А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə111/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   107   108   109   110   111   112   113   114   ...   148

 

328


• 

tədarükçüləri  seçmək  və  xammal    yarımfabrıkat  və 

komplektləşdirici hissələri yerlərə çatdırmaq; 

• 

informasiyanın  toplanması,  saxlanılması,  seçilməsi  və 



istifadəsi,  həmçinin  informasiyanın  kodlaşdırması  da  daxil 

olmaqla ümumi informasiya sistemini  yaratmaq; 

• 

yük  daşımaq  sxemini  seçmək  və  hazır  məhsulun 



istehlakçılara çatdırılmasını təşkil etmək.   

Mikro  səviyyədə  idarəetmə  bir  müəssisə  daxilində  iqtisadi  fəaliyyəti 

optimallaşdırılmasına  yönəlmişdir.  Mikro  səviyyədə  idarəetmə 

sisteminə onun struktur komponentləri daxil ola bilər. 

 

Beləliklə,  müəssisə  ərazisində  mikrosəviyyə    çərçivəsində 



idarəetmə aşağıdakı məsələlər həll edilir: 

 

*xammal  ehtiyatları  səviyyəsini  planlaşdırмаг  və  nəzarət 



eтмяк; 

 

*sənaye  müəssisəsi  daxilində  istehsal  prosesində  məhsulların 



yerdəyişməsini planlaşdırmaq, idarəetmək və nəzarətə götürmək. 

 

Mikro  və  makrosəviyyənin  qarşılıqlı  idarəetməsində  bir 



fundamental dəyişiklik də mövcuddur. 

 

Makrosəviyyədə nəzarət obyektləri qarşılıqlı əlaqədə əmtəə-pul 



münasibətlərinə əsaslanan, hüquqi qüvvəyə malik müvafiq müqavilə və 

kontraktlarla tənzimlənilən müstəqil hüquqi müəssisə sayılır. 

 

Mikrosəviyyədə 



nəzarət 

edilən 


obyektlər 

müəssisənin 

rəhbərliyinə  tabe  olan  bölmələr  və  xidmət  şöbələridir.  Onlar  arasında 

qarşılıqlı  əlaqə  məhsulsuz  münasibətlərə  əsaslanır  və  inzibati  qaydada 

tənzimlənilir.  Mikrosəviyyədə    idarəetmə  şəraitində  həmin  xidmət  və 

bölmələrə  inzibati  təsir  o  formada    aparılır  ki,  nəticədə  verilmiş 

müəssisənin  bütövlükdə  iqtisadi    cəhətdən  effektiv  fəaliyyətini  təmin 

edir. 


 

 

 



8.2. VALYUTA  MƏZƏNNƏSI VƏ QIYMƏT. 

   


Beynəlxalq  ticarətin  vəziyyəti  bir  çox    hallarda  valyuta 

kursundan  asılı  olur.  Əgər  yerlərdə  idxal  xammalı  və  ya  enerji 

daşıyıcısının  satışı  zamanı  qiymət  qalxarsa,  onda  bu  istehsal-satış 

fəaliyyətində  xərclərin  də  yüksəlməsinə  səbəb  olacaqdır.  Bu  cür  

faktların  təsiri  nəticəsində  qiymətlərin  müəyyən  qədər  qalxması 

xərclərin inflyasiyasına gətirib çıxara bilər. Belə inflyasiya dünya makro 




 

329


iqtisadi  səviyyədə  yarana  bilər.  Ona  görə  də  bunu  import  (idxal) 

inflyasiyası adlandırırlar. 

 

Əlavə  səbəblərə  görə  qiymət  artımı  inflyasiyanın  əsas 



əlamətlərindən  biri  olub,  sahibləri  tərəfindən  kapitalların  azad  sərhəd 

dəyişməsini həyata keçirmək üçün böyük bank tariflərinin axtarılmasına 

məcburdur. 

 

Əgər  bir  ölkənin  bankı,  digər  ölkənin  bankı  ilə  müqayisədə 



qısamüddətli  əmanətlərə    böyük  faiz  ödəyirsə,  onda  kapitalların 

sərhəddən  azad  yer  dəyişməsi şəraitində ikinci  ölkənin  kapital sahilləri 

onları  birinci  ölkənin  bankına  köçürürlər.  Bu  məqsədə  görə  onlar 

alınmış məbləği kreditə verir və bununla belə onları bazarda dövriyəyə 

buraxır.  Bu  o  deməkdir  ki,  birinci  ölkənin    bazarında  müvafiq  əlavə 

əmtəə təklifi ilə əsaslandırılmamış əlavə pul kütləsinin əmələ gəlməsinə 

səbəb  olur.Bu  cür  hadisə  də  inflyasiya  deməkdir,  yəni  ki,  pulun 

qiymətdən düşməsidir. 

 

Müvafiq  tələblər  olmadan  əmtəə  xərclərini  tez  bir  vaxta 



ödəməmək  üçün  kapital  yüksək  bank  faizi  axtarışı  ilə  operativcəsinə 

yerini dəyişir ki, buna da spekulyativ (möhtəkir) kapital adlandırılması 

qəbul edilmişdir. 

 

Hər  hansı  azad  konversiya  edilmiş  milli  pul  vahidinin  alıcılıq 



qabiliyyəti bu və ya digər  xarici valyuta ilə müqayisədə məzənnə kursu 

ilə müəyyənləşdirilir. 

 

Əgər  milli  pul  vahidinin  məzənnəsi  aşağı  düşərsə,  onda  xarici 



valyuta  vahidi  ilə    müqayisədə  milli  valyutanın  qiyməti  də  aşağı 

düşəcəkdir  (məsələn,  xarici  valyuta  vahidində,  ABŞ-nın  bir  dollarına 

dəyişən  zaman    1  rubldan  çox  pul  verilir).  Bu  milli  valyutanın 

zəiflənməsi deməkdir. 

 

Əgər milli pul vahidinin məzənnəsi əksinə, yuksək olarsa, onda 



milli  valyuta xarici valyuta ilə müqayisədə qiyməti yüksələcəkdir (tutaq 

ki, xarici  valyuta vahidinə, məsələn, evroya məzənnə zamanı az sayda 

rubl verilir). Buna da milli valyutanın möhkəmlənməsi deyilir. 

 

Nə  vaxt  ki,  milli  valyutanın  zəiflənməsi  baş  verir,  onda  xarici 



bazara ixrac  edilmiş  malların  qiyməti   xarici  valyuta ilə  ifadə  etməklə, 

azalacaqdır. Bu o deməkdir ki, bir sıra bərabər şəraitdə ixrac mallarının 

rəqabətə  davamlığı  xarici  bazarda  artacaqdır.  Onları  əvvəlki  qiymətdə 

də satmaq olar və beləliklə hər bir  məhsulun sayına görə gəliri çoxalda 

bilərik.  Əmtəənin  vahidinə  görə  əvvəlki  gəliri  saxlamaq  da  olar.  Bunu 



 

330


xarici  valyutada    qiymətini  aşağı  salmaqla    satış  həcmini  artırmaqla 

stimullaşdırmaq mümkündür.  

 

dxal  edilən  mallara  gəldikdə  isə,  onların  daxili  bazarda  milli 



valyuta ilə qiymətin zəiflənməsi baş verir. Bu o deməkdir ki, idxalçılar 

daxili bazarda əvvəlki satış qiymətini  saxlamaqla  idxal edilən  hər bir 

məhsulun  ədəd    sayına  görə  az  gəlirlə  kifayətlənməli  olacaqdır,  ya  da, 

həmin  gəlir  həcmi  səviyyəsində  idxal  edilən  malların  hər  bir  ədədini  

daha  yüksək  qiymət  təyin  etməklə  həmin  məhsulun  tələbat  həcminin 

məhdudlaşdırılması imkanlarına cəhd  göstərmiş olur. 

 

Beləliklə,  milli  valyutanın  zəiflədilməsi  ixracın  artmasına  və 



idxalın  azalmasına,  əksinə,  milli  valyutanın  möhkəmlənməsi  ixracın  

zəiflənməsinə  və  idxalın  artmasına  səbəb  olacaqdır.  Birinci  halda 

ölkənin  aktiv  xarici  ticarət    saldosu    artacaqdır.  Əgər  xarici  ticarətdə 

qıtlıq  mövcuddursa,  milli  valyutanın  zəifləməsi  zamanı  o,  azalacaqdır. 

kinci  halda  isə  ölkənin  aktiv  xarici  ticarət  saldosu  azalacaqdır.  Əgər 

xarici  ticarətdə  qıtlıq  yeri  mövcuddursa,  onda  o  milli  valyutanın 

möhkəmlənməsi 

zamanı 


qüvvətlənəcəkdir. 

Beləliklə, 

əgər  

ekspansionost  pul-kredit  siyasəti  həyata  keçirilirsə,  yəni  ki,  ixracın 



stimullaşdırılması siyasəti aparılırsa, onda milli pul vahidinin kursunun 

aşağı  salmasına  cəhd  göstərilməlidir.  Əgər  restriksionist  pul-kredit 

siyasəti aparılırsa, yəni ki, idxalın məhdudlaşdırılması siyasəti (təbii ki, 

ixracın  stimullaşdırılması),  onda  milli  pul  vahidinin  məzənnəsinin 

yüksəlməsinə cəhd göstərilməlidir. 

 

Milli  və  xarici  valyutanın bir-biri ilə  münasibəti tələb  və  təklif 



münasibətində müəyyənləşdirilir. Bu həmçinin milli və xarici valyutaya 

olan münasibətdəki təklif kimi də  müəyyən olunur. 

 

Milli valyutanın təklifi olkənin Mərkəzi Bankı tərəfindən həyata 



keçirilən  pul  kütləsinin  emissiyasının  səviyyəsinin  dəyişməsi  yolu  ilə 

dəyişilə  bilər.  Xarici  valyutanın  təklifi  həmçinin  onun  ehtiyatında  olan 

valyuta fondunun hesabına Mərkəzi bank tərəfindən tənzimlənilir. 

 

Pul  kütləsinin  məqsədəuyğun  şəkildə  dəyişməsi  sikkə  pulun 



tənzimləmə metoduna aid edilir. 

 

Dövriyyədə  olan  milli  valyuta  pul  kütləsi   həcminin  artırılması 



Mərkəzi  bank  tərəfindən    həyata  keçirilən  əməliyyat  milli    valyutanın 

dəyərdən düşməsinə səbəb olur. Buna da devalvasiya deyilir. 

 

 

Dövriyyədə  olan  və  milli  valyuta  ilə  mübadilə  olunan  Milli 



bahkın    mövcud  valyuta  ehtiyatları  hesabına    həyata    keçirilən  və  ya 

xarici  dövlətlərin  etirazları  hesabına    tənzimlənilən  xarici  valyuta  pul 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   107   108   109   110   111   112   113   114   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə