10. Qeyri – metallik materiallarin xüsusiYYƏTLƏRİ plan



Yüklə 29.06 Kb.
tarix04.02.2018
ölçüsü29.06 Kb.
növüКонспект


10. QEYRİ – METALLİK MATERİALLARIN XÜSUSİYYƏTLƏRİ
PLAN
1. Qeyri – metallik materiallar;

2. Polimerlər: quruluşu, polimerləşməsi və polikondensasiyası, xüsusiyyətləri;

3. Plastik kütlələr; termoplastik, termoreaktiv və qaz doldurulmuş;

4. Elastomerlər;

5. Rezinlər;

6. Hermetiklər.


Ə D Ə B İ Y Y A T
1. Aлексив В.С. Материаловедение: конспект лекций. – М.: Эксмо, 2008. -160c. – (Экзамен в кармане).

XX əsrin ikinci yarısından etibarən qeyri metallik materialların iqtisadiyyatın bütün sahələrində tətbiqinə başlandı. Ən müxtəlif qeyri –metallik materialların istehsalına başlandı: sintetik qatran və plastik kütlələr, natural kauçuku əvəz edən sintetik kauçuk, verilmiş texniki xarakteristikalı yüksək keyfiyyətli polimerlər, doldurucu plastik kütlələr və s.

Plastik kütlələr və digər qeyri – metallik materiallar bir sıra əlverişli fiziki – kimyəvi, mexaniki və texnoloji xüsusiyyətlərə malik olduğundan, onların iqtisadiy-yatın müxtəlif sahələrində -maşınqayırmada, elektrotexnikada, elektronikada, inşa-atda və s. geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Necə bir konstruksiya materialı kimi plastik kütlələr konstruksiyaların daimi təkmilləşməsinə imkan verir. Maşın və avadanlıqların, həmçinin müxtəlif qovşaqların qismən komplektləşdirilməsi onların kütləsinin azalmasına, işinin etibarlığı və uzunömürlülüyünə, məhsuldarlığının yüksəlməsinə səbəb olur. Plastik kütlələrin istehsalına 2...3 dəfə az kapital qoyuluşu tələb edilir (əlvan metallara nəzərən). Plastik kütlələr istehsalında ilkin material kimi ucuz olan daş kömür, neft və təbii qazın emal məhsulları hesab edilir. Plastik kütlələrin mexaniki xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün onlar armirasiyaya məruz qalır. Kiçik yük və sürətlərdə işləyən sürtünmə mexanizmlərinin hazırlanmasında antifriksion polimer və plastik kütlələr tətbiq edilir. Bu mateiallar kiçik sürtünmə əmsalına, yüksək yeyilməyə davamlılığa, kimyəvi dayanıqlığa (sürtgü materialı olmadan işləyə bilir) malikdir. Ancaq, aşağı istilik keçiriciliyi, nəzərə çarpacaq (metallara nəzərən 10 dəfə böyük) dərəcədə böyük termiki genişlənmə əmsalına, kiçik bərkliyə və yüksək vurulma onların geniş istifadəsini məhdudlaşdırır. Onlar digər materiallarla, metallarla və plastik kütlələrlə kombinasiyada daha effektiv olur.

Bundan başqa, friksion qeyri – metallik material kimi asbest əylək parçaları lenti və friksion asbest kanladkalar – formalı, preslənmiş, parçaşəkilli, karbon – banelit və spiralşəkilli formalarda bütün iqlim zonalarında istismar edilir. Bu nakladkalar avtomobil, təyyarı, traktor, metalkəsən və tekstil dəzgahlarda, teplovozlarda və qaldırma – nəqliyyat avadanlıqlarında tətbiq edilir.

Hazırda bəzi sahələri, o cümlədən səhiyyəni (tibbi) qan köçürülməsində istifadə edilən polimer sistemi, şəffaf polimer boruları, xəstələrə qulluq predmetləri və s. bunlarsız təsəvvür etmək qeyri – mümkündür.

Polimerlər metal və ərintilərdən nəzərə çarpacaq dərəcədə fərqlənir: onların molekulları uzun zəncir şəklində olduğundan yüksək molekulyar çəkiyə malikdir. Polimerlərin molekullarını ilkin azmolekullu məhsuldan –monomerlərdən –polimer-ləşmə və polikondensasiya etməklə alırlar.

Polikondensasiya tipli polimerlərə fenol –formaldehid qətranı, poluefir, poli-uretan və epoksid qətranı aiddir.

Polimerləşmə tipli yüksəkmolekullu birləşmələrə polivinilxlorid, polietilen, polistrol, polipropilen aiddir.

Geniş yayılmış polimerlər:

Rezol tipli maye fenolformaldehid qətranı – fenol və formaldehidin katalizator iştirakı ilə, modifikasiya edici və stabilləşdirici maddələrin əlavə edilməsi ilə orta sıxlığı 1,2 q/sm3 olan qırmızı –şabalıdı rəngdən tünd –albalı rənginə qədər olur. Tətbiq sahəsi: istilik –səs izolyasiya məmulatları istehsalında, faner istehsalında, ağac – ovuntu və ağac –lifli plitələrin (DBП və DCП), elastik əsaslı abraziv alətlərin, asbotexniki və asbofriksion məmulatların hazırlanmasında və s. Bu qətranların markaları: CФЖ – 303, CФЖ – 305 və s.

Rezol tipli qalaqlanan bərk fenol formaldehid qətranları – fenol və formaldehidin katalizator və modifikasiyaedici əlavələrin iştirakı ilə hazırlanan məhsuldur. Toz, pulcuq və qırıntı şəklində buraxılır. Rezin qarışıqların, presləyici kütlələrin, qat – qat plastiklərin, laklı cərəyan keçirən, suspenziyaların, antikorroziya lak –boya material-ları və yapışqanların, abraziv məmulatların birləşdiricisi (əlaqələndiricisi) keyfiy-yətində və şar formasında, proplast hazırlanmasında, yağlı lakların istehsalında və yeyinti sənayesində tətbiq edilir. Aşağıdakı markalarda qətranlar buraxılır: CФ – 010A, CФ – 010, CФ – 010M (modifikasiya edilmiş), CФ – 014 və s.

Plastik kütlələr – yüksəkmolekullu üzvi birləşmələrin – polimerlərin əsasında alınan materialdır. Elastikliyindən asılı olaraq plastik kütlələr üz qrupa: sərt, elastiklik modulu 700 Mpa və 70 Mpa olan.

Plastik kütlələr mondit olmaqla, termoplastik, termoreaktiv və qazdoldurulmuş – deşikli olur. Termoplastik kütlələrə: aşağı təzyiqli polietilen, polipropilen, zərbəyə davamlı polistrol, polivinilxlorid, şüşəplastik, poliamid və s.

Termoreaktiv plastik kütlələrə: sərt penopolivretan, aminoplast və s. aiddir.

Qazdoldurulmuş plastik kütlələrə qazdoldurulmuş çox yüngül konstruksiya materialları – penopolikretan aiddir.

Termoplastik kütlələrə -aşağı təzyiqli polietilen –etilenin polimerləşməsi məhsulu olub, metal –üzvi katalizatorların kompleks istifadəsi zamanı (aşağı təzyiq-də) alınır. Bu polietilenin baza markası: 20108 – 001, 20208 – 002, 20308 – 005 və s. Sıxlığı .

Zərbəyədavamlı polistrol –stirolun kauçukla yaxud digər plastifikatorlarla birgə polimerləşməsi məhsulu olub, ümumi təyinatlı polistrda nisbətən daha yüksək mexaniki xüsusiyyətlərə malikdir.

Yüksək bərkliyə, zərbəyə davamlılığı, elastikliyi, dağılmaya müqavimətliliyi və +65oC... – 40oC temperatur hüduduna dayanıqlığı ilə səciyyələnir.

Aminoplast –termoreaktiv plastik kütlə olub –preslənən karbomid – mela-minofor –maldehid kütləsidir və aminosmol (amin qətran) əsasında doldurucular (üzvi, mineral və bunların növbələşməsi), rəngləyici və modifisirləyici maddələrdən alınır. Bunların Martenə görə istilik dayanıqlığı 100...180oC, zərbə özlülüyü 3,9...29,4kC/m2, çökməsi 0,2...0,8% xüsusi həcmi elektrik müqaviməti 1011...1012 Om. Sm. Bu maddələrdən məişət, texniki və elektrotexniki təyinatlı məmulatlar hazırlanır. Aminoplastların 11 markası buraxılır: KФA -1, KФБ -1 və s.

Penopoliuretanlar – çox yüngül konstruksiya materialıdır. Bunların alınması üçün ilkin material sadə və mürəkkəb poluefirlərdir. Penopliuretanın sıxlığı ; Möhkəmliyi (dartılmada) 0,07...0,11Mpa. Elastik penopoliuretanın (PPU) bağlı, bir –biri ilə əlaqəsi olmayan penoplastı və əlaqəsi olan nopoplastı mövcuddur. Elastik poroplast 70% hava əlaqəli dəlikləri vardır. Son dövrlərdə doldurulmuş penoplastlar geniş yayılmaqdadır.

Elastomer bir termin olaraq sintetik və eləcədə təbii kauçuku əvəz etmək üçün daxil edilmişdir. Elastimer o polimerlərdir ki, geniş temperatur intervalında yüksək elastikliyi – cüzi yükün təsirindən əks deformasiya meydana gəlir. İlk belə elastik material təbii kauçuk olmuşdur və hal –hazırda elastomer intehsalında öz əhəmiyyətini saxlamaqdadır (zəhərsizdir). Kauçuk təbii olaraq laketsdən (heveya ağacının şirəsindən) alınır, yarıdan çoxu (şirənin) sudan, 34...37% kauçukdan, 2...2,7% zülaldan, 1,65...3,4% qətrandan, 1,5...4,92% şəkərdən ibarətdir. Təmiz-lənmiş kauçukun emprik formulu C5H8 – izoprendir.

Sintetik kauçuku – katalizatorların iştirakı ilə monomerlərin polimerləşməsi yolu ilə alırlar. S.D. Lebedev texniki spirtdən sitetik kauçuk almışdır. Hazırda bir neçə növ sintetik kauçuk istehsal edilir. Sintetik kauçuk istehsalı üçün xammal neft, təbii qaz və daş kömürdür.

Rezin – müxtəlif növ və markalı rezinlər elastik materiallar qrupuna – elastomerlərə aiddir. Rezinlər formalı və formasız qruplara ayrılır. Formasız rezinlərə çiy rezinlər aiddir.

Formasız çiy rezinlər sintetik və yaxud natural kauçuk əsasında hazırlanmış rezin qatışıqları vulkanizasiya etməklə alırlar.

Çiy rezinlərin markasından asılı olaraq müəyyən xüsusiyyətli məmulatlar alınır. Məsələn, çiy rezindən tezniki vərəq rezini bir neçə tipdə alırlar: turşu –qələviyə dayanıqlı, istiliyə və şaxtaya dayanıqlı, yeyinti sahəsi üçün və s. Şaxtaya dözümlü rezin öz xüsusiyyətini –45oC qədər saxlayır. Soyuq suyun nəql edilməsində (borularla) flanslı birləşmələrin araqatı, isti su nəqlində də istifadə olunan araqatı +100oC dözür.

Xüsusi qrup məmulatların hazırlanmasında istifadə olunan rezinlərə əlavə tələblər qoyulur. Bu rezinlər üç markada:

1) istilik – şaxta – turşu – qələvi mühitə dayanıqlı (JŞTQ);

2) məhdud – yağ – benzin mühitinə dayanıqlı;

3) yüksək – yağ – benzin mühitinə dayanıqlı;

bu rezinlər öz növbəsində bərkliyinə görə:

yumşaq (M) -45oC –dən +90oC işlərdə

orta bərklikli (C) - -60oC ... +80oC

yüksək bərklikli (П)- -60oC... +80oC.

Hermetiklər (hermetikləşdirici tərkiblər) praktiki olaraq hər yerdə - inşaatda, MİS sistemində, maşınqayırmada, mebel istehsalında, məişətdə, müxtəlif təmir işlərində və s. Hemetiklər polimer kompozisiya təsəvvüründə olub pasta, zamaska yaxud maye şəklində olub, səthə çəkildikdən dərhal sonra və yaxud bir müddət sonra qatılaşır (polimer əsasında vulkasizasiyası nətisində).

Hermetiklərin hazırlanmasında maye sintetik kauçuk və xüsusi əlavələrdən istifadə olunur. Müxtəlif növ hermetiklər istehsal olunur: inşaat – fasad, tikiş – tiokol və akrilat, inşaat – kauçuk – silikonlu akril və s. Şüşə işlərində birləşmələrin hermetikliyini tiokol hermetikləri ilə: 7 –30M və УТ –31 yerinə yetirilir və +18o...30oC intervalında vulkanizasiya olunur. MKT –da silikon tipli hermetiklərdən KЛТ – 30 yiv birləşmələrinin hermetikliyinin təmin edilməsində -60oC – dən +200oC –dək temperatur intervalında istifadə olunur.

Dünya miqyasında hermetiklər istehsalında böyük nailiyyətlər əldə etmiş şirkətlərdən: DAP, KVADRO, KIMTEC, KRASS. göstərmək olar.

Ən geniş yayılmış tiokol hermetikləridir. Buna səbəb onların universal olmasıdır. Aşağıdakı tiokol hermetiklərini göstərmək olar:

1) У -30M. Təyinatlı – metallik (latun, mis və gümüş istisna olmaqla) və digər birləşmələrdə, turşu və qələvi mühitində, maye yanacaq və açıq havada bütün iqlim şəraitində -60oC –dən +130oC –dək temperatur intervalında istifadə oluna bilər;

2) УТ -31. Təyinatı – metallik (latun, mis və gümüş istisna olmaqla) və digər birləşmələrin, havada və maye yanacaq mühitində -60oC –dən +130oC –dək və +150oC –dək qısa müddətdə havada istifadə oluna bilər;

3) 51 –УТ – 36A. Cihazqayırmada istifadə olunur. +200oC...+300oC temperatur intervalında istiliyə davamlı siloksan hermetikləri tətbiq edilir. Aşağıdakı siloksan hermetivlərini göstərmək olar:

- elastosil 11 – 01, silpen, BПТ - 2Л, KЛ – 4, KЛT -30, KЛCE, BГО – 2, KЛВАЕ və s.

İstilik – yanacaq dayanıqlı hermetiklərdən: ВГФ – 1; ВГФ – 2, 51 – Г – 1 və s.



[Bu hermetivlər tərkibində ftor olan kauçuk əsasında hazırlanır].



: files -> 292871
292871 -> MühaziRƏ 5 İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri plan
292871 -> Mühazirə 8 SƏs- küy və TİTRƏYİŞLƏRDƏn mühafiZƏ MƏSƏLƏLƏRİ Plan
292871 -> 16. Memarliq dizayni materiallarinin xassəLƏRİ plan
292871 -> MühaziRƏ 12 Standartlaşdırma və ekologiya Plan
292871 -> Mühazirə 6 İstehsalat sanitariyası. İşçi sahədə mikroiqlim şəraiti Plan
292871 -> Kompleks və qabaqlayan standartlaşdırma. Plan Kompleks standartlaşdırma. Qabaqlayan standrtlaşdırma
292871 -> MühaziRƏ 15 Standartlaşdırma üzrə beynəlxalq və regional təşkilatlar
292871 -> 4. DƏMir –karbon ərintilərinin hal diaqrami t e. n., dosent, E. M. Cavadovpla n
292871 -> 2. metallarin alinma üsullari t e. n., dosent, E. M. Cavadovpla n
292871 -> 10. MeşƏ materiallari plan


Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə