2-amaliy mashg’ulot


Elementlarni bir xil va bir turdagi o‘lchamlari



Yüklə 42 Kb.
səhifə3/4
tarix24.01.2023
ölçüsü42 Kb.
#99151
1   2   3   4
2-amaliy mashg’ulot Mavzu Chizmalarda o‘lchamlar qo‘yish Reja

Elementlarni bir xil va bir turdagi o‘lchamlari. Buyumning bir qancha bir xil elementlar o‘lchamlari ketma-ket chizmaga bir martda qo‘yiladi. Bunda o‘lcham chiqarish chizig‘ini tokchasiga element sonini ko‘rsatgan holda qo‘yiladi. Misol: 4 tesh. 6 (2.20-rasm, a). Elementlar sonini 2.20-rasm, a-dagidek ko‘rsatishga ruhsat beriladi. YA’ni kasr ko‘rinishida: . Aylana bo‘ylab bab-barobar joylashgan bir xil elementlarni o‘lchamini (misol, aylana) qo‘yishda, elementlarni o‘zaro joylashuvini bildiruvchi burchakli o‘lcham o‘rniga ularni faqat sonini ko‘rsatish mumkin. (2.21-rasm). Buyumning ikkita simmetrik joylashgan elementning (aylanadan tashqari) o‘lchamini bir martda (bittasiga) sonini ko‘rsatmasdan qo‘yiladi. Ular qoidaga asosan bir joyga guruhlanadi. (2.22-rasm).
Agar bunday buyumlarda bir xil aylanalar bo‘lsa u holda, diametr o‘lchami faqat bitta tasviriga aylanalar sonini ko‘rsatilgan holda ko‘yiladiladi. (2.21-rasm, a). Simmetrik buyumda, 2.23-rasmda ko‘rsatilgandek qo‘yiladi. Agar buyumning bir xil elementlar (misol, aylana) har xil sirtda joylashgan va xar xil tasvirda ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda bu elementlar soni alohida har bir sirt uchun yoziladi. (2.24-rasm). Agar yumaloqlashtirilgan radiuslar, bukiklar va boshqalar chizmada bir xil yoki ulardan biri soni ko‘p bo‘lsa unda ularni o‘lchami bevosita tasviriga qo‘yilmaydi. Ya’ni texnik talabda chizmani polyasida quyidagi ko‘rinishda yoziladi. “yumaloqlashtirilgan radius 4mm”, “ko‘rsatilgan radiuslar 8mm”.
Ma’lumot uchun va boshqa o‘lchamlar. Berilgan chizma bo‘yicha bajarilishi kerak bo‘lgan o‘lchamlar ma’lumot uchun o‘lchamlar deyiladi va chizmalardan foydalanishda katta qulaylik bo‘lishini ko‘rsatadi. Chizmalarda ma’lumot uchun o‘lchamni “*” yulduzcha belgisi bilan ko‘rsatiladi. Texnik talablarda “o‘lchamlar ma’lumot uchun” deb yoziladi. Yopiq zanjirning o‘lchamlaridan biri ma’lumot uchun o‘lchamga tegishlik bo‘ladi (bunday o‘lchamlarda chekli chetga chiqarish ko‘rsatilmaydi 2.25-rasm). Chizmalarda o‘lchamlarni yopiq zanjir ko‘rinishida qo‘yishga ruhsat berilmaydi. Ulardan birini ma’lumot uchun ko‘rsatilganidan tashqari (2.25, 2.26-rasm, a).
Tashqi ko‘rinishi murakkab bo‘lgan silindrik buyumni o‘lchamini 2.27-rasm, a da ko‘rsatilgandek qo‘yishga ruhsat beriladi. Chizmaning masshtab o‘lchami 1mm va undan kam yumaloqlashtirishni chizmada tasvirlanmaydi va ularni radiusi 2.27-rasm, b – da ko‘rsatilgandek belgilanadi. Chizmada tasvirlanmagan 450 burchakda kesilgan o‘lchami chizma masshtabida 1mm va undan kam bo‘lgan faskani o‘lchamini qirradan chiqarilgan tokchada ko‘rsatish mumkin. (2.27-rasm, b).
Quyish, shtampovkalash, prokatlash, presslash usuli bilan tayyorlangan buyumlarga mexanik ishlov berilgandan keyin ularni faqat sirtlarini bir qismi boshqa detallar bilan bog‘langan bo‘ladi. Bu buyumlarga o‘lcham qo‘yishda quyidagi qoidani hisobga olish kerak:
a) buyumni ishlov berilmaydigan sirtlarini o‘zaro holatini bu yuzalarni o‘zaro
bog‘lovchi o‘lcham bilan ko‘rsatiladi.
b) mexanik ishlov berilgan va ishlov berilmagan sirtni bitadan ko‘p bo‘lmagan o‘lcham bilan har bir koordinati yo‘nalishi bo‘yicha bog‘lanadi.
Ya’ni uzunligi balandligi va eni bo‘yicha bog‘lovchi o‘lcham 2.28-rasmda 32 o‘lcham bo‘ladi. Shakli ko‘p pog‘onalik bo‘lgan buyumlarni chizmadagi o‘lchamlarni qo‘yishda xatoga yo‘l qo‘ymaslik uchun ketma-ket qo‘yiladi, yani yig‘indi o‘lchamda yig‘ilgan o‘lchamga (2.28-rasm). Buyumning eng katta tashqi o‘lchami A ni tarkibi (B va V) ni yig‘indisi o‘lcham zanjirini erkin oxirgi zvenosini tashkil qiladi. O‘z navbatida bu o‘lchamlar (B va V) boshqa o‘lchamlari yig‘indisi bo‘ladi.

Yüklə 42 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə