1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə144/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   ...   139   140   141   142   143   144   145   146   147

391 

 

sənədləri,  xammalın  norması,  materiallar,  enerji  ehtiyyatları,  əmə

həcmi, xidmət norması, amortizasiya qrafiki və s.) 

5.  Maddi ehtiyyatlar (tələb, xammal təchizi ilə bağlı real vəziyyət, köməkçi 

material və enerji resursları) 

6.  Təşkilatçılıq və xərcləri (idarəetmənin sxeminin təşkili və.s) 

7.  Əmək resursları (tələb, ödəmə şərtləri, tədrisə ehtiyac) 

8.  Layihənin  həyata  keçirilmə  qrafiki  (tikinti  müddətləri,  montaj  və  işə 

salma işləri) 

9.  Layihənin  iqtisadi  və  maliyyə  qiymətləndirilməsi  (tam  investiisya 

xərcləri,  maliyyə  mənbələri,  layihənin  iqtisadi  effektivlik  və  maliyyə 

dözümlülük göstəriciləri). 

Bu  istiqamətlər  öz  aralarında  sıx  bağlıdırlar.  Bunlar  T Ə-nin  sadə 

böyüdülmüş  struktur  sxemidir.  Hər  istiqamətin  işlənməsi,  müxtəlif 

informasiyanın  işlənməsi  və  metodikanın  müəyyən  edilməsilə  bağlıdır. 

Nəticədə  bunlar  T Ə-nin  son  mərhələsinin  formalaşmasına  imkan 

yaratmalıdır. 

15.2. 

nvestisiya layihələrinin iqtisadi qiymətləndirilməsi metodları                               

   Bütün hazırlıq mərhələlərindən keçdikdən sonra aşağıdakı qiymətləndirmə 

metodlarından istifadə edilir: 

   1) Ətraf mühitə görə(ekologiya, digər sənaye sektorları və s. nəzərə alınır) ; 

   2) Siyasi vəziyyət ilə bağlı tətbiq edilən qanunlara görə qiymətləndirmə ; 

   3) Zamana görə (statik və dinamik qiymətləndirmə) ; 

   4) Müxtəlif amillərə görə ( risk, inflyasiya, milli iqtisadi mənfəətə görə və s. ) ; 

   5) Məqsədə görə qiymətləndirmə ( birməqsədli və ya çoxməqsədli ) ; 

   6) Layihənin tək-tək və ya bir yerdə qiymətləndirilməsi. 

Ə

traf  mühitə  görə  qiymətləndirmədə  layihənin  ölkədaxili  və  xarici 



ekologiyaya vura biləcəyi zərərlər nəzərə alınır.Hazırlanmış layihə mənfəətli ola 

bilər,  ölkədəki  işsizliyi  azalda  bilər  və  sosial  vəziyyəti  yaxşılaşdıra  bilər.Lakin 

ə

traf  mühitdəki  canlı  və  cansız  orqanizmlərin  sağlamlığına    böyük  zərər  vura 



bilər.Ekoloji 

mühitə 

zərə

vuran 

fəaliyyə

isə 

ş

übhəsiz 



qəbul 

edilməməlidir.Bütün  bu  səbəblərə  görə  nazirliklər  (  ekologiya,ədliyyə,əmlak  və 

s.)  tərəfindən bu  məsələlər  diqqət  mərkəzində olur.Nəticədə  layihələrin  yenidə

işlənib  hazırlanması  məcburiyyəti ortaya  çıxır və  ya  əks  halda  layihə  ləğv  edilə 

bilər. 

    Ətraf  mühitin  layihəyə  təsiri  varsa,onda  ətraf  mühitdən  olan  təsirin 

qiymətləndirilməsi (ƏTQ) 

metodundan  istifadə  edilir.Burada  əsas  məqsəd  layihəyə  təsir  edən  zərərli 

amillərin müəyyən edilməsi və onların aradan qaldırılmasıdır. 

     

   ƏTQ aşağıdakı mərhələlərlə həyata keçirilir : 

   1) Ətraf mühitdəki mövcud şərait müəyyən edilir ; 


392 

 

   2) Ətraf mühitin təsirini ölçmək üçün istifadə ediləcək metodlar seçilir ; 

   3)  Təsir  edən  amillərin  dəqiqliyi  və  ya  təxmini(  birbaşa  və  dolayı  )  olması 

əyyən edilir ; 

   4)  Ətraf mühitin təsiri ilə əlaqədar olaraq standartlar dəqiqləşdirilir ; 

   5) Təsirlərin illərə görə ( quruluş və fəaliyyət illəri ) paylanması aparılır ; 

   6) Ətraf mühitdən olan təsirlərin təhlil edilməsi üçün şifahi və riyazi hesablama 

metodları seçilir. 

   ƏTQ-ə təsiredici amillər üç mərhələdə təhlil edilir : 

    a) maddi tərəfdən təsiretmələr ; 

    b) maddi olmayaraq rəqəmlərlə ifadə edilməyən təsirlər ; 

    c) maddi olmayaraq rəqəmlərlə ifadə edilən təsirlər ; 

   Ətraf  mühitə  təsir  edən  amillərin  müəyyən  edilməsi  və  dəyən  zərərin 

hesablanaraq  qarşısının  alınması  investisiya  layihələrinin  gələcək  fəaliyyətinin 

hansi istiqamətdə olmasını göstərir. 

 2. Siyasi vəziyyətə görə qiymətləndirmədə aşağıdakı mərhələlər nəzərə alınır : 

    

a) ölkədaxili və xarici siyasi vəziyyət ; 

   b) xarici iqtisadi-siyasi vəziyyət ; 

   c) ölkədə həyata keçirilən iqtisadi vəziyyə

Yuxarıda  göstərilən  qiymətləndirmələr  layihənin  tam  şəkildə  iqtisadi 

səmərəliliyini  göstərmir,yəni  mənfəət  ilə  xərclər  2-ci  plana  keçir.  Layihələrin 

iqtisadi  cəhətdən  səmərələliyinin  ölçülməsi  və  nəticənin  optimallığı  nəzərə 

alınmır.Zamana görə qiymətləndirmədə isə layihənin birillik və ya uzunmüddətli 

fəaliyyəti  nəzərə  alınır.Layihənin  mənfəəti  ilə  xərcləri  nəzərə  alınmaqla  zaman 

müddətinə  görə  əhatəli  şəkildə  qiymətləndirmə  aparılır.Daha  doğrusu,statik 

qiymətləndirmədən fərqli olaraq dinamik qiymətləndirmədə pul axınlarının cari 

və gələcək dəyəri nəzərə alınır.  

 Müxtəlif  amillərə  görə  hesablamada  əsasən  risk,  inflyasiya  və  milli 

iqtisadi mənfəətə görə qiymətləndirmə aparılır. 

 Layihələrin  sadəcə  bir  məqsədli  olması  hesablama  çətinliyini, 

müddətini,  çəkilən  xərci  azaldır.Lakin  layihələrin  birdən  çox  məqsədə  görə 

hesablanması həm çətindir,həm də gələcəkdə məqsədlərin hamısının reallaşması 

mümkün olmur. 

 Layihələrin tək-tək və ya bir yerdə qiymətləndirilməsi aparılır.Hər bir 

layihə tək-tək götürülərək hazırlanır və qiymətləndirilir, sonra isə onlar arasında 

müqayisələr aparılır. 

Statik  qiymətləndirmədə  layihənin  1  illik  fəaliyyəti  nəzərə  alınır  və 

bütün və bütün fəaliyyət dövrü hesablamalardan kənarda qalır.Qiymətləndirmə 

zamanı  həm  də  layihələr  arasında  bağlılıq  nəzərə  alınmır.Layihənin  iqtisadi 

səmərəliliyinin  ölçülməsində  ilk  mərhələ  sayılan  statik  qiymətləndirmədə 

hesablamalar mənfəət ilə çəkilən xərclərə görə aparılır.Statik qiymətləndirmənin 

metodları aşağıdakılardır : 

1) Çəkilən xərclər metodu ; 

2) Mənfəət metodu ; 

3) Gəlirlilik metodu ; 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   139   140   141   142   143   144   145   146   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə