1. Starożytność część I



Yüklə 85,18 Kb.
tarix17.09.2017
ölçüsü85,18 Kb.

1.Starożytność część I

Historia TU



Lekcja 1 Dział: Starożytność

Temat: Wprowadzenie do metodologii historii.

1. Historia jako nauka zajmuje się badaniem przeszłości, tzn. zdobywaniem informacji, ustalaniem faktów, ich analizowaniem, wyjaśnianiem i ocenianiem

  • Obiekt zainteresowania historii – człowiek żyjący w społeczeństwie

  • Praca historyka (tworzenie obrazu przeszłości):

  • Zdobywanie informacji

  • ustalanie faktów

  • łańcuch przyczynowo – skutkowy

  • opis wydarzeń

  • wyjaśnianie

  • ocena

  • Po co nam znajomość historii?

  • Kształtowanie postawy wobec ojczyzny

  • Poczucie więzi z dorobkiem naszych przodków

  • Znajomość mechanizmów rządzenia

  • Przykłady zachowań w różnych czasach a nie gotowe wzorce

2. Nauki pomocnicze historii

a. archeologia

  • badanie najstarszych dziejów człowieka (brak pisma) na podstawie zabytków kultury materialnej

b. numizmatyka

  • badanie, opisywanie i systematyzowanie monet

  • sposoby wyrobu pieniądza,

  • datowanie znalezisk

  • ustalanie kontaktów gospodarczych

c. sfragistyka

    • badanie pieczęci na dawnych dokumentach

d. dyplomatyka

  • badanie aktów prawnych wydawanych przez ważne osoby

e. genealogia

  • badanie związków rodzinnych (pokrewieństwo i powinowactwo) między znanymi osobami

f. heraldyka

  • badanie herbów i zawołań rycerskich

g. paleografia

  • badanie materiałów pisarskich oraz ewolucji pisma ( kształty liter, skróty)

h. chronologia – jest nauką zajmująca się sposobami mierzenia czasu w przeszłości i określania wydarzeń w czasie

  • Różne datowanie w przeszłości: Grecja –olimpiady, Rzym – od panowania cesarzy

  • Era Chrześcijańska – rok 1 –narodziny Chrystusa

  • Era Muzułmańska - rok 1 – 622 r n.e. – ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny

3. Periodyzacja - podział przeszłości na okresy i epoki

a. Prehistoria (od pojawienia się człowieka - do powstania pisma) wyróżniamy epoki:

  • kamienia starsza - paleolit

  • kamienia młodsza – neolit

  • brązu

  • żelaza

b. Historia (od pojawienia się pisma – do dziś) wyróżniamy epoki:

  • Starożytność - wynalezienia pisma ok. 4000pne-- upadku Cesarstwa Rzymskiego w 476 r.

  • Średniowiecze - upadek Rzymu 476 r. -- upadku Konstantynopola 1453 r., Nowożytność - odkrycie Ameryki 1492 r. -- 1918 koniec I wojny światowej

  • Historia najnowsza (współczesna) –Koniec II wojny Światowej – do dziś

4. Źródła historyczne to ślady pozostałe po działalności człowieka dają informacje dzielą się:

Źródła pisane

Źródła niepisane

Źródła

opisowe


- Kronika

- Pamiętnik



Źródła

aktowe


- Kodeks prawny

- Konstytucja



Źródła ikonograficzne

- Obrazy


- Pieniądze

Źródła

statystyczne

- Tabele

- Wykresy



Źródła kartograficzne

- Mapy


- Plany



  • Praca ze źródłami historycznymi – analiza treści i interpretacja- najpierw:

  • Krytyka zewnętrzna – badanie autentyczności

  • Krytyka wewnętrzna – badanie wiarygodności

Zadanie domowe str. 19

1. Czy zgadzasz się z opina Cycerona „Historia nauczycielką życia”? Odpowiedz, podając pięć argumentów



  • Człowiek uczy się: unikać błędnych decyzji, skutków określonych poczynań

Pytania sprawdzające:

1. Scharakteryzuj czym zajmuje się historia jako nauka



  • Historia jako nauka zajmuje się badaniem przeszłości, tzn. zdobywaniem informacji, ustalaniem faktów, ich analizowaniem, wyjaśnianiem i ocenianiem

2. Wymień nauki pomocnicze historii

  • Archeologia, numizmatyka, sfragistyka, dyplomatyka, genealogia, heraldyka, paleografia

3. Przedstaw periodyzacje dziejów wymieniając okresy i epoki historyczne

Lekcja 2 Dział: Starożytność

Temat: Specyfika cywilizacji Bliskiego Wschodu

1. Wpływ warunków naturalnych na życie ludzi w krajach Bliskiego Wschodu

  • Bliski Wschód – styk północno-wschodniej Afryki oraz zachodniej Azji

  • Żyzny Półksiężyc-pas ziem o większej żyzności od Egiptu przez Palestynę po Mezopotamię

a. rewolucja neolityczna -polegała na przejściu z koczowniczego do osiadłego trybu życia

  • Koniec - zbieractwa, łowiectwa – Początek hodowli i uprawy (rolnictwa)

  • Cywilizacje osiedlają się nad rzekami: Nil (Egipt), Eufrat i Tygrys (Międzyrzecze)

  • woda, ryby, podczas wylewów nanoszenie żyznego mułu, powodzie

  • systemy irygacyjne – kanały nawadniające /odwadniające pole uprawne

2. Osiągnięcia cywilizacyjne, problem przenikania się cywilizacji

  • Sumerowie – najstarsza cywilizacja żyjąca w Mezopotamii w IV tys. p.n.e.

  • Prawo – pierwsze zwyczajowe a potem spisane (kodeksy)

  • Podatki – pierwsze w daniny z pracy

  • Pismo – spisy podatkowe

a. Narodziny pisma

  • Sumerowie

  • pismo klinowepisane patykiem na tabliczce glinianej (pismo ideograficzne)

  • Egipcjanie

  • Pismo hieroglificzne – „święte znaki” kute w skale (pismo piktograficzne)

  • Pismo hieratyczne – kapłańskie pismo na papirusie (pismo ideograficzne)

  • Pismo demotyczne – najmłodsze uproszczone

  • Fenicjanie

  • Pismo fenickie ( alfabetyczne) – alfabet przejęty przez kolejne cywilizacje

  • Żydzi

  • Pismo hebrajskie ( alfabetyczne)

b. Literatura

  • Mezopotamia

  • Epos o Gilgameszu (Mit o potopie)

  • Egipt

  • Teksty rytualne związane z ceremoniami religijnymi

  • Państwo Żydowskie - Izrael

  • Biblia – święta księga – hebrajski, aramejski, grecki

  • Tora (5 pierwszych ksiąg Biblii) –Pięcioksiąg Mojżeszowy

  • Talmud – księga komentarzy do Tory

c. prawo

  • Dekalog – żydowskie prawo

  • Kodeks Hammurabiego –wyryty w kamieniu w XVIII w. p.n.e.(Luwr) zasada oko za oko

d. Nauka

  • Matematyka

  • Jednostki miary

  • waga - talent (30 kg), dzielił się na 60 min a te na 60 szekli ,

  • długość - łokieć (ok 50cm)

  • pierwiastki i równania kwadratowe

  • system dziesiętny

  • geometria ( Piramidy)

  • astronomia

  • kalendarz słoneczny (Egipcjanie -365)

  • kalendarz księżycowy ( Sumerowie 354)

  • zegar słoneczny oraz doba 24h godzina 60 minut, minuta 60 sekund (Babilończycy)

  • medycyna

  • znajomość anatomii mumifikacja chirurgia (Egipcjanie)

e. Architektura

  • Mezopotamia -Zespoły świątynno-pałacowe, zikkuraty –budowle sakralne w kształtce wież

  • cegła

  • Egipt – Świątynie , Piramidy

  • Bloki kamienne, glina z papirusem (domostwa)

  • Izrael – świątynia Salomona w Jerozolimie

f. sztuka

  • Kanon – ustalony sposób ukazywania postaci (Egipt)

g. wynalazki i rzemiosło artystyczne

  • koło w transporcie i koło garncarskie (Sumerowie)

Zadanie domowe str. 25

4. Korzystając z różnych źródeł informacji omów i oceń osiągnięcia cywilizacyjne Mezopotamii, Egiptu oraz Izraela i Fenicji



Pytania sprawdzające:

1. Wyjaśni pojęcie rewolucja neolityczna



polegała na przejściu z koczowniczego do osiadłego trybu życia

Lekcja 3 Dział: Starożytność

Temat: Struktury społeczne i polityczne państw Bliskiego Wschodu.

1. Geneza państwa. Pierwsze państwa.

a. Geneza państw starożytnych (IV tys. p.n.e.) wiąże się z rzekami i systemem irygacyjnym

  • Grupy społeczne organizują się – budowa i konserwacja kanałów

b. Egipt – jedno państwo

  • Górny (poł.) i Dolny (pół.) – dwa państwa - zjednoczone w III tys. p.n.e.

c. Międzyrzecze – małe miasta (sumeryjskie) i wielkie imperia (Babilonia Asyria, Persja)

  • 3000 r. p.n.e. - Małe miasta – państwa Sumeryjskie

  • 2300 r. p.n.e.- Państwo Akad i rządy Sargona Wielkiego (z czasem rozpad)

  • 1700 r. p.n.e. - Imperium - Hammurabiego (Babilonia) – kodyfikacja prawa

  • 650 r. p.n.e. - Imperium -Asyria za panowania Asurbanipala –największy zasięg

  • 600 r. p.n.e. – Odrodzenie Babilonii władca Nabuchodonozor zdobywa Jerozolimę

  • 550 r. p.n.e. – Gigantyczne Imperium Perskie (331 r. p.n.e. podbił Aleksander Wielki)

2. Funkcjonowanie państw starożytnych

a. Panem i właścicielem Egiptu – faraon – z nieograniczoną absolutną władzą

  • Faraon – początkowo Bóg - z czasem - jeden z synów Boga Re - Bóg po śmierci

  • Faktyczne rządy: kapłani i urzędnik najwyższy –wezyr, urzędnicy w powiatach (nomach)- nomarchowie ( system irygacyjne, sądy) pisarze (rejestry podatkowe)

b. W Mezopotamii w okresie sumeryjskich miast-państw główną rolę odgrywało zgromadzenie ludzi wolnych – obywateli.

  • Wojna - wybierany przywódca jego władza czasami przeradzała się w władzę monarszą

  • Wzorcowy dla Bliskiego Wschodu aparat administracji –czasy Hammurabiego

  • Władca z prawie absolutną władzą ( szanuje prawo własności ,zwyczaje i religię)

  • Zarządcy prowincji (gospodarka, wojsko)

3. Monarchia despotyczna –charakterystyczny ustrój państw starożytnego Bliskiego Wschodu

  • Władca mający nieograniczoną władzę: Bóg, syn Boga, mający kontakty z bogami

4. Społeczeństwa, a gospodarka Bliskiego Wschodu

a. podstawową strukturą społeczną ludów Bliskiego Wschodu była rodzina

  • państwo i władza wspierało rodzinę ponieważ wypełniała ona swoje podstawowe funkcje

b. Struktura społeczna państw starożytnych ma charakter piramidy (podział pracy)

  • Faraon

  • władca despotyczny – istota Boska - kontroluje wszystko w państwie

  • Kapłani

  • Służą radą, sprawują obrzędy, rozwijają naukę, żyją w świątyni która ma ziemie

  • Urzędnicy (arystokracja)

  • Ściąganie podatków, skarb królewski, kontrola systemu irygacyjnego, służba w wojsku, pisarze (rejestry podatkowe) – dostają mieszkanie i wynagrodzenie (ziemie)

  • Rzemieślnicy i kupcy

  • Wyrabianie artykułów, wznoszenie budowli, wymiana towarowa (import)

  • Chłopi - 90% społeczeństwa

  • Uprawa i hodowla, utrzymanie systemu irygacyjnego, płacenie podatków w naturze, praca dla państwa

  • Niewolnicy (za długi , jeńcy wojenni)

  • pałacowa służba, najcięższe prace, żołnierze czasami

Zadanie domowe str. 31

1. Wyjaśni, w jaki sposób środowisko geograficzne wpłynęło na powstanie państwa egipskiego.



  • Środowisko geograficzne odegrało bardzo wżną rolę w powstaniu państwa Egipskiego. Państwo to rozwinęło się dzięki corocznym, regularnym wylewom Nilu, który przynosił żyzne muły zapewniające przy odpowiednim nakładzie sił i środków oraz odpowiedniej organizacji dwukrotne, wysokie plony w ciągu roku.

Pytania sprawdzające:

1. Wyjaśni jak powstały pierwsze państwa i podaj ich nazwy



  • Geneza państw wiąże się z rzekami i systemem irygacyjnym. Pierwsze państwa to: w Międzyrzeczu (Sumeryjskie, Babilon Asyria i Persja) oraz Egipt w Afryce

2. Omów w jaki sposób sprawowana była władza w państwach starożytnych

  • W Egipcie władze sprawował faraon - Pan i właściciel posiadający nieograniczoną i absolutną władzą uważany za osobę Boską (władza despotyczna

  • W Mezopotamii w okresie sumeryjskich miast-państw główną rolę odgrywało zgromadzenie ludzi wolnych – obywateli.

3. Przedstaw strukturę społeczną starożytnego Egiptu

  • Faraon, kapłani, urzędnicy, rzemieślnicy, kupcy, chłopi, niewolnicy



Lekcja 4 Dział: Starożytność

Temat: Społeczeństwo i gospodarka antycznej Grecji i Rzymu.

1. Wpływ warunków naturalnych na gospodarkę i życie ludzi w Helladzie i Italii

  • Półwyspy nad Morzem Śródziemnym, klimat śródziemnomorski, zatoki i wyspy, handel z Azją i Afryką, mało bogactw naturalnych, uprawa w Italii, hodowla – Grecja


a. Napływ plemion greckich na Bałkany.

  • Cywilizacja minojska – Kreta –handel i sztuka (najstarsza w Europie ok. 3000 r. p.n.e.)

  • Cywilizacja mykeńska - Mykeny- (Peloponez ) – stworzona przez Achajów (1700 r .p.n.e.)

  • „Ciemne wieki” – napływ plemion greckich: Dorowie, Jonowie, Eolowie (ok. 1000 r. p.n.e.)

b. Wielka kolonizacja grecka (700 r. - 500 r. p.n.e.)

  • Przyczyny: braku ziemi i surowców naturalnych, przeludnienie

  • Kierunki kolonizacji: Sycylia, Italia, Francja, morze Czarne, Morze Egejskie (wyspy), wybrzeże Azji Mniejszej, Afryka

c. Najstarsze ludy Italii (ok. 1000 r. – 500 r. p.n.e.)

  • Italikowie (Latynowie w Lacjum 753 r. p.n.e. Rzym), Etruskowie, Gallowie, Grecy

2. Społeczeństwo i gospodarka w Grecji

  • Polis (miasta- państwa) - brak jednego państwa

  • Arystokracja (zamożni ziemianie) –władza polityczna –wykorzystują np.: chłopów

a. Reformy w Atenach

  • Reformy Solona (594 r. p.n.e.) napięcia społeczne –niewola chłopów za długi i utrata ziemi

  • Umorzenie długów i zakaz pożyczek pod zastaw osoby

  • Podział społeczeństwa na 4 klasy majątkowe (bogaty więcej obowiązków ale i praw)

  • Reformy Klejstenesa ( 508/7 r. p.n.e.)

  • Ograniczenie roli arystokracji a wzmocnienie pozycji ludu ( Zgromadzenia Ludowe)

  • Nowy podział terytorialny – 10 okręgów – fyli– z nich po 50 osób do Rady Pięciuset

  • Rozwój Gospodarczy po Wielkiej Kolonizacji

  • Uprawa oliwek i winorośli, rozwój rzemiosła (przedsiębiorcy i pracownicy) i handlu

b. Społeczeństwo Sparty

  • Spartanie (5% ) pełnoprawni obywatele, dziedziczna służba wojskowa, użytkują ziemie.

  • Spartańskie wychowanie –posłuszeństwo męstwo dyscyplina sprawność, lakoniczność

  • Periojkowie (30%) wolność osobista bez praw politycznych – handel, rzemiosło, piechota

  • Heloci (65%)- chłopi bez praw własność państwa – pracują na polach Spartan

3. Społeczeństwo i gospodarka w Rzymie

a. Dwie skonfliktowane grupy społeczne

  • Patrycjusze („posiadający ojców”) -dominują w polityce, interpretują prawo, rolnictwo

  • System klientalny – patron (patrycjusz) opiekuje się klientami (plebejuszami)

  • Plebejusze („plebs-lud”)- liczniejsi, biedniejsi, bez praw obywatelskich, służyli w wojsku

  • Wywalczyli: spisane prawo XII tablic, dostęp do urzędów, urząd trybuna ludowego

b. Nowa struktura społeczna w II w. p.n.e.

  • Nobilowie („szlachetni”) –gigantyczne latyfundia, wysokie urzędy, np. senatorzy

  • Proletariat -biedota miasta Rzym –zrujnowani rolnicy i rzemieślnicy żyją na koszt państwa


c. kryzys społeczno - polityczny republiki - niekorzystne zmiany w rolnictwie

  • Zanikanie rolników w Italii –stanowiących podstawę armii rzymskiej

  • Latyfundia – wielkie gospodarstwa w posiadaniu bogatych –praca niewolników

d. Wojna domowa miedzy stronnictwami politycznymi

  • Popularzy reprezentowali niższe warstwy – Tyberiusz i Gajusz Grakchowie – dążyli do nadania ziemi publicznej bezrolnym,– zwiększenie rekrutów do wojska

  • Optymaci bogaci posiadacze ziemscy zwolennicy senatu – przeciwnicy reform

  • I w. p.n.e. – wolni mieszkańcy Italii otrzymali obywatelstwo

e. Nowe grupy w strukturze społecznej w okresie cesarstwa

  • Nadanie wszystkim wolnym mieszkańcom Imperium obywatelstwa rzymskiego

  • Dekurioni – sprawowali władzę w miastach tytuł dziedziczny

  • Honestiores – klasa wyższa uprzywilejowana prawnie

  • Humiliores – klasa niższa mająca gorsze prawa

f. Rozwój handlu i szlaków handlowych-Morze Śródziemne, Azja, Europa-Bałtyk bursztyn

4. Niewolnictwo w Rzymie

  • Pozyskiwanie - jeńcy wojenni, targi niewolników - niska cena – traktowani jak rzecz

  • Wykorzystanie – siła robocza w majątkach ziemskich (prymitywni), służba domowa, rzemieślnicy nauczyciele, zarządcy publiczni,(Greccy), gladiatorzy (gladius –miecz)

a. Powstanie Spartakusa 73 r. p.n.e.

  • Powstańcy – gladiatorzy pokonani po 2 latach, 6 tys. ukrzyżowanych

b. Kryzys gospodarczy w okresie cesarstwa –niewolnicy awansują na dzierżawców ziemi -kolonów

  • Upadek ustroju niewolniczego (brak wojen- wysoka cena)

  • „Psucie monety”, wysokie podatki, powrót do gospodarki naturalnej, upadek handlu

  • Podział latyfundiów na mniejsze działki oddawane w dzierżawę niewolnikom po wykupieniu z niewoli zwani - kolonami (od IV w. „przypisani” do ziemi )

Zadanie domowe str. 41

6. Porównaj położenie niewolników w polis greckich oraz w państwie rzymskim? W której cywilizacji odgrywali ważną rolę w gospodarce? Uzasadnij swoje stanowisko



  • Niewolnicy lepiej traktowani w Grecji, ale bardziej istotni dla gospodarki Rzymskiej

Pytania sprawdzające:

1. Podaj jak nazywali się dwaj reformatorzy Ateńscy



  • Solon, Klejstenes

2. Wymień skład społeczny Sparty

  • Spartanie, Perjojkowie, Heloci

2.Starożytność część II

Lekcja 5 Dział: Starożytność

Temat: Ewolucja ustrojów politycznych antyku.

1. Formy polis (miast-państw) greckich

  • Grecja - brak państwa (warunki geograficzne) Hellada– wspólnota językowa i kultura

a. Monarchia – władcy dowódcami i kapłanami duża rola arystokracji rodowej

b. Tyrania – nieograniczona władza zdobyta nielegalnie

c. Republika – władza sprawowana przez obywateli

2. Mieszkańcy polis - obywatele (prawa polityczne) i metojkowie (bez praw politycznych)

3. Ustrój Sparty (Peloponez – Dorowie -1000 r. p.n.e.) (twórca legendarny Likurg) –monarchia - w formie oligarchii (gr. rządy nielicznych)- czyli rządów arystokracji

  • Związek peloponeski sojusz wojskowy (symmachia) polis pod wodzą Sparty (VI w p.n.e.)



  • Monarchia – 2 królów z różnych dynastii (funkcje kapłańska i dowódcza, sędziowskie)

  • Geruzja (Rada Starców) – 2 królów i 28 obywateli - gerontów (60 lat -arystokracja)

  • 5 eforów – urzędnicy wybierani na rok, administracja, sądownictwo kontrola – rząd

  • Zgromadzenie Ludowe (apella)- raz do roku, wszyscy obywatele, przyjmowanie /odrzucanie propozycji Geruzji/ Eforów wybór gerontów, wybór 5 eforów

4. Ustrój Aten (Attyka i Salamina 800 r. p.n.e.) ( twórca mityczny król Tezeusz) –

a. republika o rządach oligarchicznych

  • Archonci 10 najwyższych urzędników wybierani na rok polityka, wojskowość, religia, sąd

  • Areopag (wzgórze Aresa) – sąd, sprawy polityki i religii -dożywotnio byli archonci

a. reformy ustroju - powstanie demokracji bezpośredniej (Solon, Klejstenes, Temistokles, Perykles)

  • Rada Czterystu (Pięciuset) - nadzorowanie urzędników, opiniowanie projektów uchwał

  • Sąd skorupkowy (ostracyzm) –raz w roku wypisywano na glinianych skorupach (ostrakach) osobę, która zagraża ustrojowi, wypisana najczęściej opuszczał polis na 10 lat

  • Zgromadzenie Ludowe (eklezja) (agora)- najwyższy organ władzy składający się z wszystkich obywateli (40tys.) tworzenie prawa, powoływanie urzędników, polityka zagraniczna, wojskowa,

  • Kworum –liczba członków niezbędna do podjęcia prawomocnej decyzji (6tys)

  • Obywatel – prawo zgłoszenia projektu uchwały, wypowiedzi publicznej

  • Głosowanie – jawne /tajne – decyduje większość

  • Demagog (gr. prowadząc lud)- zawodowi mówcy - potrafili przekonać obywateli

  • Urzędnicy

  • Wybierani -10 strategów – dowódcy wojskowi

  • Losowani – np. sędziowie przysięgli


5. Macedonia

a. Bitwa pod Cheroneą w 338 r. p.n.e. Filip II pokonuje Ateny i Teby –niewola Grecji

  • Filipowi II staje na czele Związku Korynckiego (wszystkie greckie polis).

b. Monarchia absolutna Aleksandra Wielkiego

  • Początkowo arystokratyczna z czasem wielonarodowa (asymilacja i równouprawnienie), wzory wschodnie (przepych), szanująca chłopów, żądania ubóstwiania władcy

6. Ustrój państwa Rzymskiego

a. Monarchia

  • 753 r. p.n.e. legendarne założenie miasta (Romulus 1 król -7 ostatni Tarkwiniusz Pyszny)

b. Republika - arystokratyczna – początek 509 r. p.n.e. (łac. res publica – rzecz publiczna)

  • Urzędy (kariera polityczna -kolegialność, obieralność, kadencyjność-1 rok, nieodpłatność)

  • 2 Konsulów - zarządzanie państwem: urzędnikami, zgromadzeniem, wojskiem

  • 2 Pretorów – organizowanie sadownictwa

  • 2 Cenzorów – oszacowanie majątku (cenzus) obywateli, ustalanie listy senatorów

  • Dyktator – (1 na ½ roku) powoływany w czasie zagrożenia –pełnia władzy

  • 10 Trybunów Ludowych – obrońcy ludu rzymskiego –prawo veta, inicjatywa ust.

  • Zgromadzenia obywateli (tylko głosowanie), wybór urzędników, stanowienie prawa

  • Senat -300 byłych urzędników, dożywotnio – doradzanie-prestiż, zatwierdzanie ustaw



  • przyczyny kryzysu republiki

  • rozwój terytorialny – ustrój pastwa -miasta nie pasuje, (roczne nieodpłatne) urzędy

  • wojny – bogactwo arystokracji, upadek chłopstwa – kryzys w armii II w. p.n.e. Mariusz wprowadza armię zawodową (silnie związana z wodzem- łupy i ziemia)

  • Rywalizacja wybitnych wodzów o władzę – wojny domowe

  • Pompejusz – Cezar ( 45 r. p.n.e.) zwyciężył ogłaszając się dożywotnim dyktatorem

  • Marek Antoniusz –Oktawian (31 r. p.n.e) zwycięża pod Akcjum

c. cesarstwo rzymskie - 27 r. p. n. e.

  • Pryncypat - forma władzy o charakterze monarchii wprowadzona przez Oktawiana

  • Princeps senatus – pierwszy senator, Imperator - zwycięski wódz - władza nad wojskiem i prowincjami, August -„boski”, Trybun ludowy – weto i inicjatywa ustawodawcza, Najwyższy kapłan, Cenzor - komedia republiki



  • Dominat – (III w. n.e.) – forma ustrojowa wprowadzona przez cesarza Dioklecjana

  • Oficjalnie nieograniczone rządy cesarza -Dominus et Deus – pani bóg – kult cesarza

  • Tetrarcha – współrządy czterech cesarzy – 2 Augustów i 2 Cezarów- łatwiej zarządzać

  • początki rozdziału cesarstwa

  • 330 r. – Konstantynopol –druga stolica imperium rzymskiego (Konstantyn Wielki)

  • 395 r. -Cesarstwo Zachodniorzymskie, Cesar. Wschodiorzymskie (Teodozjusz Wielki)

7. Administracja w państwie Rzymskim

    • Prowincja (cesarskie -nadgraniczne i senatorskie) teren poza Italią pod zarząd - namiestnik

    • Pretorianie – w czasach cesarstwa gwardia przyboczna władców

    • Diecezje – grupa prowincji zarządzana przez wikariusza (Dioklecjan)

Zadanie domowe str. 50, zad. 4

1. Poszukaj informacji o Cezarze, cesarzu Auguście i sporządź notki biograficzne tych osób



Pytania sprawdzające:

1. Wymień znane Ci urzędy w republice rzymskiej



  • Konsulowie , Pretorzy, Cenzorzy, Dyktator, 10 Trybunów Ludowych, Zgromadzenia, Senat

Lekcja 6 Dział: Starożytność

Temat: Wojny obronne i zaborcze w świecie antycznym.

1. Greccy hoplici – ciężkozbrojna piechota

  • Obywatele – tylko oni służą w wojsku: hełm, pancerz, nagolenniki, okrągła tarcza, włócznia

a. falanga – zwarty szyk bojowy stosowany w trakcie walki przez hoplitów

  • Hoplici stawali blisko siebie -jeden chroni drugiego z lewej tarczą (ok. 12 szeregów)

  • Śmierć hoplita 1 szeregu, jego miejsce wchodzi żołnierz z 2, kłucie włócznią

  • zmodyfikowana falanga- IV w. p.n.e. - bitwa pod Leuktrami - Teby -Sparta

  • Epamidonas (Teby) wzmocnił do 50 szeregów lewe skrzydło –kolumna rozbiła wroga

2. Lekkozbrojna piechota macedońska

  • Filip II IV w. p.n.e. tworzy nową armię z braku funduszy ma charakter lekkozbrojny

a. falanga macedońska - używała włóczni dłuższych (tzw. sarissy) niż greckie (6m)

  • falanga głęboka –kilkanaście szeregów, bardzo zwrotna

  • Pierwsze cztery szeregi trzymały sarissy poziomo, tworząc zaporę ostrzy

  • maszyny oblężnicze – taran, machiny miotające pociskami (Aleksander Wielki)


3. Bitwy morskie

  • Okręty bojowe –(napęd - wioślarze) uderzają taranem (dziób)wtargniecie na pokład-abordaż

  • Treiera (V w. p.n.e.)trójrzędowy okręt (trzy rzędy wioseł) bardzo zwrotny z żaglem

4. Wojsko rzymskie okresu republiki

  • Wojsko obywatelskie –bogaci obywatele (17 -60 rok życia) z własnym uzbrojeniem

a. Legion (ok.4tys) -podstawowa jednostka taktyczna (żołnierze piechoty ciężkozbrojnej)

  • Armia konsularna – 2 legiony – pokój stacjonują 2 takie armie

  • Sprzymierzeńcy dostarczali licznych oddziałów – dowództwo Rzymskie

  • Szyk manipularny – legioniści ustawieni w trzech rzędach w kształcie szachownicy

  • Legion ustawiony w 3 liniach (10 manipułów) pierwsza linia młodzi a ostania doświadczeni

  • Obóz rzymski - wznoszony przez legionistów według planu, na wzniesieniu kwadratowy

b. reformy wojskowe

  • konsul Mariusza (II w. p.n.e.) wprowadza armię zawodową –żołd a po 16 lach ziemia

  • Gwardia pretoriańska –odpowiedzialna za bezpieczeństwo cesarza (Oktawian August)

  • Oddziały nadgraniczne oraz Odziały terytorialne – późne cesarstwo


c. Rzymianie na morzu

  • okręty pomostem zakończonym hakiem (kruk) -abortaż (I wojna punkcika z Fenicją)

5. Najważniejsze konflikty zbrojne antyku

a. wojny grecko - perskie V w. p.n.e.

  • Wybucha powstanie greków przeciwko Persom w Jonii (Azja Mniejsza) wsparte przez Ateńczyków - powstanie upadło ale Persowie chcą ukarać Ateńczyków

  • Bitwa pod Maratonem 490 r. p.n.e. – zwycięstwo wojsk greckich

  • zwycięstwo pod wodzą Miltiadesa nad silniejszą liczebnie armią perską (falanga)

  • Wojska perskie - 25 tys. (Datis) wyładowały w Attyce pod Maratonem

  • Grecy -10 tys. hoplitów (Miltiades) na równinie zastosowali falangę –wygrali

    • Bitwa pod Termopilami 480r.p.n.e klęska Greków śmierć króla Leonidasa 300 spartan

      • Król perski Kserkses rusza na Grecje 500 tys. żołnierzy 1200 okrętów

      • Greccy ze Spartą na czele - przygotowali obronę w wąskim przesmyku Termopile

Obroną kierował król Sparty Leonidas —z 300 spartanami honorowo poległ

  • Bitwa morska u wybrzeży Salaminy 480 r. p.n.e. – wygrana greków

  • Grecka flota (Temistokles) zwabiła będące w przewadze ciężkie okręty perskie (Kserkses) do malej zatoki i tu rozgromiła je.

  • Bitwa pod Platejami 479 r. p.n.e. - klęska Persów

  • Śmierć - Mardonisa, Ateńczycy prowadza ofensywę Azji Mniejszej

  • Ateński Związek Morski — sojusz wojskowy greckich polis pod przywództwem Aten

    • wyzwolenie Greków od Persów na wyspach Morza Egejskiego i w Azji Mniejszej

      • Wojna Peloponeska - porażka Aten ze Spartą –która staje się przywódcą Hellady

b. Wyprawa Aleksandra Wielkiego przeciwko Persom i dalsze podboje -334-323 r. p.n.e.

  • panowanie Filipa II - Reformy doprowadzają do dominacji Macedonii w świecie greckim

  • Bitwa pod Cheroneją w 338 r. p.n.e. - Filip II pokonuje wojska Anten i Teb

  • Macedonia panuje nad polis greckimi tworząc Związek Koryncki

  • Aleksander pokonał armię perską –stworzył państwo obejmujące Persję, Egipt i Iran

  • Bitwy z persami: nad Granikiem (334 r. p.n.e.) pod Issos i Gaugamelą

  • Śmierć Aleksandra -podział imperium na państwa hellenistyczne

c. Wojny punickie (264 -146 r. p.n.e.) Rzymu z Kartaginą (kolonią Fenicka w Afryce) o panowanie na Morzu Śródziemnym

  • I wojna punicka – Rzym zajmuje: Sycylię, Sardynię i Korsykę (241 r. p.n.e.)

    • II wojna punicka.- Rzym pokonuje Hannibala – Rzym zajmuje Hiszpanię (201 r. p.n.e.)

      • Hannibal zajmuje w Hiszpanii miasto Sagunt –sprzymierzone z Rzymem

      • Hannibal z 26 tys. armią przez Pireneje i Alpy do Italii pod Kannami pokonuje Rzym

      • Rzym wyprowadza walki do Hiszpanii i Afryki- porażka Hannibala pod Zamą

      • Rzym zajmuje Hiszpanie, Kartagina traci flotę i znaczenie na morzu

        • III wojna punicka - zburzenie Kartaginy Rzym zajmuje wybrzeża Afryki

        • Do końca II w. p.n.e. Rzym zajął: Macedonię, Grecję i Azje Mniejszą

        • I w .n.e. - Imperium Rzymskie obejmuje całe wybrzeże Morza Śródziemnego

        • II w .n.e. - największy zasięg państwa rzymskiego (cesarz Trajan)

  • Anglia pół-Egipt poł. oraz Hiszpania zach. –Syria wsch.

          • Limes – system umocnień na granicach imperium

d. Upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 r.

            • Barbarzyński wódz Ostrogotów – Odoaker przesłał insygnia cesarskie do Konstantynopola

        • Wielka Wędrówka Ludów – napływ barbarzyńców od północy m.in. Wizygoci, Ostrogoci

Zadanie domowe str. 59, zad. 3

1. Napisz wypracowanie: porównaj uzbrojenie oraz taktykę Greków i Rzymian



        • Grecy –falanga, Rzym – szyk manipularny

Pytania sprawdzające:

1. Opisz przebieg wojen punicki



        • Wojny punickie Rzymu z Kartaginą o panowanie na Morzu Śródziemnym

2. Opisz wojny grecko - perskie V

Lekcja 7 Dział: Starożytność

Temat: Kultura starożytnych cywilizacji.

I. Wpływ cywilizacji Bliskiego Wschodu na dorobek kultury antyku.

  • Ludzie cywilizowani (Grecy)– znają kulturę helleńska, i język grecki – reszta barbarzyńcy

  • Kultura Wschodu – uważana jako gorsza ale jej osiągnięcia wpłynęły na kulturę antyku

  • Alfabet, papirus, twierdzenia matematyczne, kalendarz, jednostki, konstrukcja łuku

  • Kultura Grecka i Rzymska oraz tradycja judeochrześcijańska – podstawą kultury Europy

II. Kultura greków

1. helleńska – czysto grecka

a. literatura

  • epos – Homer - Iliada ( o wojnie trojańskiej), Odyseja (o wędrówce Odyseusza)

  • poezja liryczna – Safona, Solon

  • historiografia – Herodot Dzieje, Tukidynes Wojna peloponeska, Ksenofont Anabaza

b. Teatr ( Dionizos bóg wina i urodzaju –obchody święta początek teatru)

  • Komedie – Arystofanes

  • Tragedie – Ajschlos, Sofokles (Antygona), Eurypides

c. Filozofia –umiłowanie mądrości (poszukiwanie prawdy o świecie –nie mity)

  • Okres I -Jońska filozofia przyrody -z czego powstał świat

  • Tales – woda, Heraklit – ogień, Demokryt - atom

  • Okres II – klasyczny – zainteresowanie się człowiekiem i wartościami

  • Sokrates – mądrość prowadzi do obiektywnego dobra i prawdy

  • Platon – idealizm filozoficzny – świat poznawany zmysłami jest tylko odbiciem realnego świata idei.

  • Arystoteles – uczeń Platona, twórca logiki i podziału nauk (teoretyczne, praktyczne, wytwórcze), w etyce zwolennik zasady „złotego środka”

d. Trzy porządki architektoniczne (chronologicznie)

  • Dorycki – budowle surowe i ciężkie, bez bazy, kapitel - prostokątna płyta ( Partenon)

  • Joński – budowle smukłe, dekoracyjne, kapitel –baranie rogi ( Erechtejon)

  • Koryncki – budowle ozdobne, kapitel –liście akantu (Rzym) (odmiana jońskiego)

e. Zespół budowli na ateńskim akropolu (Partenon, Erechtejon)

f. Rzeźba

  • Poliklet – Doryforos (eksponowanie idealnego człowieka)

  • Myron – Dyskobol (realizm dynamika)

g. Ceramika tematyka mitologiczna i wojenna (styl czarnofigurowy i czerwonofigurowy)

h. Sport – pierwsze igrzyska (776 r. p.n.e.)

  • Igrzyska w Olimpii co 4 lata - idea powszechnego pokoju w czasie zawodów

i. Nauka – twierdzenia Pitagorasa i Talesa

2. Kultura hellenistyczna – powstała w wyniku podbojów Aleksandra Wielkiego z połączenia kultury greckiej z wschodnią.

a. ośrodki hellenizmu:

  • Aleksandria (Egipt) pierwszy instytut naukowy –Muzeum (dom muz)

  • Pergamon – tu wynaleziono pergamin wyprawiany ze skór zwierząt

b. Filozofia hellenistyczna

  • Stoicyzm – Zenon z Kition – cnota najwyższym dobrem – pohamowanie emocji

  • Epikureizm –Epikur- szczęście to ograniczanie cierpień i dążenie do przyjemności

  • Cynizm –Diogenez - odrzucenie powszechnie obowiązujących wartości i norm

c. Rzeźba

  • Grupa Laokoona – scena śmierci kapłana i jego synów w uściskach węzy - ekspresja

d. Nauka

  • Euklides –geometria

  • Arystrach – system heliocentryczny – (Słonce w centrum) -brak dowodów

  • Ptolemeusz – system geocentryczny – (Ziemia w centrum)

  • Eratostenes – twórca siatki geograficznej

  • Archimedes – fizyk –prawo wyporności, wzory obliczania objętości brył,

III. Kultura starożytnego Rzymu. (przejęte od greków i innych ludów)

1. literatura ( język łaciński)

a. poezja –Wirgliusz (Eneida), Owidiusz (Sztuka kochania), Horacy (pieśni, satyry, ody)

b. proza – Cyceron (mowy polityczne i listy)

c. historiografiaTytus Liwiusz (Dzieje Rzymu), Tacyt (Dzieje), Swetoniusz (Żywoty cezarów), Plutarch (Żywoty sławnych mężów) Juliusz Cezar (O wojnie domowej)

2. Prawo rzymskie podstawą dla kodeksów prawnych państw Europy

  • Jurysprudencja – kultura prawna , wiedza prawnicza prawnicy –juryści

3. Architektura

  • Budowle - cegła i cement - cechy - łuki, sklepienia, nowość – kopuły -przestronność

  • Bazyliki - hale targowo sądownicze – z czasem kościoły

  • Amfiteatry - Koloseum (80 r. p.n.e.) nazwa od rozmiarów

  • Akwedukty – wodociągi - arkady ( 2 kolumny połączone łukiem)

  • Drogi –handel , administracja wojsko

  • Wille - w terenach podmiejskich z ogrodami, rzeźbami i fontannami

  • Termy - łaźnie, kąpiele gorące, zimne, i rozrywka muzyka, ćwiczenia

4. Sztuka – rzeźba – weryzm –autentyczność postaci ludzkich

Zadanie domowe str. 68, zad. 2

1. Która spośród podanych filozofii życiowych odpowiada Ci najbardziej? Podaj pięć różnych argumentów „za” wybraną koncepcją etyczną oraz cztery różne „przeciw” pozostałym.



Pytania sprawdzające:

1. Scharakteryzuj filozofię grecką



Lekcja 8 Dział: Starożytność

Temat: Chrześcijaństwo a inne religie starożytności.

1. Wierzenia Bliskiego Wschodu – politeistyczne (wiara w wielu bogów)

a. Mezopotamia - wierzenia oparte o astronomię, magię, wróżbami, lokalnych bogów

  • Anu – bóg nieba

  • Szamasz – bóg Słońca

  • Isztar –bogini miłości,

  • Marduk – opiekun Babilonu

b. Egipt

  • kult sił przyrody- Nil, Re – bóg Słońca

  • Bóstwa opiekuńcze miast - Ptah –Menfis, Amon -Teby

  • Łączenie kilku postaci bogów w nowe bóstwo – Amon-Re (synkretyzm)

  • Antropomorfizm – wizerunek boga na podobieństwo człowieka

  • Zoomorfizm przedstawianie bóstw w kształcie zwierzęcym (Anubis -mumifikacja)

  • Ubóstwianie władcy - Faraona

  • Wiara w życie pozagrobowe –mumifikacja zwłok (tylko wysokie warstwy) -Ozyrys

2. Judaizm religią monoteistyczną (wiara w jednego boga)

  • Z Judaizmu wywodzą się dwie religie: chrześcijaństwo i islam

  • Wiara w jednego Boga –Jahwe który wybrał Izrael i zawarł z nim przymierze poprzez Abrahama na Górze Synaj (po ucieczce z niewoli egipskiej pod wodzą Mojżesza)

  • Dekalog –prawo Dziesięciu Przykazań - kamienne tabliczce złożone w Arce Przymierza

  • Biblia –świętą księgą (Stary Testament)

3. Wierzenia Greków – politeizm

  • Antropomorfizm w Grecji –oznaczał że bóstwa:

  • nie są wieczne ale tylko nieśmiertelne

  • nie są wszechmocne ale potężne

  • nie są wszechwiedzące ale mądre

  • liturgia- prywatne i publiczne składanie ofiar (np. zwierzęta )ważna w życiu religijnym

  • hierarchiczny świat bogów

  • Zeus – najważniejszy wśród bogów - niebo (żona Hera)

  • Posejdon – bóg morza

  • Ares – bóg wojny

  • Afrodyta – bogini miłości

  • Atena – bogini mądrości

  • Hefajstos – bóg rzemiosła (kowali)

4. Wierzenia Rzymian

a. pierwotna religia Rzymian – bóstwa rolnicze i opiekuńcze

  • bóstwa nieosobowe - duchy opiekuńcze domostwa, spiżarni oraz przodków

b. Hellenizacja bogów rzymskich – rzymianie przejęli od greków religię, mity i wyobrażenia bogów, nadając im własne imiona

  • Jowisz – najwyższy wśród bogów -niebo ( żona Junona)

  • Neptun – bóg morza

  • Mars – bóg wojny

  • Wenus – bogini miłości

  • Minerwa – bogini mądrości - rzemiosła sztuki i literatury

c. orientalizacja wierzeń (dominacja kultów wschodnich) – w okresie cesarstwa

  • Kybele – frygijska bogini płodności

  • Izyda – egipska bogini płodność

  • Ozyrys – egipski bóg śmierci

  • Mitra – irański bóg dobra wałczący ze złem

d. kult władców – cesarzy (wpływy orientalne, cel - integracja imperium)

  • Cezar, Oktawian August , oficjalnie Dioklecjan

5. Chrześcijaństwo

a. narodziny chrześcijaństważycie Jezusa

  • Twórca - Jezus z Nazaretu urodzony w Betlejem za panowania cesarza Oktawiana Augusta

  • Poniósł śmierć na krzyżu za grzechy ludzi– jako Bóg trzeciego dnia zmartwychwstał

  • Św. Paweł Apostoł – przyczynił się do rozpowszechnienia nowej wiary w Imperium

  • źródłem wiary –żydowska Biblia (Stary Testament) oraz Nowy Testament

  • rozprzestrzenianie się religii – misje św. Pawła Apostoła

b. zwalczanie chrześcijaństwa przez władze rzymskie (uderzało w kult cesarzy)

  • prześladowanie chrześcijan przez cesarzy m.in. Nerona w 64 r. oraz Dioklecjana w I w n.e.

c. Chrześcijaństwo religią panującą

  • 313 r. – edykt mediolański cesarza Konstantyna Wielkiego – przyznawał chrześcijanom swobodę kultu.

  • 382 r. – cesarz Teodozjusz Wielki ogłosił chrześcijaństwo religią panującą Rzymu

d. organizacja kościoła

  • gmina chrześcijańska – tworzyli ją wierni w mieście przewodził jej wybierany biskup

  • kościół hierarchiczny powstał w IV i V w. – diecezje (oparte na administracji cesarstwa)

  • Biskup Rzymu – papież - uznany został Głową Kościoła (VIII w.)

Zadanie domowe str. 73, zad. 4

1. Dlaczego chrześcijaństwo cieszyło się w Imperium rosnącą popularnością?



  • Misje apostolskie: św. Pawła, św. Piotra, powszechność religii

Pytania sprawdzające:

1. Scharakteryzuj rozwój chrześcijaństwa w starożytności



  • narodziny chrześcijaństwa – życie Jezusa, prześladowanie chrześcijan, zwalczanie chrześcijaństwa przez władze rzymskie, Chrześcijaństwo religią panującą

2. Scharakteryzuj wierzenia starożytnych Egipcjan

  • kult sił przyrody, Bóstwa opiekuńcze miast , Antropomorfizm Zoomorfizm



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə