1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə18/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   147

52 

 

məbləği  (qiymətləndirilən  obyektin  köhnəlməsi  uçota  alınmaqla)  nəzərdə  tutulur. 

Qiymətləndirmə təcrübəsinə əsasən oxşar obyekt məfhumu dəqiq münasibət tələb edir. 

Analoq kimi qəbul olunan belə əmlak qiymətləndirmə obyektinə tam, həm də keyfiyyət 

və  kəmiyyət  baxımından  oxşar  olmaqla  müasir  materiallardan  istifadə  üzrə  yeni 

texnologiyaya  əsaslanmalıdır.  Əvəzetmə  dəyəri  əsasən,  sığorta  məqsədi  ilə  müəyyən 

edilir.  Bəzən  də,  obyektin  təkrar  istehsal  dəyərinin  müəyyən  edilməsi  mümkün 

olmadıqda  baş  verən  itkilərin  hesablanması  məcburiyyəti  də  bu  dəyərə  müraciət 

olunmasını tələb edir.  

Qalıq  əvəzetmə  dəyəri  əvəzetmə  dəyərinin  tərkib  hissələrindən  biri  sayılır. 

Başlıca  fərq,  onun  əsasən  aşınmaya  məruz  qalmış  əmlak  növlərinə  şamil 

edilməsindədir.Qiymətləndirilən  aşınmış  obyektin  qalıq  əvəzetmə  dəyəri  dedikdə, 

həmin obyektin açıq və rəqabətli bazardan alınan, bütün xassələrinə görə deyil, yalnız 

qalıq  funksional,  konstruktiv  və  istismar  göstəriciləri  üzrə  əvvəlkindən  pis  olmayan 

analoji  obyektlə  əvəz  olunmasına  çəkilən  minimal  (cari  qiymətlərlə)  ümumi  xərclərin 

məbləği  başa  düşülür.  Bu  dəyərin  əvəzetmə  dəyərindən  fərqi  ondadır  ki,  bu  zaman 

alınmış  əvəzetmə  dəyərindən  fiziki  və  mənəvi  aşınma  çıxılır.  Şübhəsiz  ki,  nəticənin 

reallıqları  hesablamanın  aparılması  dəqiqliyindən  daha  çox  asılı  olur.  Qalıq  əvəzetmə 

dəyəri  hesablanarkən  əvəzedici  kimi  nəzərə  alınan  xüsusiyyətlərə  görə 

qiymətləndiriləndən  pis  olmayan  analoji,  yaxud  ona  ekvivalent  obyekt  seçilir.  Bütün 

hallarda qiymətləndiricinin təcrübəsi, onun peşəkarlığı ön plana keçir. 

Ə

mlakın ğorta dəyəri onun sığorta olunması və ya baş verən  sığorta hadisələri 



ilə əlaqədar proseslər zamanı tələb olunur. Bu dəyər əmlakın sığorta kontraktının yaxud 

polisinin müddəaları ilə müəyyənləşdirilən, dövlət və xüsusi sığorta sferasında istifadə 

edilən metodikalarla hesablanan dəyəridir. Təcrübədə daşınmaz əmlakın sığorta dəyəri 

bir  qayda  olaraq,  bina  və  qurğuların  sığorta  hadisəsinin  baş  verməsi  nəticəsində 

zədələnə  biləcək  hissələrinin  tam  əvəz  olunması  şərti  əsasında  müəyyənləşdirilir. 

Ə

lbəttə zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq məsələyə yanaşılması lazım gəlir. 



Ə

mlak  sığorta  edilərkən  öyrənilməsi  zəruri  olan  amillərdən  biri  də,  əmlakın 

dəyərinin  (sığorta  dəyərinin)  dəqiq  hesablanmasıdır.  Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  sığorta 



53 

 

dəyərinin  hansı  metodlar  və  yanaşmalar  üzrə  müəyyən  edilməsi  istiqamətində  fikir 

ayrılıqları  hələ  də  mövcuddur.  Lakin,  hər  bir  ölkənin  qanunvericlik  qaydalarından, 

regionun  xüsusiyyətlərindən,  əmlakın  növündən  asılı  olaraq  qiymətləndirici  özünün 

düzgün seçimini etməlidir. 

Təkrar istehsal dəyəri – oxşar tikinti obyektindəki tikintinin oxşar materiallar və 

eyni texnologiya üzrə aparılmasını nəzərdə tutur. Qiymətləndirilən obyektin əvəzetmə 

dəyərində  olduğu  kimi,  təkrar  istehsal  dəyərinin  hesablanması  da  sığorta 

məqsədlərindən və baş verən itkilərin hesablanması tələblərindən irəli gəlir.  



Vergiyə cəlb olunma məqsədi ilə dəyər – qiymətləndirmə obyektinə vergiqoyma 

bazasının  müəyyən  edilməsi  üçün  istifadə  olunan  dəyər,  yaxud  mülkiyyətə  vergi 

qoyulmasına  dair  müvafiq  sənədlər  bazasında  hesablanan  dəyərdir.  Başqa  sözlə, 

vergiqoyma dəyəri dövlət vergiqoyma orqanları tərəfindən təsdiq olunmuş metodikalar 

ə

sasında  hesablanan  dəyərdir.  Bu  məqsədlə  də,  Azərbaycan  respublikasının  müvafiq 



qanunlarından mövcud hüquqi-normativ sənədlərdən istifadə edilir. Vergiqoyma dəyəri 

bir  qayda  olaraq,  qiymətləndirmə  yanaşmaları  və  metodları  tətbiq  edilməklə 

müəyyənləşdirilir. 

Məhdud bazar şəraitində dəyər.  Bəzi əmlak növləri üzrə bazarın məhdudluğu 

mövcuddur. Bu, bir sıra səbəblərlə əlaqədardır. Birincisi, əmlak sahibinin arzusundan, 

yəni  onun  əmlakın  satılmasının  geniş  təbliğ  olunmasını  istəməməsindən  irəli  gəlir. 

kincisi, əmlakın açıq bazarda satışı mümkün olmur və ya bu yolla satış olduqca baha 

başa gəlir. Üçüncüsü, əmlaka böyük tələbatın olmamasına görə sahibi onun satışı üçün 

uzun  müddət  gözləməli  olur.  Digər  tərəfdən,  elə  əmlak  növləri  vardır  ki,  onların 

alınması və istifadəsi xüsusi müştərilər (alıcılar) təbəqəsinə məxsusdur. Fərdi qaydada 

və  ya  xüsusi  fərdi  sifarişlərlə  hazırlanan  əmlak  növlərinin  açıq  bazara  çıxarılmasına 

ehtiyac olmur. Elə əmlak növləri də vardır ki, onlar yalnız istehsal və xidmət təyinatlı 

müəssisələrin  fəaliyyəti  ilə  əlaqədardır  və  onların  daxili  qurumlarında  satışa  təklif 

olunur.  Açıq  ticarət  şəbəkələrində  həmin  əmlakdan  (məhsuldan)  geniş  çeşidlərdə  və 

nisbətən  ucuz  qiymətə  olmasına  baxmayaraq  belə  müəssisələrdə  xeyli  baha  qiymətə 

təklif olunur. Bu hallarda isə, satış az olur.  stehsal və xidmət təyinatlı müəssisələr əsas 



54 

 

fəaliyyətlərindən istənilən qədər mənfəət götürdüklərinə görə həmin əmlakın satışında 

o  qədər  də  maraqlı  olmurlar.  Başlıca  məqsəd  əsas  fəaliyyətin  cəlb  etdiyi  müştərilərin 

ə

lavə  ehtiyaclarının  ödənilməsinin  təmin  edilməsidir.  Bu  zaman  fərdi  sifarişlər 



prinsipinə daha çox əsaslanılır.  

Mövcud istifadə olunma şəraitində dəyər (istehlak dəyəri). Tələb və təklifdən, 

rəqabət amillərindən asılı olaraq qiymətləndirmə obyektinin dəyəri vaxtaşırı arta və ya 

azala bilər. Dünya təcrübəsində təsdiq edilmişdir ki, əmlakın dəyəri şəraitdən, istifadə 

olunma  təyinatından,  texnologiyanın  yeniləşməsindən,  ölkənin  bütünlüklə  investisiya 

cəlbediciliyindən və sairədən daha çox asılı olur.  

Tam  bərpa  dəyəri  –  bütün  funksional  xassələrinə  və  fiziki  parametrlərinə  görə 

oxşar obyektin yararlılıq və müştəri cəlbetmə xassələrini tamamilə özündə əks etdirən 

qiymətləndirmə  obyektinin  dəyəridir.  Tam  bərpa  dəyəri  təkrar  istehsal  dəyərindən 

köhnəlmənin  kəmiyyəti  qədər  fərqlənir.  Bu  dəyər  “xüsusi  dəyər”  anlayışı  kimi  də 

işlədilir.  

Qalıq  bərpa  dəyəri  -  tam  bərpa  dəyərindən  əmlakın  ötən  xidmət  müddətindəki 

ümumi dəyərsizləşməni çıxmaqla müəyyən edilir. Bu dəyər əmlakın həm fərdi və həm 

də kütləvi qiymətləndirilməsi prosesində tətbiq edilir. Eyni zamanda tam və qalıq bərpa 

dəyərlərindən  əsas  fondların  kütləvi  yenidən  qiymətləndirilməsi  zamanı  da  istifadə 

olunur.  

Util dəyəri - buna bəzən istifadə dəyəri də deyilir.  Elə qiymətləndirmə obyektləri 

vardır  ki,  onlar  istifadə  üçün  yaramır,  lakin  onun  tərkib  hissəsi  olan  materiallardan 

istifadə  etmək  mümkündür.  Bu  zaman  həmin  obyektdə  mövcud  olan  yararlı 

materialların dəyəri (həmin materialların sökülməsi və yararlı vəziyyətə gətirilməsi ilə 

ə

laqədar xərclər çıxıldıqdan sonra) bu obyektin util dəyəri adlanır.   



Utilləşdirmə dəyəri – mülkiyyət obyektinin tərkibində olan materialların əlavə 

təmir  aparılmadan  dəyərinin  məcmusu  kimi  nəzərə  alınan  dəyəridir.  O,  satış  xərcləri 

uçota  alınmaqla  hesablanır  və  mahiyyət  etibarilə  əmlakın  ayrı-ayrı  elementlərinin 

satışının dəyərinəuyğun bir kəmiyyətdir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, həm util və həm 

də utilləşdirmə dəyərləri torpaq sahəsinə şamil edilmir.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə