А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə32/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   148

 

93

Q



Q

Q

Q



Q

Q



T

2

 



T

1

 



K

Q



3

 

Q



2

 



Q

1

 



bildirir  ki,  kapitala  çəkilən  xərcin  artması  əmək  resurslarına  xərcləri 

azaldacaq və əksinə. 

K-T  koordinatında  bu  iki  amillər  arasında  nisbət  bərabər  xərclər 

xəttilə  əks  olunub  (izokosta  ilə).  Hər  bir  istehsal  həcmi  üçün  özünün 

izokostası  mövcud  olur.  Buna  görə  də  izokosta  ailəsindən  danışmalı 

oluruq.  Bu  cür  ailəcik  3.5  şəklində 

verilib.  Q

1

,  Q


2

,  Q


3

  istehsal  həcmi 

üçün. 

Verilmiş nöqtədə bu və ya digər  



izokostadan istehsal funksiya 

verilmiş istehsal həcmi üçün 

(resursların) öyrənilən dəyərləri 

arasında nisbəti təşkil edir. Sayca 

bu nisbət verilmiş nöqtədə 

izokostaya toxulanın tanginsinə 

bərabərdir.                                          Шякил 3.5. Истещсалын мцхтялиф 

щяжмляри цчцн изокост аиляси 

Izokostanın  yuxarıda  araşdırılan  bərabər  buraxılış  həcmi 

(izokvanta  ilə)  toxunma  nöqtəsi  xərclərin  kalkulyasiya  maddələri  üzrə 

elə  bölüşdürülməsini  əks  etdirir  ki,  hansı  ki  verilmiş  ümumi  xərclər 

zamanı    maksimum  əldə  olunan  istehsal  həcminin  təmin  edilməsinə 

imkan  verir.  Bu  zaman  izokosta  ailəsi  üçün  toxunma  nöqtələrini 

ğirləşdirərək  istehsal  həcminin  genişlənməsi  zamanı  iki  istehsal 

amillərinin  genişlənməsi  zamanı  iki  istehsal  amilləri  arasında  optimal 

nisbətini müəyyən etmək olar – «firmanın inkişaf yolu» (şəkil 3.6). 

Bu zaman iki halı araşdırmaq vacibdir. 

Fərz  edək  ki,  istehsal  üsulu  dəyişməz  qalır,  istehsal  həcmi  isə 

ancaq dəyişən amillərin varirovanie (variaiyası ilə) yolu ilə dəyişə bilər. 

Onda K-T koordinatlarında izokvanto istehsal həcmlərinə  Q

3

, Q


2

 və Q


1

 

müvafiq  olan  izokastalara  toxunaraq  düz  xətt  kəsiklərini  əks 



etdirəcəkdir. (Q

3

, Q



2

, Q


1

 vahid nöqtəsində). 

Şəkil  3.6  Q

1

  (I,S,T) 



nöqtələrinin  kordinatları  ilkin 

kapital  həcminə  (I)  və  əmək 

xərclərinə 

müvafiq 


olur, 

hansılar ki, mövcud istehsalda 

tələb olunan Q

1

 buraxılış  




 

94

Q



3

 

Q



2

 

Q



1

 



T

2

 



T

1

 



K

Q



3

 

Q



2

 

Q



2

 

Q



3

 

Q



1

 

Q



1

 

Шякил 3.6. Гыса дюврлярдя инкишаф хятляри 



 

həcmini təmin edir. Buraxılış həcminin  Q

2

 və Q


3

 –ə qədər artırmaqdan 

ötrü  ilkin  kapitalı  I

T

  artırmadan  ancaq  əmək  resurslarının  hesabına 



istehsal həcmini  Q

2

-yə  qədər  yüksəltmək  lazımdır.  Şəkil  3.6-da  bu   Q



2

 

izokosta  ilə  kəsişdiyinə  qədər  T  oxuna  paralel  olaraq  hərəkəti  əks 



olunur. Lakin xərclərin bu cür uzlaşması (soçetanie) optimal olmayacaq. 

Ikinci  hal  uzunmüddət  dövrə  aiddir  ki,  bu  dövr  ərzində  təkcə 

dəyişən  xərclər  deyil,  həm  də  istehsal  üsulu  da  dəyişilə  bilər.  Bu  o 

deməkdir  ki,    K-T  kordinatlarında  düz  xətlərin  kəsikləri  deyil,  daha 

yüksək  qaydalı  əyri  xətləri  əks  etdirir.  Qeyd  edək  ki,  istehsal  gücünün 

dəyişməsi müntəzəm (periodik) baş verir, həm də xüsusiyyətlərin qonşu 

rekonstruksiyaları  arasında  zaman  kəsiklərində  onu  dəyişməz  hesab 

etmək  olar.  Bu  xarakteristikalara  şəkil  3.7-də  göstərilən  düz    xətlər 

kəsikləri şəklində olan izokvantalara müvafiq olur. 

Istehsalın  giriş  üsuluna 

müvafiq olan izokvantlar Q

1

, Q



2

 

və  Q



3

  nöqtələrində  izokostlara 

toxunurlar. 

Istehsalın 

rekonstrukturləşmiş 

üsuluna 


müvafiq  olan  izokvantalar  Q

1

', 



Q

2



və 

Q

3



nöqtələrində 

izokostlara  toxunur.  Beləliklə, 

müəssisənin  inkişaf  istiqaməti  

adlanan  (qeyd  olunan)  xətlərin 

istiqamətlərinə müvafiq olmalıdır. 

Шякил 3.7.Узун дюврлярдя мцяссисянин  

инкишаф хятляри 

 

§3.3. TƏKLИFИN  VƏ  RƏQИB QИYMƏTLƏRИNИN TƏHLИLИ 

 

Yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi  yekun  qiymət  bazar  rəqabət 



şəraitində  təyin  edilir.  Bu  zaman  qiymətin  yuxarı  sərhəddi  alıcıların 

tədiyyə qabiliyyətliyilə müəyyən edilir, onun aşağı sərhəddi ilə istehsal 

xərclərinin səviyyəsindən asılıdır. 

Qeyd edək ki, məhz rəqabətin olması istehsalçıları qiyməti aşağı 

salmağa,  məhsulun  çeşidinin  genişləndirilməsinə  və  keyfiyyətinin 

yüksəldilməsinə 

məcbur 

edir. 


Rəqabətin 

əsas 


növlərinin 


 

95

təsnifləşdirilməsi  şəkil  3.8-də  verilib,  rəqabət  amili  isə  3.9-da  verilib. 



Qeyd edək ki, xalis (mükəmməl) rəqabət ideallaşdırılmış modeli bildirir 

ki,  hansı  ki,  real bazarlarda  mövcud  deyildir  –  daha çox  bazarlar üçün 

daha xarakterik inhisarçı və ya oliqopolik rəqabət növləridir.  

Rəqabəti daha dolğun araşdırar. 



Xalis  rəqabət  aşağıdakı  xüsusiyyətlərlə  xarakterizə  edilən 

bazarda əmələ gəlir: 

• 

bazarda  çoxlu  sayda  müəssisələr  vardır  ki,  bunların  da 



hər birinə ancaq bazarın çox az hissəsi düşür; 

• 

rəqabət  aparan  əmtəələr  eyni  tiplidirlər  və  qarşılıqlı 



əvəz ediləndilər. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Şəkil 3.8. Rəqabət növləri. 



• 

əmtəələrə  olan  qiymətlər  (əmtəələrin  qiymətləri) 

sərbəstdirlər aşağı və yuxarı hədlərə malik deyildir. 

Xalis  rəqabət  şəraitində  əmtəənin  qiyməti  tələb  və  təklifin 

nisbətilə müəyyən edilir. Bu onunla aydınlaşdırılır ki, hər bir müəssisə 

ancaq müəyyən bazar payına (hissəsinə) malikdirlər və ya öz qiymətini 

qalan bazarda diktə edə bilməz. Buna görə də alıcı sərbəstdir (azaddır) 

bazarda olan əmtəəyə nə qədər ödəməkdə. Əgər heç olması bir müəssisə 

istehsalı  yüksəldirsə  və  müvafiq    olaraq  bazarda  əmtəə  təklifi  xalis 

şəkildə  artırsa,  onda  bu  əmtəənin  qiyməti  aşağı  düşür.  Qiymətlərin  bu 

şəkildə  aşağı  düşməsi  bazarda  fəaliyyətdə  olan  bütün  müəssisələrə  aid 

edilir.  (o  cümlədən,  həm  istehsal  üsulunu  və  həm  də  həcmini 

dəyişməyənlərə də aiddir).  

Beləliklə,  xalis  rəqabət  şəraitində  hər  bir  müəssisə  özünün 

qiymət  səviyyəsini  diktə  eləyə  bilməz.  Tələb  və  təklifin  nisbətinin 

təsirilə  qiymətlər  tarazlaşdırılmış  qiymətlər  şəklində  təyin  edilir.  Lakin 

müvafiq  qiymət  siyasətinin  aparılması  yolu  ilə  bazar  situasiyasına 

 

Рягабятин 



бцтцн 

нювляри 


Xalis (kamil) rəqabət 

Inhisar rəqabəti 

 

Oliqopoliya rəqabəti



 

Xalis (kamil) inhisar 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə