А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə101/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   148

 

298


bölgü  kanalı  zamanı  istehsalçı  və  dillerlər  arasında  adətən  ortaq 

vəziyyətdə dururlar. Adətən bir istehsalçıya bir neçə distribütor xidmət 

göstərir  və  öz  növbəsində  hər  bir  distribütor  bir  neçə  dilerə  xidmət 

göstərir. 

Komissioner,  həm  də  diler  kimi,  satış  üçün  müxtəlif 

əməliyyatları  öz  adından  aparır.  Dilerlərdən  fərqli  olaraq  onlar  bu 

əməliyyatları  müəssisənin  hesabına  görə  aparır.  Bu  cür  vəziyyətdə 

komitent  adlandırılan  istehsalçı  öz  məhsulunun  satmaq  hüququnu 

komissionerə  həvalə  etsə  də,  istehlakçı  tərəfindən  dəyəri  ödənilənə 

qədər həmin məhsul üzərində mülkiyyət hüququnu saxlayır. Bu səbəbə 

görə  komissioner  istehsalçı  üçün  vasitəçi  rolunu  oynayır  və  həmin 

vəzifəni  yerinə  yetirir.  Ancaq  istehlakçıya  belə  deyildir.  Çünki  ödəniş 

əməliyyatı  və  məhsulun  alınması  ancaq  bir  səxs  tərəfindən  həyata 

keçirilir. 

Komissioner  özünün  xidmət  müqabilində  mükafat  haqqını 

apardığı  əməliyyata  görə faiz  hesabı ilə  və  ya  faktiki  satdığı  məhsulun 

qiyməti ilə komitenton təyin etdiyi qiymətdəki fərqi nisbətində alır. Bir 

qayda  olaraq  agent  hüququ  şəxs  sayılır  və  digər  şəxsin  nümayəndəsi 

kimi  çıxış  edir  ki,  bu  da  indiki  halda  prinsipial  (sahib)  adlanır.  Agent 

müqaviləni prinsipialın  (sahibin) adından  və onun vəsaiti hesabına görə 

bağlayır.  Nəticə  etibarı  ilə  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  mahiyyətcə  agent 

prinsipialın (sahibin) qulluqçusu hesab olunur və onlar xüsusi müqavilə 

əsasında  və  ya  təyin  olunmuş  tarif  əsasında  əmək  haqqı 

alırlar.Bağlanmış  müqavilənin  ümumi  dəyərindən  müəyyən  faiz 

həcmində  agentlərə  mükafat  kimi  ödəmək  hazırda  ən  geniş  yayılmış 

formalardan  biri  sayılır  və  bu  da  onların  fəaliyyətini  stimullaşdırır.  ki 

növ müxtəlif agent mövcuddur. Universal agentlər prinsipialın (sahibin) 

adından  hər  hansı  fəaliyyəti  yerinəı  yetirmək  hüququna  malikdir.  Baş 

agentlər isə prinsipialın (sahibin) adından eıə fəaliyyəti icra edə bilər ki, 

onlar  xüsusi  etibarnamədə  təsbit  edilmişdir.Bölgü  kanalının 

fəaliyyətində müxtəlif şəxslərdən  biri də brokerlər iştirak edir. Agentlər 

kimi brokerlər də istehsalçı firmanın vəsaiti hesabına fəaliyyət göstərir. 

Onların  sərəncamverici    hüququ  yoxdur  və  ona  görə  də  istehsalçının 

məhsuluna sahib deyildir.Onların fəaliyyəti bölgü kanallarının müxtəlif 

həlqə agentlərini bir-biri  ilə  calaşdırmaqdır.Əgər  agentlər  prinsipallarla 

(sahiblərlə) müqavilə əsasında işləyirsə, brokerlər isə ayrı-ayrı təklifləri 

birdəfəlik  müqavilələr  əsasında  yerinə  yetirirlər.  Adətən    brokerlərin 



 

299


Məhsulun bölüşdürülməsi 

ntensiv bölgü 

Eksklyuziv 

Selektiv bölgü 

zəhmət  haqqı  realizə  olunmuş  məhsulun  ümümi  həcmindən  faiz  növü 

formasında ödənilir. 

Konkret  məhsulun  bu  və  ya  digər  kanal  vasitəsi  ilə  bölgüsünü 

qəbul  etmək  üçün  müəyyən  strukturu  və  bu  cür  kanalın  səviyyəsini 

(həmçinin  müəyyən  növ  vasitəçılər  və  onların  qarşılıqlı  əlaqəsi)  özünə 

birləşdirir.  Müxtəlif  növ  məhsulların  bölüşdürülməsində  müvafiq 

nəticəyə gəlmək üçün həlli yolları da müxtəlifdir. 

Ticarət  vasitəçilik  fəaliyyətində  üç  bölüşdürücü  sxemi  ayırmaq 

qəbul edilmişdir. 

ntensiv bölgü-bu bölgüdə daha çox satış kontorları iştirak edir 

ki,onlardan hər biri müvafiq həcmdə ehtiyatlarla təchiz edilməlidir. 

Eksklyuziv  bölgü-bu  o  cür    bölgüdür  ki,burada  mövcud  ərazi 

üzrə  minimum  sayda  satış  kontorları  iştirak  edir  və  onların  hər  biri 

məhsulun  mövжud  regionda  satışında  həyata  keçirmək  üçün  müstəsna  

hüquqları malikdir. 

 

Şə



kil 7.7. Hazır məhsulun müxtəlif növ formada bölüşdürülməsi. 

 

Sellektiv  bölgü-bu  elə  bir  bölgü 



sistemidir  ki,hazır  məhsul  ehtiyatları  ilə 

təmin  etməkdən  ötrü  haçansa  mövcud 

ərazidə  nəinki  minimal  və  hətta  maksimal 

qaydada  müəyyən  hədd  səviyyəsində  satış 

kontorlarına icazə verilir. 

stehsalçıdan 

istehlakçıya 

hazır 


məhsulun  çatdırılmasını  təşkil  etməkdən  ötrü 

çoxları məhsulun özünün  xarakteri və ona olan tələbatın dəyişməsində 

asılıdır.Bu nöqteyi nəzərinə görə bütün məhsullar üç qurpa bölünür: 

• 

daimi və azdəyişən sorğulara görə kütləvi məhsullar; 



• 

dəyişən sorğuların səviyyəsini təsdiq edən və alıcıların orta 

sorğusu ilə dəyişən məhsullar; 

• 

sorğuların  həcminə  görə  məhdudlaşdırılmış  və    bir  dəfə 



işlədilən xüsusi mallar. 

stehsalçıdan  istehlakçıya  malların  birbaşa  tədarükü  adətən  iki  halda 

məqsədəuyğundur; 

• 

məhsullar  daimi  sorğuya  görə  və  xüsusi  tələblər  olmadan 



böyük partiyalarla aldıqda; 


 

300


• 

nə  vaxtsa  məhsul  xüsusi  tələb  əsasında  məhdudlaşdırılmış 

(ancaq  tək-tək  formasında  olmamaqla)  həcmdə  və  bir 

dəfəyə sifariş edildikdə;  

Bu  vəziyyətdə  vasitəçilərin  müdaxiləsi,  kifayət  qədər 

səriştəsizlərin  tez-tez  müdaxilə  edilməsi  nəticəsində  istehlakçı  və 

tələbatçı arasında bağlanmış konkret müqaviləyə xələl gətirə bilər. 

 

Məhsulların  çatdırılması  üçün  mövcud  rabitə  kanallarından 



istifadə  etməklə  onları  planlı  və  ritmik  qaydada  və  müvafiq 

razılaşdırılmış  qrafiklər  çərçivəsində  həyata  keçirmək  olar.  Bundan 

əlavə,  belə  hallarda  əlavə  imtiyazlar  və  xüsusi,  daha  sərfəli  xidmət 

qaydalarını tətbiq etmək mümkündür. 

 

Ancaq  məhsulun  müəssisə-istehsalçı  tərəfindən  birbaşa  fiziki 



cəhətdən çatdırılmalı o zaman məqsədəuyğun sayılır ki, onda istehlakçı 

ərazi  cəhətdən  məhsulu  hazırlayandan  daha  yaxın  məsafədə  yerləşmiş 

olsun. 

          Əgər  onlar  bir-birindən  kifayət  qədər  uzaqda  yerləşirsə,  onda 



müasir  iqtisadi  əlaqələrin  xarakterik  xüsusiyyətlərindən  irəli  gələrək 

məhsullar  bölgü  və  anbar  mərkəzləri  vasitəsi  ilə  təchiz  edilir.  Bu  cür 

şəraitdə topdansatış vasitəçilərin rolu daha da artır. 

           stehsalçı-firmalarla  qarşılıqlı  əlaqələr  topdansatış  vasitəçilər  bu 

müəssisələrə aşağıdakı üstünlükləri təşkil edir. 

• 

geniş  çeşidli  məhsulları  akkumuliyasiya  (  yığmaqla) 



etməklə vasitəçi potensial  alıcıların dairəsini artırmış olur. 

• 

Topdan satış vasitəçilər hesabına məhsullarına  saxlanılması 



istehsalçının istehsal müddətini aşağı salır.  

• 

firma  istehsalçı  ənənəvi  bazarla  müqayisədə  qiymətləri 



aşağı  hədd  səviyyəsində  təyin  etməklə  və  öz  məhsullarını 

topdansatış  vasitəçilərin  köməyi  ilə  realizə  etməklə  həmin 

məhsul  üçün  bazar  mövqeyini  möhkəmləndirməsinə  şərait 

yaradır. 

• 

Məhsullara  konkret  əlavə  texniki  xidmətlərə  görə 



əməliyyatlar.  Bu  xidmətlər  istehlakçıların  əlindədir  və 

topdansatış  vasitəçilər  tərəfindən  icra  edilə  bilər  ki,  bu  da 

istehsalçıları  əlavə  xərclərdən  azad  edir  və  onların  işinin 

səmərəliliyini yüksəldir. 

• 

Istehlakçıların  müvafiq  tələblərinə  görə  məhsulların 



modernləşdirilməsində  əlavə  əməliyyatların  aparılması 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə