4 gagauzlarin miLLİ Lİderi MİHAİL Çakir dr. Güllü karanfil komrat Devlet Universiteti



Yüklə 221,37 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix22.07.2018
ölçüsü221,37 Kb.
#58125


TURA N-SA M  *  YIL:  2011 * CİL T: 3 *  SAYI : 12 * SONB AH AR 2011  

TURA N STRATE JİK ARAŞTIR MALAR  MER KEZİ DERGİSİ  

ww w.turansam.org  

 

37 



 

 

 



(4) 

GAGAUZLARIN MİLLİ LİDERİ MİHAİL ÇAKIR 

Dr. Güllü KARANFİL 

Komrat Devlet Universiteti 

(Moldova –Gagauz Yeri) 

 

Her  bir  toplumun  kaliteli  bir  yaşam  sürebilmesi  için,    ruhi  ve  manevi 

gidalanması gerekmektedir. Bu açıdan  Basarabiya`da yaşayan gagauzların 19-20. yy. 

milli ve ruh lideri Mihail Çakır`ı örnek gösterebiliriz.  

Gagauz  Türklerinin  ünlü  bilim  adamı  olan  Mihail  Çakır  1861yılında 

Basarabiyanın  Çadır  kasabasında  doğdu.  1790  yılında,  o  zaman  Gagauzların  yoğun 

yaşadığı Bulgarıstanın Kara deniz kenarında bulunan Şabla şehrinden göç eden Yançu 

Çorbacıoğlunun  soyundan  çekiliyor.  Belgelere  göre,  önce  Basarabiyanın  Ployeşt 

kasabasına yaşayan Çakır  ailesi, çok zor koşullar içinde, çıraklık ve çobannık yapmış, 

bir  müddet  sonra  25  aile  terkibinde  Ployeştten  Balş  adlı  bir  zenginin  topraklarına 

gelmişler  ve  burada    Çadır  kasabasının  temelini  koymuşlar.  Burada  sıkıntı  yaşayan 

Çakır  aylesi  aynı  kaderi  paylaşan  diğer  gagauz  aileleri  ile  birlikte  daha  sonra  

Basarabiyanın  boş  topraklarına  göç  ediyorlar.  Böylece,  bu  gün  Gagauziyanın 

terkibinde üç şehirden biri olan Çadır ( daha sonra Çadır-Lunga) adlı daha bir köyün 

temelini koymuş oldular.   

Sonra M. Çakır bu göç için şöyle  yazacak: ”Açan Basarabiya, Bucak açılmış 

kolonistlär  için  ozaman  bulgarlar,  gagauzlar  hem  taa  başka  insannar  başlamışlar 

yerleşmää Bucakta, ama ki  yerleşmäk olsun ii hem kolonistlerin arasında olsun sıra, 

disţiplina hem raatlık hem ii yaşamak, uzlaşmak, padişah iisözlü I  Aleksandr düzdü-

kurdu  Basarabiyada  bir  Zaabitlik  Kolonistlär  için,  hem  de  kolonistlerä  koydu 

komendant, baş zaabiti gubernatoru General-leytinantı İvan Nikitiç İnzovu”. 

İlime ve bilgilere büyük merak  gösteren Mihayıl Çakır, 1881de Kişinev  Ruh 

Seminariyasını  bitirince    Kişinev  şehrindeki  erkekler  için  ruhani  okulda  çalışmaya 

başlar. 


Burada işlerken genç M.Çakır Rusyanın politikasıyla da ilgilenir. O zamanlar 

Rus  İmperiyasında  azınlık  sayılan  yüzlerce  halkın  dil  sorunları  ortaya  çıkar  ve  M. 

Çakır  Rusyanın  Milli  Eğitim  Bakanlığına  bir  mektup  yazar  “Basarabiyada  yaşayan 

insanlar  lafederlär  ana  dilindä.  Bu  sebepä  görä  lääzım  tiparlamaa  moldovan  dilindä 

şkola kitapları, sözlüklär...” (1, 17).   

Böyle 1900 yıldan başlayarak moldovan, rus ve gagauz dilini mükemmel bilen 

M.  Çakır  hem  gagauzlara  hem  de  Moldovannara  deyni  okul  kitapları  ve  sözlükler 

hazırlamağa başlar.  

Rus  araştırmacısı,  o  zamanlar  Gagauz  köylerinde  görevde  olan  V.  Moşkov 

“Bender  vilayetinin  gagauzları”adlı  kitabında  Çakırın  1895  yılında  Din  kitabı  olan 

İvangeliyeyi  gagauz  diline  çevirdiğini  yazıyor.  M.  Çakırin  kitapları  arasında  bir  sıra 

moldovanlar için kitaplarla yanaşı,  

1.

 

Besarabiyalı gagauzların istoriyası(tarihi),  



2.

 

Prut ve Nistru arası Moldovadaki kasaba ve köylerin türk-tatar 



adlarının açıklamaları ve bu adlarla ilgili bazı legendalar”, 

3.

 



Gagauzca-rumınca sözlük Basarabiyalı gagauzlar için, 

4.

 



Gagauz düün adetleri, 

Rusçadan gagauzçaya bir sira dua kitaplarını çevirmiş:  




TURA N-SA M  *  YIL:  2011 * CİL T: 3 *  SAYI : 12 * SONB AH AR 2011  

TURA N STRATE JİK ARAŞTIR MALAR  MER KEZİ DERGİSİ  

ww w.turansam.org  

 

38 



 

 

1. “Psalmalar” 



2. “Kilisenin kısa istoriyası (tarihi)” 

3. “Yeni ayozların tarihi”,  

4.“Eski ayozların tarihi”,  

5. “Liturgiya”,  

 6. “Çasoslov”,  

 7. “Dualar”,  

 8. “Akafist”. 

İlk  gagauz  gazetesi    olan    “Hakikatın  sesi”  gazetesi  1907ci  yılda  dünya  üzü 

görür. 

Böylece,  Basarabiyada  ilk  Gagauz  yazılı  edebiyatının  yaranşı  bu  gazete  ile 



başlamış olur.  

M.  Çakırın  “Besarabiyalı  gagauzların  istoriyası(tarihi)”  kitabı  bügünkü 

araştırmacılar  için  büyük  merak  kaynağı  olmaktadır.  Bu  kitap    1934.  yılda  Kişinev 

şehrinde üç dilde - gagauzça, rumınca ve rusça basılmıştır. Kitabın Rumıncası “Viaţa 

Besarabiei” dergisinde bölüm-bölüm  yaynlanmıştır.  

Bu  araştırmada  gagauzların  kökeni,  gagauz  etnonimi,  insannarın  yaşam 

koşullarını,  gündelik  çalışmalarını,  gelenekleri,  örf-adetleri,    geyimleri  hakkında 

etraflı bilgi verilir.   

Bu gün Gagauzların soy kökünün nereden geldiğine dair şüphe propogandası 

yapılmaktadır.  Bu  sorunun  hep  açık  kalması  için  bazı  yabancı  ve  gagauz 

araştıtmacıları da çalşmaktadır. Halbuki, gagauzların etnogenezi ile ilgili sorun yok ve 

onların kim olduğu çoktan bellidir. Elbet, bu boşluk Gagauz halkına da kendi etkisini 

göstermiş ve göstermektedir de. Mihail Çakırın Gagauzların içinde olan bu rahatsızlığı 

şöyle yansıtmıştır. 

“Besarabiyalı  gagauzlar  çok  kerä  bana  teklif  ettilär,  ki  bän  yazayım 

gagauzların  istoriyasını:  “Kimdir  gagauzlar,  nesoy  senseledendir,  kimdir  onnarın 

senselä  başı,  neredä  yaşamışlar,  netürlü  ömür  geçirmişlär,  nicä  yaşêêrlar,  netürlü 

adetleri  var”.  Bän  çalıştım  yapayım  gagauzların  yalvarmasını,  topladım  lääzımnı 

materialları(maddeleri)... ” (I, 55). 

M.  Çakır  “Besarabiyalı  Gagauzların  istoriyası”  kitabında  gagauzlar  arasında 

“Gagauzlar  kimdir?”  diye  geçirdiği  bir  sorgu  anketi  neticesinde  böyle  sonuca 

varmıştır: “Gagauzlar diil ne urum grek, ne bulgar,  ne de romın, ne dä rus,  ne dä türk 

selcuk, ne dä kuman, ama türk soylu, çekilerlär evelki türk uzlardan, türk oguzlardan 

nicä  gösterer  professor  İreçek,  Moşkov,  akademik  Radlov  hem  dä  profesor 

Manoff...”(I ,77).  

1907 yılında Kişinevä musafir gelän Mitropolit Makariy, gagauzlarla tanışmak 

ister ve yeni çıkan gagazça dua kitabını inceledikten sonra demiştir: “Gagauz dili pak 

türk  dili,  haliz  türk  dili,  pek  ii  benzeer  türk  uygurların  dilinä,  ani  yaşerlar  şindi 

Aziyanın  Altay  bayırlarında  hem  dä  türklerä,  ani  yaşêêrlar  Orhon  deresinin  suları 

boyunda... Gagauzlar da türk senselesidir, lafederlär ölä, nicä türklär lafedärmişlär bin 

yıl geeri eski türkçä”(I, 77). 

Kısaca  desek  XX  yy.başlangıcında  M.  Çakır  de  başka  bilim  adamları  da 

gagauzların türk boyndan geldiklerini yazar.  

Ama Sovet sisteminde yaşayan gagauzlar çok olaylarda””n geçti. Bügün Sovet 

sisteminde  Türk  kelimesi  yasak  ve  aşağılayıcı  bir  kelime    gibi  görüldüğü  için  türk 

halklarını, bu arada gagauzları da,  çok etkilemiş, ve türkler ruslar öğrettiği gibi kabul 

ettiriliyordu.  Zaman ve Türkiye ile sık alakalar bu durumu biraz doğruttu, lakin bu yıl 



TURA N-SA M  *  YIL:  2011 * CİL T: 3 *  SAYI : 12 * SONB AH AR 2011  

TURA N STRATE JİK ARAŞTIR MALAR  MER KEZİ DERGİSİ  

ww w.turansam.org  

 

39 



 

 

bağımsızlığın  20.  Yıldönümünü  kutlayan  Moldovanın  terkibinde  olan  Gagauz  Yeri 



özerk  bölgesinde  bugün  artık    “Türk”  kelimesi  de  ancak  Türkiye  Türklerine  ait 

edilmektedir.  Sovet  döneminden  kalma  Türk  kelimesinden  korku  halen  davam 

etmekte olduğu gözükmektedir.  

Türk  kelimesinden  böyle  bir  fobiya  hissedilmektedir.  Mesela,  gagauz  dilinde 

temiz, rusçasız konuşulduğu zaman, “Bu Türkçe lafeder” diyenler çoktur. 

Bu  kitapta  “Gagauzların  zanaatları”(meslekleri)  bölümünde  çiftçiliğin  en 

önemli  olduğundan    bahsediliyor.  Burada  gagauzların  folklorundan  da  güzel  örnek 

verän  M.  Çakır,  şöyle  yazıyor:  “Gagauzların  arasında  var  her  türlü  ustalar,  ama 

gagazuların  baş  zanaatı  çiftçilik.  Onu  yapêrlar  gagauzlar  ii,...Gagauzlar  taa  çok 

beenerlär  çiftçilii,  neyi  gösterer  onnarın  türküleri  hem  adetleri.  Açan  gagauzlarda 

duuêr uşak, onun göbeenä koyerlar bir parça ekmek, hem dä keserlär bir parşa göbek 

tä koyerlar onu puluk üstünä- ki o olsun ii, çalışkan çiftçi. Açan gagauzka sallangaçta 

sallêêr  kendi  uşaanı,  çalêr  ona  “Uyu  -  uyu  da  büük  olasın  hem  dä  tarlaya  gidäsin, 

tätünä  yardım  edäsin”  ,  “Uyu  uyu  kızım,  da  büük  olasın  hem  dä  mamuya  bez 

dokuyasın, gölmek dikäsin, hem mamuya herbir iştä yardım veräsin...” 

“Muzıka,  çalgılar  hem  gagauzların  dansları”  adlı  bölümünde  o    zamanlar 

kullanılan çalgı  aletleri  ve danslar, türküler, oyunlar geniş  yer almaktadır. Araştırma 

sonucunda    M.  Çakır  “Gagauzların  türküleri  minor  melodiyalı,  kasavetli,  kederli, 

dargınnı, kahırlı.  Gagauzların  türkülerindän  görüner, ani  onnar  çok zorluk çekmişlär 

eski vakıltlarda” kanaatine gelmiştir. 

 “Gagauzların  düün  adetleri”  adlı  bir  araştırmasında  kız  isteme  adeti, 

“sözleşmäk”  adeti,  düğün  sırası,  düğün  sonrası  adetleri  gösterilmektedir.  Burada  

giyim-kuşam adları, musiki aletlerinin adları, düğünde ve nişanda verilen hediyelerin 

adları verilmekltedir (1, 97).  

Prut  hem  Dnestr  aralarında  Moldovadakı  kasabaların,  komunaların, 

küülerin  hem  fermaların  türk-tatar  adlarının  açıklamaları  hem  bu  adlarlan 

ibaalı korunmuş kimi  legendalar” adlı kitabında Basarabiyada olan köy ve kasaba 

adlarının  etimolojilerini  araştırmış  ve  köylerle  ilgili  efsaneleri  kaleme  almağa 

çalışmıştır (1, 108). 

M. Çakır gagauz köylerini gezip, yeri geldikçe, orada yaşamış türlü alanlara ait 

bilgiler edinmiştir. Onun tüm araştırmaları tanınmış araştırmacılara istinat ederek bu 

yapılan araştırmalar  onun yüksek eğitimli ve milletçi olduğu belli etmektedir.  

M.  Çakırın  “Gagauzca-rumınca  sözlüğü”  de  gagauz  araştırmacıları  için  bir 

merak  kaynağıdır.    M.Çakır  türlü  yazı  grafikalarında  yazdı:  1918  yılına  kadar  eski 

rusça  alfabesinde,  sonra  rumın  alfabesinde.  Rumın  alfabesi  ve  orfografisi  gagauz 

kelimelerinin  okunuşunu  zorlaştırmış,  ama  her  iki  grafikada  çıkan  ilk  gagauzça 

kitapların basılamsı ve insanların içine yayılması gagauzların da bir halk olarak başka 

halklarla bir arada durmasını sağladı.  

Din  hizmetçisi,  protoiyerey  M.  Çakır  Gagauz  kilisesine  gagauzça  duaları 

getirdi.  

V.  A.  Moşkov  Gagauzların  Basarabiyaya  Balkanlardan  kendi  papazlarıyla 

gelmeğini ve onların aralarında karamanlı kitaplarının bulunduğunu birkaç yazısında 

yazmıştır.  O  gagauzların  arasında  yaygın  olan  Türkçe  dualar  için  bahs  ediyor  

“Karamanlıyca yazılan bu kitabların (Bibliya, Evangelie, Psaltır, Dua Kitabı h.b.) çok 

pahalı olduklarına bakmayarak  bazı  gagauzlarda varmış ve de  çok beğenilen, ezber 

söylenen  kitaplardanmış.      Türk  dilinde  yunan  harflarıyle  yazılı  olan  bu  kitapların, 




TURA N-SA M  *  YIL:  2011 * CİL T: 3 *  SAYI : 12 * SONB AH AR 2011  

TURA N STRATE JİK ARAŞTIR MALAR  MER KEZİ DERGİSİ  

ww w.turansam.org  

 

40 



 

 

gagauzlar  tarafından  moldovancadan  ve  rusçadan  daha  iyi  kabuledilmekte  olduğunu 



söylüyor.  

Gagauz  halkı  genelde  Mihail  Çakır’a    inanar  ve  ona    saygı  duyardı.  O 

gagauzları  doğru  yolla  gitmeğe,  onlara    Allahın  Sözünü  öğretmeğe  çalıştı.  Genelde 

ömrünü  Kişinev  şehrinde  geçirse  de  gagauzlara  sadik  kalan  M.  Çakır  gagauz 

köylerinin aksakalları ile sık temasta bulunuyordu. Papazlık ve öğretmenlikte 50 yılını 

dolduran  M.  Çakır`a  bir  kutlama  töreni  yapılır.  Bu  kutlamada    Roma  başpapazı  da 

Mihail Çakırın yaptıı sığınma evlerinden, matbaalardan, okullardan bahs ederek tebrik 

ederler. (2, 145). 

Gagauz  Türklerini  Türkiye’de  Büyük  Atatürk  zamanında  tanımağa  başlarlar. 

Hamdullah Subhi Tanrıöver 1931 yılından itibaren 13 yıl boyunca Bükreşte Büyükelçi 

görevinde  çalışarak  burada  yaşayan  (Basarabiya  da  o  zaman  Rumınıya 

terkibindeymiş)  Müslüman  ve  Hristyan  Türkler  için  kendini  sorumlu  tutuyor  ve 

Ankaraya  onların  var  olduğunu,  durumunu  rapor  vererek  bilgiler  sunar  (3.  s.  33.  ). 

Hamdullah  Subhi  Tanrıöver  gagauzların  yaşadıkları  yeri  dolaşıp,  onların  yaşamları, 

dili  ve  kültürü  ile  ilgilenir.  Bundan  sora  Besarabiyada  türk  okulları  açtırarak, 

öğretmen  ve  kitablar  gönderir.  Kıpçak  köyünde  açılan  bir  Türk  okulunun  öğrencisi 

tanınmış  gagauz  yazarı  ve  bilgini  N.  Baboglu  kendi  anılarında  o  türk  okulundan  ve 

Türk  öğretmeninden  büyük  sevgiyle  bahs  eder.    M.  Çakır  türkologlar  için  değerli 



Besarabiyalı  gagauzların  istoriyası  eserini  yazarkan  Hamdullah  Subhi  Tanrıöver 

tarafında  da  büyük  destek  görmüştür.  Büyükelçi  Romayaya  atandığında  M.  Çakırla 

haberleşmeğe  başlar.  Gagauzları  anlatan  Gagauz  Türkleri  adlı  raporunda  Atatürkü 

Gagauz  milletçisi  M.Çakırdan  da  bahs  edir.  Atatürk  M.Çakıra  bir  diplom  ile  nışan 

gönderir. Bu gün de Anıtkabir muzesindeki kitaplar arasında M. Çakırın “Gagauzların 

İstoriyası” adlı kitabı mevcuttur. Atatürk bu kitabı okumuş ve satır arasnda türlü notlar 

yapmıştır. (2, 146) . 

Kendisini  görmek  için  Kişineve  gelen  Yaşar  Nabi`ye  Mihail  Çakır  kendi 

eserlerinden bahsederken Atatürk hakkında da bir kitap yazmanın da en büyük arzusu 

olduğunu söyler (4).  

Halk  sevgisi  Gagauz  Avdarmalı  Vladimir  Kasımın  M.  Çakırın  ünvanına 

yazdığı bir tebrikte ortaya çıkmaktadır   

Pek  dindarlı  hem  çok  şannı  boba  ekonom-stavrofor  protoiyerey  Mihail 

Mihailoviç... 

Canabinizdän ileri, Canabinizädak gagauzlarda yoktu hiç bir yazı, hiç bir kiyat 

gagauzça, gagauz dilindä... Canabiniz verdiniz bizä Ay Evangeliyeyi gagauz dilindä, 

angısını biz sesleeriz klisedä hem hem okuyerız onu evdä dä. Yalvarêrız Allaha ... çok 

yıl olasınız gagauzlara yol yıldızı, olasınız gagauz senselelerinä fener kulesi. Çok yıl 

ileri!  

Çeşmeköylü İvan Perçemlinin tebrik mektubunda şöyle yazar: “...Şükür ederiz 

gagauzların  adından paalı  kiyat  işin “Gagauz istoriyası”, angısını  siz  yazdınız. Şindi 

gagauzlar bileceklär kendi istoriyasını, angısı bilinmärdi... Bizim halkımız şükür eder: 

verdininz  üüredcilik  şafkını  gagauzlara,  verdinizbizim  halkımızaonun  dilindä  derin 

düşünmeklär  Bibliya  için.  Candan  can  bizä  baaşladınız.  ...  Verersiniz  bizä 

üüredicilerä, diil sade örnek, ama kaldırersınız büük işlerä. ... Siz verdiniz en parlak 

örnek, angısını vardı nicä versin inanıcı lider kendi uşaklarına...” 

1938. yılda rahmetli olan Mihail Çakır, insanlığa büyük bir miras braktı. 

Ancak  Sovyetler  zamanında  mevcut  olan  ideolijiler  halkın  bu  mirasa  sahip 

durmasını  engelledi.  Zaman  geçtikçe  M.  Çakırı  tanıyan  insanlar  geçindiler.  Hatta 



TURA N-SA M  *  YIL:  2011 * CİL T: 3 *  SAYI : 12 * SONB AH AR 2011  

TURA N STRATE JİK ARAŞTIR MALAR  MER KEZİ DERGİSİ  

ww w.turansam.org  

 

41 



 

 

Mihail Çakır’ın mezarının yeri de belli edilmedi. Gagauz aydınları onun  mezarını çok 



aramışlar.  Yalnız  Moldova  bağımsızlığını  kazanandan  bir  kadar  sonra,    2000.  yılda 

onun mezarı Kişinev Merkez mezarlıında, bakımsız bir durumda bulundu (5).  

XX-ci  asirin  90.  yıllarında  Gagauz  bilim  adamları  M.  Guboglu,  S.  Bulgar,  P. 

Çebotar  M. Çakırla ilgili ilk bilgileri, makaleleri, kitapları ve dergileri bastırdılar.  

1991. yılda Gagauzya’nın Çadır şehrinde M. Çakırin anısına uluslararası bilim 

sempoyumu gerçkleştirildi. (Son dönemde Moldova`ya Türkiyeden bilim adamları ilk 

defa  gelmiş oldu! ), Hep burada Çadır Kültür evinin karşısında M. Çakırın heykelinin 

açılışı  oldu.  Ondan  sora  Çadırda  milletçi  papaz  D.Köroglu  (Kasım)  ve  tarihçi 

S.Kuroglu “Çakır okumakları” adlı simpozyum silsilesi geçirdiler.  

Bu yıl M. Çakır’ın 150. Yıldönümüdür. Ve Gagauz Yeri bölgesinde 2011. Yıl 

Mihail Çakır (150.) ve M. Guboglu (100. yıldönümü) yılı ilan edilmiştir.  

Bugün  Gagauz  Milli  teatorusu,  Komrat  pedagoji  koleji,  Kişinev’de  bir 

kütüphane, Çadırda bir lise ve Gagauziyanın bir kaç sokağı gagauz aydını M. Çakırin 

adını taşımaktalar.  

M.Çakırın  gagauzçaya  çevirdiği  dualar  yenidän  kliselärdä  okunur,  kitapları 

okullarda  ve  universitelerde  öğrenilmektedir.  Araştırmacılar  için  ise  bu  kitaplar  en 

eski gagauzca yazılar olarak zengin bilgi kaynağıdır.  

 

KAYNAKÇA 

 

1. Mihail Çakır. Gagauzlar: İstorıya, adetlär, dil hem din: kişinev, 2007. 



2. Gönül Ayan, Atatürkün hizmetlerinden dolayı ödüllendirdiği büyük gagauz 

kimliği M. Çakır. Литература, фольклор, проблеми поэтики, Випуск 33, Частина 

1. 

3.  Yonca  Anzerlioğlu.  Bükreş  Büükelçisi  Hamdullah  Subhi  Tanrıöver  ve 



Gagauz Türkleri, Bilik, 2006, sayı 39. 

4. Yaşar Nabi Nayır.  Balkannar ve Türklük, Ulus basımevi, Ankara, 1936. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kataloq: system -> files -> dergiler
dergiler -> Microsoft Word 179-478-1-rv doc
dergiler -> Yazi tura fiLMİ Örneğİnde türk sinemasinda ‘saydam niHİLİZM’ ve anlam lale kabadayi
dergiler -> MuncuqlutəPƏ nekropolu bəhlul İbrahimov
dergiler -> International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
dergiler -> Turan-sam(turan-csr) yil: 013 CİLT: sayi: 18 İlkbahar, 2013 year: 2013 volume: issue: 18 spring, 2013 turan stratejik araştirmalar merkezi dergiSİ
dergiler -> Turan-sam(turan-csr) yil: 013 CİLT: sayi: 18 İlkbahar, 2013 year: 2013 volume: issue: 18 spring, 2013 turan stratejik araştirmalar merkezi dergiSİ
dergiler -> Xülasə Tədqiqatın məqsədini çox mürəkkəb təsərrüfat, sosial, təşkilati, elmi-texnoloji
dergiler -> Söz varliğI
dergiler -> Xülasə Tədqiqatın məqsədi mövcud vergitutma mexanizminin amortizasiya ayır
dergiler -> Андлы ижласчылар институтунун мцсбят вя мянфи жящятляринин тящлили

Yüklə 221,37 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə