1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə142/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   ...   139   140   141   142   143   144   145   146   147

387 

 

    nvestisiya  layihələrinin  hazırlanmasında  şəxsi  maraqla  yanaşı,  dövlə

ictimai  marağı  da  nəzərə  alınmalıdır.  Daha  doğrusu,  maraqlar  üst-üstə 

şməlidir. 

   Layihələrə investisiya qoyuluşları aşağıdakılara görə müxtəlif ola bilərlər: 

-istehsal miqyasına: 

-layihənin istiqamətinə (kommersiya sosial, dövlət marağı ilə əlaqədar və s.)              

-investisiya tsiklinin məzmununa və xarekterinə

-dövlətin iştirak dərəcəsi və xarakterinə

-qoyulan vəsaitlərin istifadə olunması səmərəliliyinə 

   Layihənin  miqyası,  hər  şeydən  əvvəl,  investisiyaların  həcmi  ilə  müəyyə

edilir. 

   Kiçik  layihələr,  adətən  texniki-iqtisadi  əsaslandırmanı  və  onunla  əlaqədar 

məsələlərin  xüsusi  işlənilməsini  tələb  etmir.  Bununla  belə,  layihələrin 

formalaşmasında  buraxılan  səhvlər  onların  səmərəliliyinə  ciddi  zərər  yetirə 

bilər. Kiçik layihələr  istehsalın genişləndirilməsi planın və buraxılan məhsul 

çeşidlərinin artırılmasını təşkil edir. Onları nisbətən reallaşdırmanı müddətdə 

həyata  keçirilməsi  fərqləndirir.  Kiçik  layihələrə  sosial-mədəni  sfera 

obyektlərinin yaradılmasını aid etmək olar. 

   Orta layihələr həşeydəəvvəl, mövcud istehsalının yenidən qurulması və 

texniki cəhətdən silahlandırılması layihələridir. Onlar maliyyəyə daxil edərək, 

resursların  bütün  növlərinin  daxil  edilməsinin  əvvəlcədən  hazırlanmış 

qrafikinə uyğun, ciddi olaraq ayrıca istehsalat üzrə mərhələrlə reallaşdırılır. 

    ri layihələr - bunlar adətən iri sənaye obyektəridir. Onların əsasını daxili və 

xarici  bazarlarda  tələbin  təmini  üçün  zəruri  olan,  yeni  məhsulun  sənaye 

istehsalı təşkil edir. 

Meqa  layihələr  -  bunlar  çoxlu  qarşılıqlı  əlaqəli  olan  son  məhsulu  saxlayan 

məqsədli  investisiya  proqramlarıdır.  Belə  proqramlar  beynəlxalq,  dövlət  və 

regional ola bilərlər. Layihənin miqyası əsaslandırmanın səviyyəsini müəyyə

edir. 

   Əgər  layihənin  reallaşdırılması  dünyanın  iqtisadi,  sosial  və  ya  ekoloji 

vəziyyətinə  mühüm  təsir  edirsə,  qlobal  layihələr  adlandırılır,  bu  cür 

layihələrin sifarişçisi maraqları olan ölkələrin hökümətləri ola bilərlər. 

   Layihələrin  reallaşdırılması,  yalnız  ölkədə  iqtisadi,  sosial  və  ya  ekoloji 

vəziyyətə  mühüm  təsir  göstərsə  və  başqa  ölkələrin  vəziyyətinə  mühüm  təsir 

göstərmirsə,  irimiqyaslı  layihələr  kimi  baxılır.  Məsələn  Bakıda  dəniz  yükü 

limanının  yaradılması.  Belə  layihələrin  sifarişçisi  dövlət,  sənaye-maliyyə 

qrupları, səhmdar cəmiyyətləri, banklar və.s ola bilərlər. 

   Layihələrin  reallaşdırılması,  yalnız  müəyyən  regionun,  şəhərin  (sahənin), 

iqtisadi-sosial və ekoloji vəziyyətinə təsir edərsə və başqa regionlara, şəhərlərə 

(sahələrə) təsir göstərmirsə, regional, şəhər (sahə) miqyasında layihələr kimi 

baxılır.  Belə    qrup  layihələrin  sifarişçisi  yerli  özünüidarəetmə  orqanlar, 

səhmdar cəmiyyətləri ola bilərlər. 


388 

 

   Layihələrin  reallaşdırılması  bilavasitə  onun  iştirakçılarına  mənfəə

gətirərsə,  kommersiya  layihəsi  adlandırırlar.  Belə  layihələrin  sifarişçiləri 

ayrıca investor və ya investor qrupları ola bilər. 

    nvestisiya  layihələrinin  göstərilən  xüsusiyyətləri  ilə  yanaşı,  onların  digə

ə

lamətləri də mövcuddur. Məsələn, iki təhlil edilən layihəyə müstəqil layihələ



deyilir.  Belə  layihələrin  birinə  investisiya  qoyuluşu  haqqında  qərar  qəbul 

edilərsə,  o  digərinin  maliyyələşdirilməsi  məsələsinin  həllinə  təsir  etmişdir. 

Məsələn,  yeni  tibbi  texnologiyanın  mərkəzinin  yaradılması  haqqında  qərar 

şə

hər  reabilitasiya  mərkəzinin  tikintisi  üzrə  layihənin  həyata  keçirilməsi  



ehtimalına təsir etməmilidir. 

   Moskvada “Экономика” nəşriyyatı tərəfindən hələ 2000-ci ildə nəşr edilmiş 

“ nvestisiya  layihələrinin  səmərəliliyinin  qiymətləndirilməsi  üzrə  metodiki 

göstərişlər”də  investisiya  layihəsi  müəyyən  məqsədlərin  əldə  olunması 

(müəyyən  nəticələrin  alınmasını)  təmin  edən  hər  hansı  fəaliyyət  kompleksini 

həyata keçirilməsini nəzərdə tutan iş, fəaliyyət, tədbir kimi xarekterizə edilir. 

   Yuxarıda  göstərilən  tərifləri  nəzərə  alaraq  aşağıdakı  əsas  halları  ayırmaq 

lazımdır: 

1)  Layihənin  sistemliyini,  qarşılıqlı  əlaqədar  tədbirlər  kompleksinin  - onun 

işlənib  hazırlanması  və  reallaşdırılması  -  mövudluğunu.  Bu  bir  sıra 

ardıcıl  müvəqqəti  tədbirlər  prosesi ilə,  riyazi  modellə əlaqədardır  ki,  bu 

da şəbəkə modelindən (qrafikindən) ibarətdir. 

2)  Layihənin  vaxt  intervalı:  layihənin  işləyəni  layihənin  nəzərdə

keçirilməsinin vaxt intervalını, onun həyat tisklinin proqnoz dövrünü və 

ya uzunluğunu əsaslandırmalı və təqdim etməlidir. 

3)  Layihənin  büdcəsi:  layihə  büdcəsinə  həyata  keçirmənin  planlaşdırılan 

vaxtı göstərilməklə xərclər və gəlirlər daxil olunur. 

Hər  bir  layihə  reallaşdırma  gedişində  qabaqcadan  nəzərdən  tutulmuş 

məqsədləri izləməlidir. 

qtisadi  nəzəriyyədə  bu  və  ya  digər  investisiya  layihəsinə  tətbiq  olunan 

məqsədlərin bəzi təsnifatları mövcuddur.Daha geniş mənada bu məqsədləri 

aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar. 

1.  nvestorun təlabatının ödənilməsinin artması ilə bağlı məqsədlər. 

2.  Firmanın əmlak vəziyətinin optimallaşdırılması ilə bağlı məqsədlər. 

Göstərilən  məqsədlər  dəyər  istfadəsindən  aşağıdakı  kimi  ifadə  oluna 

bilər: 

-mənfəətin maksimumlaşdırılması; 

-satış həcminin artımı; 

-əmtəə dövriyyəsinin artırılması; 

-cari xərclərin ixtisar olunması və.s 

Bundan  başqa,  yaddan  çıxarmaq  olmaz  ki,  konkret  investisiya 

layihələrinin bəzi məqsədləri pul formasında ifadə oluna bilmir. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   139   140   141   142   143   144   145   146   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə