1 Dollar, avro, yoxsa qızıl?



Yüklə 23,43 Kb.

tarix17.09.2018
ölçüsü23,43 Kb.


 

1

Dollar, avro, yoxsa qızıl?  

 

 



Avropa Birliyi (AB) ölkələrinin borc problemi və ABŞ-ın kredit reytinqinin son 94 ildə ilk

dəfə azaldılması bütün dünyada böyük bir panikaya səbəb oldu. İnvestorlar riskli aktivlərdən

imtina etməyə başladılar. Sadə insanlar yeni böhran dalğası ilə bağlı xəbərləri təşvişlə izlədilər.

İ

ndekslər azaldı, qiymətli kağızlar dəyərini itirdi, dollar ucuzlaşdı, qızıl bahalaşdı. Gözlər bir anda



yapon ieninə və isveçrə frankına çevrildi. 3 trilyon dollarlıq valyuta rezervi olan və ABŞ-ın 1.2

trilyon dollar borclu olduğu Çin kəskin eniş-çıxışlar yaşayan avronun dollar qarşısında mümkün bir

alternativ kimi stabil gələcəyində maraqlı olduğunu bir daha elan etdi. ABŞ böhrandan “çıxış

yolu”nu onun kredit reytinqini “AAA” səviyyəsindən “AA+” səviyyəsinə  düşürən Standart &

Poor’s barədə daxili (insayder) məlumatı əldə etmək iddiası ilə təhqiqat başlamaqda və faiz

dərəcələrinə iki il toxunmamaqda gördü. AB-də isə “avroistiqrazlar”ın (eurobond) buraxılışı, bəzi

ölkələrin avrozonadan çıxarılması və “vahid federal büdcə” ilə bağlı debatlar başladı. Düzdür, AB

üçün təkliflər də okeanın o tayından gəldi. Ancaq hələlik AB-nin ən böyük iqtisadiyyatına malik

olan Almaniya bu təkliflərə isti yanaşmır. Çünki hətta mərkəzləşmiş borclanma alətləri  tətbiq 

edilsə


belə yenədə ən böyük risk sahibi Almaniya olacaq. Bu arada Avropa Mərkəzi Bankı yenidən

üzv ölkələrdən istiqrazların alışına başlayaraq onlara likvid dəstək verməkdə davam edir.

İ

ndi isə bir qədər bu təlatümlərin səbəbləri barədə. Birincisi nəzərə almaq lazımdır ki, həm



ABŞ-da, həm də AB-də iqtisadi artım templərinin daha da səngiyəcəyi ilə bağlı proqnozlar fond

birjalarına və valyuta məzənnələrinə neqativ təsir göstərir. Yəni iqtsadi tsikl özü-özlüyündə azalma

fazasındadır. 2008-ci ilin maliyyə böhranının fiskal balansa vurduğu yaralar da hələ çox təzədir. 

İ

kincisi, spekulyativ kapitalın ciddi şəkildə nəzarətsizliyi və törəmə maliyyə alətləri



dövriyyəsinin getdikcə “şişməsi” hökm sürür. İş o yerə gəlib çatıb ki, fond indeksləri azalanda və

hətta şirkətlər defolta uğrayanda belə (“credit  default  swaps”  adlanan  törəmə  maliyyə  aləti 



vasitəsilə

) bundan kimlərsə külli miqdarda pul qazanır. ABŞ-da aparıcı indekslər və səhmlər

dəyərdən düşən kimi Warren Buffett kimi maliyyə bazarlarının “qoca qurd”ları sanki bir

mərkəzdən siqnal alıblarmış kimi böyük alış əməliyyatları keçirdilər. Eyni ilə həmin  spekulyativ

kapital valyuta bazarlarında (forex) gündəlik olaraq ən azı 4 trilyon dollardır.

Üçüncüsü, bu günlərdə Yunanıstan və Portuqaliya kimi ölkələrin avrozonadan kənar-

laşdırılması ciddi müzakirə edilir. Burada bir məsələ unudulur. Avronun formalaşmasının iqtisadi

və hüquqi əsaslarını təsbit edən və hələ 1992-ci ildə təsdiq edilən “Maastrixt meyarları”na əsasən

avrozona ölkələrində borc limiti ölkələrin Ümumi Daxili Məhsulunun (ÜDM) 60%-i həddində,

büdcə kəsiri isə ÜDM-in 3%-i həddində limitləşdirilməli idi. Yunanıstan başda olmaqla indi

avronun gələcəyi  üçün  ciddi  problemlər  ortaya  çıxaran  bir  sıra  ölkələr  bu  tələblərə  cavab 

vermədiyi halda nə üçün buna göz  yumularaq onlar avrozonaya qəbul edildilər? Burada  yenə 

də, qrup maraqlarından qaynaqlanan sui-istifadə və zəif idarəçilik amilləri önə çıxır. 

Fond birjalarında qiymətli kağızlar və aparıcı valyuta cütlükləri dəyərdən düşəndə və qlobal

iqtisadi böhran əlamətləri hiss olunanda dünyada enerji daşyıcılarına tələbatın nisbi azalması və

spekulyativ kapitalın çəkilməsi səbəbindən neftin qiymətləri də  bir qayda olaraq ucuzlaşmağa

başlayır. 2011-ci ilin 3-cü rübündə Nyu-York Əmtəə Birjasında 1 barrel xam neftin ortalama

qiymətinin 93$ olacağı proqnozlaşdırılır. Avrozonada və ABŞ-da yaşananlar investorların üzünü

yenidən qızıla çevirdi və onun qiyməti 1800$-ı keçərək tarixi rekorda imza atıldı.

İ

ndi isə əlində müəyyən qədər pul vəsaiti olan vətəndaşlar və investorlar üçün bəzi



məlumatlar və praktik tövsiyyələr:


 

2

1) Qısa müddətdə valyuta məzənnələrinin necə dəyişməsindən asılı olmayaraq yığımlarınızı

və depozitlərinizi bir valyuta növündə saxlamaqdan uzaq olmaq lazımdır. Əgər yığımlarınız əsasən

dollardadırsa bilməlisiniz ki, başına nə gəlsə də, hələlik dolların mövcud miqyasda (buna “valyuta 



domeni” də deyilir

) və etibarlılıqda alternativi olan başqa bir valyuta yoxdur. Buradaca onu qeyd

edək ki, miqyas problemi olsa da, etibarlılıq baxımından isveçrə frankı da diqqətə layiqdir.

Azərbaycanda dollar-manat münasibətləri heç də həmişə dünya valyuta bazarlarında baş

verənlərə uyğun olaraq dəyişmir. Zatən Mərkəzi Bankın müdaxiləsi və “neft dollarları” manatı

baha saxlamağa tam imkan verir. Dollar bir il əvvəlki 0.8038 qəpik səviyyəsindən hal-hazırdaki

0.7865 qəpik həddinə qədər, yəni 2.2% ucuzlaşıb. Dünya valyuta bazarlarında baş verənlərdən asılı

olmayaraq bu ucuzlaşma önümüzdəki bir neçə ildə də davam edəcək. Təqribən, 1 dollar üçün 0.75

həddinə qədər. Dolayısı ilə əlinizdəki sərbəst valyuta 1000$ -10.000$ intervalındadırsa onun

mühüm bir hissəsini manatda saxlamaq olar. 1000$-dan daha az vəsaiti olanlar isə dollardan

“canlarını qurtarmağa” tələsməməlidirlər. Yox əgər vəsaitiniz 10.000$-dan çoxdursa bu halda sizin

üçün alternativlər daha çoxdur – daşınmaz əmlakdan tutmuş bu günlərdə dəyərini müvəqqəti itirən

xarici şirşətlərin qiymətli kağızlarına qədər...

2) Avro dollar qarşısında zaman-zaman bahalaşsa da, onun problemləri daha ciddidir.

Çünki ən azından bir ölkənin deyil, mürəkkəb qarşılıqlı münasibətlərə malik olan dövlətlər

birliyinin valyutasıdır. Son bir neçə ayda dollara qarşı həddən artıq dəyişkənlik göstərsə də (“1 avro 

= 1.40$  - 1.48$” intervalında

), avro manata qarşı son bir ildə ən azı 9% bahalaşaraq “1 avro =

1.13 manat” səviyyəsinə yüksəlib. Bu cəlbediciliyinə baxmayaraq avro tam etibarlı valyuta hesab

edilməməlidir və onun mümkün dəyişiklikləri dollardan daha kəskin olur. Buna görə də, 1000

avrodan artıq vəsaiti uzun müddət bu valyutada saxlayanlar böyük riskə girdiklərini bilməlidirlər...

3) Qiyməti son dönəm durmadan xeyli bahalaşaraq “iştah qabardan” qızıla pul qoymaq

istəyənlər bilməlidirlər ki, bu addım yalnız orta və uzun müddətli dövrdə mənfəətlidir. Bunun da

iki səbəbi var: (i) Qızılın dünya bazarında qiyməti adətən hər bir güclü təkandan sonra bir müddət

durğunluq və ya müvəqqəti eniş yaşayır. Ehtimal var ki, 1 unsiya (“1 troya unsiyası = 31.1 qram”)

qızılın qiyməti hazırki 1700-1800$ həddində hələ bir müddət qalsın və ya tədricən azalma baş

versin. Ancaq investorun bir ildən çox gözləmək səbri və imkanı varsa bilinməlidir ki, daşınmaz

ə

mlakda olduğu kimi qızılda da uzunmüddətli dövrdə qiymətlər birmənalı olaraq artır. Burada



ciddi itgidən söhbət gedə bilməz. (ii) Siravi vətəndaşlar adətən zinət əşyası formasında qızıl almağa

maraqlı olurlar. Halbuki belə olan halda zinət əşyası formasındakı qızılın bir sənət dəyəri də

olduğundan baha başa gəlir. Satmaq istədkdə isə adətən Bakıda həmin əşyaları sadəcə qızıl metal

kimi doğrayıb bazar dəyərindən qat-qat ucuz alırlar. Buna görə də, işin içindən mənfəətli çıxmaq 

üçün  bir  neçə  il  gözləmək  tələb  olunur. 

Bu baxımdan külçə qızıla sərmayə qoymaq daha

səmərəlidir (məsələn, Credit Suisse 999.9). Qızıla peşəkarcasına və daha az riskə girərək sərmayə

qoymaq istəyənlər dünya bazarlarında qızılın qiymət trendini və qlobal qızıl hasilatının dinamikasını

da izləsələr faydalı olar...

Dolayısı ilə “Dollar, avro, yoxsa qızıl?” sualı üzərində baş sındıran investora mənim qısa

cavabım belə olardı: “Hər üçü və heç biri”...

 

 



Kənan Aslanlı 

Azərbaycan-Türkiyə İş Adamları Birliyinin şöbə müdiri 

Milli Büdcə Qrupunun eksperti 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə