüz min manat vəsait ayrılmalı id i. 

 

Əd.:  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  (1918-1920).  Parlament  (stenoqrafik  hesabatlar),  c.l,  B.,  1998;  Aзepбaйджанская 

Демократическая Pecnублика (1918-1920). Законодательные акты (сборник документов), Б., 1998.  

 

AZƏRBAYCAN  XALQ  CÜMHURĠYYƏTĠ  PARLAMENTĠNĠN  NĠZAMNAMƏSĠ  -  A zərbaycan  Xalq  

Cü mhuriyyəti  Parlamentinin  fəaliyyətini  nizamlayan  hüquqi  sənəd.  Parlament  fəaliyyətə  başladıqdan  sonra  Qara  bəy 

Qarabəyli başda olmaqla  Parla ment  Niza mna məsin i hazırlayan ko missiya yaradıldı.  Niza mna mə  lay ihəsi 1919  il  ma rtın 6-

da Parla mentin  20-c i ic lasında Q.  Qarabəyli tərəfindən mü zakirəyə təqdim olundu. O,  Niza mna mənin  8 fəsil (Parlamentin 



açılışı və onun üzvlərinin səlahiyyətlərinin yoxlanılması; vəzifəli şəxslərin Parlament tərəfindən 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



169 

 

seçilməsi;  Parlamentin  komissiyaları;  işlərin  Parlamentdə  icrası  qaydaları;  Parlamentin  ümumi  iclasının 



aparılması  qaydaları;  Parlament  üzvlərinin  şəxsi  vəziyyəti;  Parlamentin  rəyasət  heyəti;  Parlamentin  Nizamnaməsinə 

yenidən baxılması qaydaları) və 200 maddədən ibarət olması barədə məru zə etdi. 

 

 



 

 

Q.Qarabəyli  Parla mentin  Niza mna mə  layihəsini  ha zırlayarkən  Rusiya  Dövlət  duması  və  Zaqafqaziya  seyminin  



niza mna mə lə rindən  istifadə  olunduğunu  bildirdi  və  Niza mna mən in  rus  dilindəki  layihəsinin  o xunmasın ı  təklif  etdi. 

Məhəmməd  Əmin  Rəsulzadə  isə  bunun  əleyhinə  çıxaraq,  Niza mna mə  lay ihəsinin  Azərbaycan  dilində  o xun ması  təklifini 

irə li  sürdü.  Q.Qa rabəyli  ö z  tə klifi  barədə  aydınlıq  yaradaraq  bildird i  ki,  Niza mna mən in  ruscadan  Azərbaycan  dilinə 

tərcüməsi  mü kə mmə l  deyildir.  Bu  təklif  nə zərə  almd ı  və  bundan sonra  Niza mna mə  layihəsi  Parla mentin  hə min  ic lasında, 

ardı isə 10  mart tarixli  iclasında fəsil-fəsil o xunub müzakirə olun muş, əlavə və dəyişikliklərlə qəbul edilmişdir.  Nizamnamə 

axırıncı  - üçüncü oxunuşda Parlamentin  martın  17-də  keçirilən  iclasında  mü zakirə olun madan yekdilliklə qəbul edilmişdir. 

Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Pa rla menti  1920  il  apre lin  27-də  keç irilən  son  fövqəladə  iclasına  qədər  bu  Niza mna mə  

əsasında  fəaliyyət  göstərmişdir.  A zərbaycan  Xalq   Cü mhuriyyəti  Parlamenti  Nizamnaməsinin  tam  mətni  Parlamentin  

stenoqrafik hesabatlarının rus dilindəki cild ində dərc edilmişdir. 

 

Əd.: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), c. 1, B., Aзepбaйджанская Демократическая 

Pecnублика (1918-1920). Парламент (стенографические отчеты),Б., 1998.  



 

AZƏRBAYCAN  XALQ  CÜMHURĠYYƏ TĠ  PARLAMENTĠNĠN  SƏDRĠ  -  A zərbaycan  Xalq  Cü mhu-

riyyətində  ali  nü mayəndəli,  qanunvericilik  orqanın  başçısı.  Azə rbaycan  Xalq   Cü mhuriyyəti  parla mentli  respublika  

olduğundan  Parlamentin  sədri,  eyni  zamanda,  dövlət  başçısı  funksiyasını  yerinə  yetirirdi.  A zərbaycan  Parlamentinin  na-

kazına (təlimatına) görə Parlamentin iclaslarına onun sədri, sədr olmadıqda əvvəlcə Həsən bəy Ağayev, sonra isə Məmməd  

Yusif  Cəfərov,  onlar  o lmadıqda  ikinci  müav in  Sultanməc id  Qənizadə  rəhbərlik  edirdilər.  Parla mentin  iclas  protokolların ı, 

qanun və qərarlarını sədr, o olmad ıqda, müavini və Parla ment iclaslarının katibləri imzalay ırdılar. Parla ment aparatında bütün 

işlərə  ü mu mi  rəhbərliy i  bilavasitə  sədr  və  onun  müavinləri  həyata  keçirirdilər.  Onlar  bu  işləri  Parlament  dəftərxanası, 

Parlament ko missiyaları və Parlamentdə yaradılmış digər quru mlar vasitəsilə həyata keçirirdilər. 

1918 il dekab rın  7-də açılan Azə rbaycan Parla mentinə, deputatların yekd il s əsi ilə, hə min dövrdə İstanbulda danı-

şıqlar  aparan  Əlimərdan  bəy  Topçubaşov  sədr  seçilmişdi.  1919  ilin  dekabrında  o,  yenidən  yekdil  səslə  ikinci  müddətə 

Parla mentin  sədri  seçilmişdir.  La kin  Paris  sülh  k onfransında  (1919-20)  A zərbaycan  nümayəndə  heyətinin  rəhbəri  təyin 

edildiyi  üçün  Əlimərdan  bəy  Topçubaşov  İstanbuldan birbaşa  Parisə  getmiş,  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  süqutuna 

qədər  vətənə  qayıda  bilmə miş  və  mühacirətdə  qalmışdı.  1918  il  dekabrın  7-dən  Parla mentin  işinə  rəhbərlik  Pa rla ment 

sədrinin  birinci  müavini  seçilmiş  Həsən  bəy  Ağayev  tərəfindən  həyata  keçirilmişdir.  1919  ilin  dekabrında  o,  yenidən 

Parla ment sədrinin b irinci müavin i seçilmiş, 1920 il fevralın 2-də istefa verənə qədər bu vəzifəni icra et mişdir. Bundan sonra 

Məmməd  Yusif  Cəfə rov  Parla ment  s ədrinin  birinc i  müavini  seçilmiş  və  Cü mhuriyyətin  süqutuna  qədər  Parla mentin  

iclaslarına sədrlik etmişdir. 

AZƏRBAYCAN  XALQ  CÜMHURĠYYƏTĠ  TÜRK  MÜƏLLĠMLƏRĠNĠN  QURULTAYI  -  məktəb  islahatı 

sahəsində  əsaslı  məsələləri  ət raflı  mü zakirə   et mək,  la zımi 

təkliflər  ha zırlayaraq  Höku mətə  təqdim  et mək  məqsədilə 

çağırılmış  A zərbaycan  müəllimlərinin  ali  məclisi.  1919  il 

avqustun  20-də  Ba kı  rea lnı  məktəbin in  (indiki  Azə rbaycan 

Dövlət  İqtisad  Universitetinin   binası)  akt  zalında  açılmışdır 

(ba x  Azərbaycan müəllimlərinin birinci qurultayı). 

AZƏRBAYCAN  XALQ  CÜMHURĠYYƏTĠNĠN 

DÖVLƏT  RƏMZLƏRĠ  -  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyə-

tinin  əsas  dövlət  atributları  -  Dövlət  bayrağı,  Dövlət  gerbi, 



Dövlət  himni  və  Dövlət  möhürü.  Azərbaycan  Xalq  Cü m-

huriyyəti  elan  ed ild iyi  gündən  dövlət  rə mzlə rin in  yaradıl-

masına  xüsusi diqqət verildi.  Ən  mühü m dövlət rəmzlərindən 

biri  kimi  Dövlət  bayrağın ın  qəbul  edilməsi  daha  tez  həyata 

keçirildi.  A zərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyəti  Höku məti  1918  il 

iyunun 21-də Dövlət bayrağı haqqında qərar qəbul etdi. Hə min 

qərara əsasən qırmızı  rəngli Dövlət bayrağı ü zərində ağ rəngli 

aypara və səkkizgüşəli u lduz təsvir o lun muşdu. Bu bayraq cüzi 

fərqlə  Osmanlı  imperiyas ının  bayrağına  bənzəyirdi.  La kin 

Azərbaycan  Xa lq  Cü mhuriyyəti  Höku mət i  noyabrın   9-da 

Dövlət bayrağının  təsvirini dəyiş məyi qərara ald ı. Yen i qərarla 

yaşıl,  qırmızı  və  mav i  rənglərdən,  ağ  aypara  və  səkkizguşəli 

ulduzdan ibarət olan milli  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   89   90   91   92   93   94   95   96   ...   282


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə