125 Likopen ve erkek infertilitesi erkek üreme sağLIĞi derleme Giriş



Yüklə 35,91 Kb.

tarix11.06.2018
ölçüsü35,91 Kb.


125

Likopen ve erkek infertilitesi

ERKEK ÜREME SAĞLIĞI

Derleme

Giriş

Son yıllarda oksidatif stresin idiopatik erkek infertilite-

sinde  önemli  bir  rol  oynadığı  anlaşılmıştır.  Dolayısıyla  bir 

tedavi modalitesi olarak antioksidan desteğinin kullanılma-

sı fikri, çoğu çalışmaya hedef olmuştur. E ve C vitamini ve 

karnitin gibi antioksidanları içeren çalışmaların ortak amacı, 

serbest radikallere bağlı oluşan oksidatif stresi azaltmaktır. 

Daha az bilinen özellikle likopen başta olmak üzere karote-

noidlerin etkisi üzerine bilinenler ise azdır (1). Bu derleme-

de oksidatif stresin infertiliteye nasıl sebep olduğu, likope-

nin özellikleri, erkek infertilitesinde tedavi opsiyonu olarak 

likopen desteği, in vivo ve in vitro olarak likopen üzerine 

yapılan hayvan ve insan deneylerine yer verilmiştir. 

Oksidatif stres ve erkek üremesine etkileri

Serbest  oksijen  radikalleri,  nükleik  asitlerin  içeriğinde 

var olan membran lipidleri, aminoasitler ve karbonhidrat-

lar üzerinde oksidasyona yol açarak; kapasitasyon, akro-

zom  reaksiyonu,  hiperaktivasyon,  sperm-oosit  füzyonu 

gibi sperm fonksiyonlarını etkilemektedirler (2). Enzimatik 

antioksidanlar  olan  glutatyon  redüktaz,  superoksid  dis-

mutaz  ve  katalaz;  non-enzimatik  antioksidanlar  vitamin 

B,C,E, karotenoidler ve karnitini içerir. Serbest oksijen ra-

dikalleri  arttığında  ve  antioksidan  seviyeleri  düştüğünde 

aradaki denge bozularak, oksidatif stres oluşur (3).

Oluşan  bu  artmış  oksidatif  stres,  anormal  özellikte 

spermatozoa oluşumuna yol açarak idiyopatik erkek kay-

naklı infertiliteye sebep olmaktadır. Spermatozoanın hücre 

membranı çoklu doymamış yağ asitlerince zengin olup, bu 

durum oksidatif hasardan daha çabuk etkilenen, daha has-

sas bir özellik oluşturmaktadır. Sonuç olarak, sperm hücre 

membranı hasar gördüğünde, sperm motilitesi ve canlılığı 

olumsuz  olarak  etkilenerek  başta  anormal  akrozom  reak-

siyonu olmak üzere, spermin oosite füzyonunda ciddi bo-

zukluklara kadar ilerleyen olaylar zinciri ortaya çıkacaktır (4).

Uzm. Dr. Fatih Hızlı 

Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Üroloji Kliniği

Likopen

Likopen, kırmızı pigmentli doymamış lineer bir karote-

noid türevidir. Karotenoidler sarı, turuncu ve kırmızı renkli 

meyve ve sebzelerde doğal olarak bulunmaktadır. Çoğun-

lukla  kırmızı  renkli  meyve  ve  sebzeler  likopen  açısından 

zengindir.  Diyetle  alınan  likopenin  %10–%30’u  absorbe 

olabilmektedir ve diğer lipofilik içerikler gibi ince bağırsak-

lardan emilerek en son şilomikron halinde lenfatik sisteme 

geçmektedir. Yaş, cinsiyet, hormonal durum, sigara, alkol 

ve diyette alınan diğer komponentler gibi pek çok faktör, li-

kopen emilimini etkilemektedir. Örneğin, sigara ve alkol tü-

ketimi vücuttaki likopen konsantrasyonunu azaltmaktadır. 

Likopen  emildikten  sonra  düşük  dansiteli  lipoprotein 

(LDL)  ve  çok  düşük  dansiteli  lipoprotein  (VLDL)’ye  dü-

nüşerek  dolaşım  sistemine  dağılmakta  ve  testis,  adrenal 

bezler, karaciğer ve prostatta birikmektedir. Özellikle tes-

tisteki  likopen  konsantrasyonu  diğer  vücut  dokularından 

10 kat daha fazla olmaktadır. 

Likopen  antioksidatif  özelliklerini  iki  temel  mekaniz-

ma üzerinden yürütmektedir (5). Oksidatif mekanizmada, 

serbest oksijen radikallerini nötralize ederek, lipid, protein 

ve DNA’nın oksidatif hasarını azaltmaktadır. Non-oksidatif 

mekanizmada hücreler arası gap junction iletişimi, hücre 

siklus regulasyonu, gen ekspresyon modulasyonu ve im-

mun yanıtı güçlendirerek etki göstermektedir. Her iki et-

kinin  sonucunda  kanser,  hipertansiyon,  kardiyovasküler 

hastalık,  osteoporoz,  nörodejeneratif  hastalık  gibi  kronik 

hastalıkların riskinde azalma gözlenmektedir (5).



Erkek infertilitesi ve tedavi stratejisi olarak likopen

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, infertilite tanımı; seksüel 

aktif çiftlerin hiçbir kontrasepsiyon yöntemi kullanmadık-

ları halde, ayda en az üç kez ilişkiye girmelerine rağmen, 

1 yıl boyunca çocuk sahibi olamamaları olarak belirtilmek-

tedir. Dünyada yaklaşık olarak çiftlerin %10–15’i bu sorunu 




126

ERKEK ÜREME SAĞLIĞI

Derleme

yaşamaktadır  ve  yarısında  sebep  erkek  faktördür.  En  sık 

görülen erkek faktör nedeni varikosel iken (%35’i), ardın-

dan  %25  oranıyla  idiopatik  infertilite  gelmektedir.  Diğer 

nedenler arasında ise, ürogenital enfeksiyonlar, konjenital 

ve genetik anomaliler, immünolojik ve endokrin hastalık-

lar yer almaktadır. 

Likopen  serbest  oksijen  radikal  miktarını  azaltmakta, 

böylece lipid peroksidasyonu azalarak, spermatozoal hüc-

re  membran  bütünlüğü  korunmaktadır.  Likopen  lipofilik 

olduğundan ve hücre membran yapısında sıklıkla bulun-

duğundan, yeterli miktarda olduğu sürece spermatozoa-

ları  oksidatif  strese  bağlı  hasarlardan  koruyabilmektedir. 

Ayrıca indirekt etkiyle, vücuttaki diğer antioksidan enzim 

miktarını artırarak antioksidan sistemi aktiflemekte ve pro-

inflamatuar faktörlerin transkripsiyonunu azaltmaktadır. 

Seminal  sıvı  içerisindeki  likopen  miktarının  artışına 

bağlı  olarak,  membran  lipid  peroksidasyonu  azalmakta, 

membran akıcılığı korunmakta, bu da sperm motilitesinde 

azalmayı engellemektedir. DNA hasarı ve fragmantasyo-

nu engellenerek ise apoptozis önlenmekte, sonuç olarak 

sperm parametreleri düzelerek erkek fertilitesi oranlarında 

belirgin bir artış oluşmaktadır (6).

İnsan ve hayvanlar üzerine yapılan in vivo ve in vitro 

çeşitli çalışmalarda, idiopatik erkek infertilitesinde tedavi 

yaklaşımı olarak likopen desteğinin ideal miktarı araştırıl-

maktadır. Sarkar ve ark.nın çalışmasında 45 hasta ve 30 

sağlıklı kontrol grubu ele alınmıştır. Domates, sentetik li-

kopen kaynağı ve plasebo olmak üzere farklı likopen kay-

nakları 10 hafta diyet içerisinde verilmiş, sonrasında 2 haf-

ta  süreyle  de  likopenden  kısıtlı  diyet  verilmiştir.  Likopen 

öncesi ve sonrası dönemde oksidatif strese yönelik kanda 

lipid peroksidasyon, DNA hasarı, üriner 8-hidroksi deok-

soguanozin  biyomarkırları  bakılmıştır.  Likopen  kaynağın-

dan bağımsız olarak tüm hastalarda lipid peroksidasyonu 

ve oksidatif streste azalma saptanmıştır (7). 

Zini ve ark.nın invitro yapılan çalışmasında, 12 sağlıklı 

erkekte denenen 5 mmol L-1 likopenin DNA fragmantas-

yon indeksini azalttığı saptanmıştır (8). Devaraj ve ark.nın 

in vivo çalışmasında, 82 sağlıklı erkekte 30 mg likopenin 

DNA  hasarını  %9  oranında  azalttığı  saptanmıştır.  Bu  ça-

lışmalar  bize,  likopenin  spermatozoadaki  DNA  hasarını 

azaltarak, başarılı oosit fertilizasyonu ve daha iyi embriyo 

gelişimi şansını artırdığını göstermektedir (9).

Ayrıca Devaraj ve ark.nın günlük 0, 6.5, 15 ve 30 mg li-

kopen verilen farklı hasta gruplarında yaptığı çalışmada, 8 

hafta süreyle 30 mg likopen alan grupta üriner 8-hidroksi 

deoksoguanozin  oranının  %23  azaldığı  gösterilmiş  olup, 

bu veri de bize likopen desteğinin DNA hasarını azalttığı-

nı göstermekte ve bunu gösterirken de bir diğer oksidatif 

stres belirteci olan üriner 8-hidroksi deoksoguanozin kul-

lanılmıştır (10).

Mohanty ve ark.nın 50 infertil erkeği içeren çalışmasın-

da, günlük 8 mg likopen desteği sonrası sperm miktarında 

%70  bir  artış  saptanmıştır  (11).  Gupta  ve  Kumar’ın  çalış-

masında 30 infertil erkekte 3 ay boyunca günde 2 kez 2 

mg likopen ve ardından günlük 8 mg likopen denenmiş, 

sperm motilitesinde % 53 bir iyileşme gözlenmiştir. 

Mangiagalli ve ark.nın hayvan çalışmasında, tavşanla-

rın içme suyuna 42 hafta boyunca 0.5 g L-1 likopen ko-

nulmuş ve likopen almayan kontrol grubu kıyaslandığın-

da, sperm analizinde sperm canlılığında %6 oranında artış 

gözlenmiştir (12). 

Yapılan pek çok çalışma olmasına karşılık, günlük 4–8 

mg likopenin, 3–12 ay boyunca kullanımının sperm para-

metrelerini diğer farklı likopen dozlara oranla %70’e varan 

oranlarda  düzelttiği  belirtilmiştir.  Bu  da  hemen  hemen 

günlük  150  gr  domates  veya  80  gr  karpuzdaki  likopen 

içeriğine denk gelmektedir. 

Sonuç

Çalışmalarda gösterilmiştir ki likopen desteği lipid pe-

roksidasyonu  ve  DNA  hasarında  azalmayı  sağlamakta, 

diğer antioksidan mekanizmaları ve immun sistemi aktif-

lemekte, sperm miktarı ve canlılığını artırmaktadır. Ancak 

çalışmalar sınırlı sayıda hasta grubunda ve belli izlem süre 

aralığında yapıldığından, çok merkezli daha geniş katılımlı 

araştırmalar ihtiyaç vardır. Mevcut çalışmalarda likopenin 

fertilizasyon üzerine etkisi incelenirken sperm parametre-

leri üzerine yoğunlaşılmıştır. Oysaki aynı zamanda fertili-

zasyon  oranları  da  çalışmaya  dahil  edilirse,  likopen  des-

teğinin erkek fertilitesindeki esas etkisi daha uygun olarak 



ortaya çıkacaktır.

1.  Aitken RJ, Irvine DS, Wu FC. Prospective analysis of sperm-oocyte fu-

sion and reactiveoxygen species generation as criteria for the diagno-

sis of infertility. Am J Obstet Gynecol 1991; 164: 542–51.

2.  Bohm V, Frohlich K, Bitsch R. Rosehip-a “new” source of lycopene? Mol 

Aspects Med 2003; 24: 385–9.

3.  Aly  HA,  El-Beshbishy  HA,  Banjar  ZM.  Mitochondrial  dysfunction  in-

Kaynaklar


ERKEK ÜREME SAĞLIĞI

Derleme

127

duced impairment of spermatogenesis in LPS-treated rats: Modulatory 

role of lycopene. Eur J Pharmacol 2012; 677: 31–8.

4.  Said  TM,  Agarwal  A,  Sharma  RK,  Mascha  E,  Sikka  SC,  et  al.  Hu-

man  sperm  superoxide  anion  generation  and  correlation  with  se-

men quality in patients with male infertility. Fertil Steril 2004; 82: 

871–7.

5.  Wang XD. Lycopene metabolism and its biological significance. Am J 

Clin Nutr 2012; 96: 1214–22S.

6.  Agarwal A, Sekhon LH. The role of antioxidant therapy in the treatment 

of male infertility. Hum Fertil (Camb) 2010; 13: 217–25.

7.  Sarkar PD, Gupt T, Sahu A. Comparative analysis of lycopene in oxida-

tive stress. J Assoc Physicians India2012; 60: 17–9.

8.  Zini A, San Gabriel M, Libman J. Lycopene supplementation in vitro can 

protect  human  sperm  deoxyribonucleic  acid  from  oxidative  damage. 

Fertil Steril 2010; 94: 1033–6.

9.  Devaraj S, Mathur S, Basu A, Aung HH, Vasu VT, et al. A dose-response 

study on the effects of purified lycopene supplementation on biomark-

ers of oxidative stress. J Am Coll Nutr 2008; 27: 267–73.

10.  Mangiagalli MG, Cesari V, Cerolini S, Luzi F, Toschi L. Effect of lycopene 

supplementation  on  semen  quality  and  reproductive  performance  in 

rabbit. World Rabbit Sci 2012; 20: 141–8.

11.  Gupta NP, Kumar R. Lycopene therapy in idiopathic male infertility--a 

preliminary report. Int Urol Nephrol 2002; 34: 369–72

12.  Mangiagalli  MG,  Martino  PA,  Smajlovic  T,  Guidobono  Cavalchini  L, 

Marelli  SP.  Effect  of  lycopene  on  semen  quality,  fertility  and  native 

immunity of broiler breeder. Br Poult Sci 2010; 51: 152–7.



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə