1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə3/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147



 

məcburiliyi  və  ya  könüllülüyü  halları  xüsusi  olaraq  göstərilir.  Müstəqil  Azərbaycan 

Respublikasının  iqtisadi  həyatının  inkişafı  və  tənzimləşməsinə  xidmət  edən  hər  cür 

hüquqi-normativ  aktın  prinsiplərinə,  habelə  sivil  bazar  münasibətlərinin  beynəlxalq 

ə

nənələrinə  müvafiq  olaraq  obyektlərin  ardıcıllıqla  nəzərdən  keçirilməsi  bu  fəaliyyət 



növünün hüquqi tənzimlənməsi üçün önəmli sayıla bilər. 

 Qiymətləndirilməsi zəruri (mütləq) sayılan obyektlər sırasına aid edilən əmlak 

növlərini,  bu  istiqamətdə  onların  qiymətləndirilməsinin  mütləqliyini  göstərən  bəzi 

şə

rtləri və əlamətləri nəzərdən keçirək. 



1.Azərbaycan  Respublikasının dövlət  mülkiyyəti,  bələdiyyə  və  şəxsi  mülkiyyətin 

qiymətləndirilməsi aşağıdakı hallarda mütləq sayılır: 

  Obyekt satıldıqda və ya özgəninkiləşdirildikdə; 



  Obyekt özəlləşdirildikdə, etibarlı idarəetməyə və icarəyə verildikdə; 

  Obyekt  hüquqi  şəxsin  nizamnamə  kapitalına  və  müvafiq  fonduna  maddi 



aktiv kimi qoyulduqda; 

  Obyektdən girov predmeti kimi istifadə edildikdə; 



  Obyektdən hər hansı dövlət təşkilatının xarici maliyyə təşkilatları qarşısında 

borc öhdəliyi  kimi istifadə edilməsi zərurəti yarandıqda (bu əsasən dövlət 

mülkiyyətinə aiddir). 

2. Hər hansı obyektin dəyəri barədə tərəflər arasında mübahisələr yarandıqda onun 

müstəqil  qiymətləndirici  tərəfindən  real  dəyərinin  müəyyən  edilməsi  zərurəti  yaranır. 

Bunun da baş verməsi əsasən aşağıdakı hallarda gözlənilir: 

  Obyektin dovlət və ya bələdiyyə ehtiyacları üçün sahibindən alınması və 



ya müxtəlif razılaşmalarla götürülməsi; 

  əmlakın milliləşdirilməsi; 



  ipoteka kreditləşməsi zərurəti yarandıqda; 

  əmlak  vergisinin  hesablanması  prosesində  onun  düzgün  ödənilməsini 



təmin  etmək  məqsədi  ilə  baş  vermiş  müəyyən  şübhə  və  mübahisələrin 

araşdırılması zərurəti yarandıqda; 






 

  qiymətləndirmə  obyektinin  icbari  sığortası  ilə  bağlı  olaraq  sığorta 



hadisəsinin  baş  verməsi  hallarında  mövcud  itki  və  dəymiş  ziyanların 

dəyərinin müəyyən edilməsində; 

  ər və arvad arasında boşanma halları olduqda tərəflərin razılığı ilə əmlakın 



bölgüsü zərurəti yarandıqda; 

  səhmdar  cəmiyyətlərinə  üzv  olmaq,  üzvlükdən  çıxmaq,  habelə  tərəflərin 



razılığı  və  Azərbaycan  respublikasının  qanunvericiliyinə  uyğun  olaraq 

vaxtaşırı səhmlərin dəyərinin qiymətləndirilməsinə ehtiyac yaranır: 

  yuxarıda  qeyd  olunan  bütün  hallarla  bərabər  məhkəmənin  qərarı  ilə 



ə

mlakın  qiymətləndirilməsi  və  ya  təkrar  qiymətləndirilməsinə  zərurət 

yarana bilər.  

Könüllü qiymətləndirmə bazarı daha geniş və əhatəlidir. Əmlakın alqı-satqısı, 

bölgüsü,  birləşdirilməsi,  bağışlanması,  yeni  firma  və  şirkətlərin  yaranması  əmlak 

bazarının  fasiləsiz  olaraq  hərəkətini,  hər  bir  əmlakın  dövriyyəsini  şərtləndirən 

gerçəkliklərdən biridir. Sahibkarın öz əmlakından istifadə müstəqilliyi qanunvericiliklə 

təmin  edldiyi  kimi,  həmin  əmlakın  yuxarıda  sadalanan  proseslərə  qatılması  üçün 

sahibkar  onu  qiymətləndirmək  hüququna  malikdir.  Deməli,  bu  zaman  könüllü  olaraq 

ə

mlak sahibi digər bir sahibkara (peşəkar qiymətləndirci özü də intellektual sahibkarlar 



sırasına  aid  edilə bilər)  müraciət  etməli  olur.  Tərəflər  arasında  müvafiq  müqavilələlər 

imzalanır  və  heç  kəsdən  asılı  olmayan  həmin  əmlakın  dəyərinin  saxtalaşdırılmasında 

heç  bir  marağı  olmayan  müstəqil  qiymətləndirici  sahibkarın  sifarişinə  əsasən  onun 

ə

mlakının real dəyərinin müəyyən edilməsi prosesinə qatılır.  



Azərbaycan respublikası üzrə aparılan müşahidələr göstərir ki, məcburi (mütləq) 

və  könüllü  qiymətləndirməyə  cəlb  edilən  obyektlərin  xüsusi  çəkisi  ikincinin 

genişlənməsi yönümündə getdikcə dəyişir. Məsələn, Azərbaycan respublikasında 1998-

ci  ildə  bütün  əmlak  növü  üzrə  mütləq  qiymətləndirmə  95%  (əsas  fondların  yenidən 

qiymətləndirlməsi  hesabına),  könüllü  qiymətləndirmə  isə  cəmi  5%  olmuşdursa,  bu 

göstərici 2006-cı ildə müvafiq qaydada 65% və 35% təşkil etmişdir. Bunun da, başlıca 

səbəbi  Azərbaycan  respublikasında  sahibkarlığın  inkişafı  üçün  əlverişli  şəraitin 





 

yaradılması  ilə izah oluna  bilər.  Çünki,  əmlakın könüllü qiymətləndirilməsinə çəkilən 

xərc  daha  yüksək  mənfəət  gətirməyə  imkan  vermirsə,  əsl  sahibkar  bu  işə  getməkdə 

maraqlı olmaz. Öz növbəsində hər bir vicdanlı qiymətləndirici sahibkar üçün əlverişli 

olmayan iqtisadi gedişləri ona məsləhət bilməz. Digər tərəfdən, əsl qiymətləndiricilərin 

məşğulluğunun  yüksək  olduğu  və  onlara  tələbatın  artdığı  indiki  şəraitdə 

qiymətləndiricinin  öz  mənafeyi  naminə  sahibkara  qeyri-səmimi  məsləhət  verməsi 

ehtimalı  da,  tam  azalmış  olur.  Ona  görə  də,  əsas  məsələ  könüllü  qiymətləndirmənin 

hansı hallarda keçirilməsidir. Bunlardan aşağıdakıları göstərmək lazımdır: 

  yeni  biznesin  investisiya  layihəsinin,  yaxud  mövcud  olan  biznesin  yeni 



istiqamətlərindən birinin investisiya layihəsinin qiymətləndirilməsi; 

  şirkətin  cari  idarə  edilməsi  səmərəliliyinin  yüksəldilməsi  (daxili  istifadə 



məqsədilə) üçün qiymətləndirməsi; 

  biznesin  (müəssisənin)  və  ya  onun  bir  hissəsinin  alınması,  satılması 



məqsədilə qiymətləndirməsi; 

  qiymətli  kağızların  əlavə  emissiya  və  girov  qoyulması  məqdsədilə 



qiymətləndirməsi; 

  biznesin strukturunun yeniləşdirilməsi məqsədilə qiymətləndirmə; 



  əmlakı girov qoyaraq kredit götürülməsi məqsədilə qiymətləndirmə; 

  obyektin sığorta olunması məqsədilə qiymətləndirmə; 



  vergiqoyma məqsədilə qiymətləndirmə; 

  borc öhdəliyinin qiymətləndirilməsi; 



  itginin və ya itirilmiş gəlirin qiymətləndirilməsi; 

  biznesin və onun müəyyən hissəsinin könüllü olaraq ləgv edilən hissəsinin 



qiymətləndirilməsi; 

  müəssisənin  ayrı-ayrı  əmlakının  və  ya  əmlak  növlərinin 



qiymətləndirilməsi; 

  əsas fondların yenidən qiymətləndirilməsi məqsədilə qiymətləndirmə; 






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə