А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə38/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   148

 

111


Beləliklə,  ümumi  qazanc  həcmini  ya  qiymət  hesabına,  ya  satış  həcmi 

hesabına və ya hər ikisinin hesabına artırmaq olar. 

Ondan  çıxış  etmək  lazımdır  ki,  qiymətlərin  yüksəldilməsilə 

həcminin  müəyyən  səviyyəsindən  başlayaraq  həmin  satış  həcmi 

azalacaqdır.  Bu  azalma  tələbin  elastikliyi  əmsalına  müvafiqdir.  Lakin 

heç də məcburi olaraq qiymət artımına proporsional deyildir. 

Məcmu  qazancıl  və  istehsal  xərclərinin  satış  həcmindən  asılılıq 

qrafiki şəkil 3.16-da verilib. 

Təbii  olaraq  sıfır  satış  həcmi  zamanı  istehsalçı  müəssisənin 

məcmu  qazancı  da  sıfıra  bərabər  olacaqdır.  Bu  o  deməkdir  ki,  məcmu 

qazanc-satış  həcmi  kordinatlarında  məcmu  qazanc  əyrisi  (S)  sıfırdan 

keçir.Satış  həcminin  artması  zamanı  bir  çoxları  üçün  istehlakçı  üçün 

əlçatmaz  qiymətlər  nəticəsində  tələbin  azalmasına  baxmayaraq 

müəssisənin  ümumi  qazancı  artır.  Hərçənd  heç  də  düz  proporsionalılq 

qanunu üzrə deyil (düz xətt).  Satış həcminin sonrakı artımı ilə istehsalçı 

öz  qiymətini  aşağı  salmalı  olur.  Yekun  olaraq  satış  həcminin  sonrakı 

artması  nəticəsində  qiyməti  daha  yüksək  dərəcədə  aşağı  salmalı  olur, 

belə  ki,    məcmu  qazanc  azalmağa  başlayır.  Bu  o  deməkdir  ki,  məcmu 

qazanc  əyrisi  müəyyən  maksimuma  malik  olur  ki,  bu  da  şəkil  3.16-da 

verilib.  Q

n

  –  məcmu  istehsal  xərcləri  də  satış  həcminin  artımı  ilə  artır 



(n).  Hərçənd  heç  də  düz  prooprsionallıq  qanunu  üzrə  deyil.  Bu  da 

qrafikdən görünür (şəkil 3.16).  

Maksimal  mənfəət  şəkil 

3.16-da  0,  ∆S-lə  işarə  edilir  və 

qazanc 

əyrisini 



xərclər 


əyrisindən  maksimal  yüksək 

olmasını  bildirir.  Bu  maksimal 

mənfəətə  müvafiq  satış  həcmi 

(n

m



)  müvafiqdir.  Qeyd  edək  ki, 

maksimal 

mənfəət 

heç 


də 

məcburi    olaraq  və  əyrisinə 

maksimal 

ümumi 


qazanca 

müvafiq olmur. 

Şəkil 3.17. Xərc həddinin satış həcmin 

 mənfəətdən asılılığın qrafikləşdirilməsi. 

 

S və Q əyrilərinin kəsişməsi nöqtələrində (K



1

 və K


2

) müəssisənin 

məcmu pul gəlirləri, onun istehsal xərclərilə tarazlaşır. Onlara n

1

 və n



2

 

Z



n

 

Z



n

 

Z



m

S

n



  

 



n

m

 



n

 

K



 


 

112


satış həcmləri müvafiq olur. Əgər satış həcminin faktiki həcmi n

1

-dən 



azdırsa, onda satış həcmi (kifayətqədər olmur istehsal xərclərini örtmək 

üçün) və müəssisə ziyana düşür. Əgər satışa daxil olan əmtəələrin 

faktiki həcmi n

2

-dən çoxdursa, onda bu əmtəənin hamısını satmaqdan 



ötrü (bununla da artıq əmtəə yaratmaq, yığılıb qalmaq təhlükəsindən 

qurtarmaqdan ötrü) satıcı öz əmtəələrini «səpələnmə» qiymətilə  təklif 

etməli olur. Bu zaman ümumi pul daxilolmaları aşağı düşür və müəssisə 

də ziyana düşür. Müəssisə mənfəət ancaq (əldə edəcək satış həcmi n

1

 və 


n

2

 arasında) diapazonunda yerləşən satış həcmində). Lakin müəssisənin 



mənfəətinin müəyyən edilməsinə digər yanaşma da mövcuddur. O, son 

qazanc həddinin və xərc  həddi 

 

ilə müqayisədən ibarətdir. Mənfəət o vaxt maksimal olur ki,  nə vaxt S



n

 

–  qazanc    həddi  S



n

  -xərc    həddinə  bərabər  olur.  Bu  o  deməkdir  ki,  

məhsul  vahidinin bir  vahid  artması  müvafiq  istehsal xərclərinə  bərabər 

olur. Məhsul istehsal və satış həcminin ixracı artması heç bir məna kəsb 

etmir. Müvafiq qrafiklər şəkil 3.17 –də verilib. 

  Lakin satış həcminin artması ilə istehsal həcminin son xərc həddi 

artmalıdır.  Satış  həcminin  artmasından  əldə  olunan  əlavə  mənfəət, 

əksinə azalmalıdır.  Bu  xətlərin  kəsişmə  k  nöqtəsinə  o  satış  həcmi  (n

m



uyğun  gəlir  ki,  hansında  ki,  adlanan  kriteriya  üzrə  maksimum  mənfəət 



təmin edilir. 

Əmtəənin  bazarda  pozisiyalaşdırılması  prosesində  (xüsusilə 

prinsipcə yeni olan) satıcının mənfəəti dəyişmir. Dəyişmə dinamikası üç 

variantın biri üzrə baş verə bilər: 

1.  mənfəətin  artım  tempi,  yəni  onun  zaman  üzrə  dəyişməsi  satış 

həcminin artım tempindən yüksək olur; 

2. satış həcminin artım tempi və mənfəətin  artım tempi bir-birinə 

bərabərdir.  

3. mənfəətin artım tempi əmtəənin satış həcminin artım tempindən 

aşağıdır. 

Dəyişməz satış qiymətində satış həcminə və nəticə olaraq da pul 

qahancının  ümumi  həcminə  satışının  stimullaşdırılmasının,  reklam 

fəaliyyətinin gücləndirilməsi və difersifikasiyasının, əmtəə  hərəkətinin 

kanalının optimal seçimi, servisin məzmunu və səviyyəsi köməyinə təsir 

etmək olar. 

Təbii  olaraq  yeni  əmtəənin  həyat  tsiklinin  və  dazara  daxil 

edilməsinin müxtəlif mərhələlərində müəssisənin ümumi pul qazancı və 

onun  mənfəəti  müxtəlifdir.  Müvafiq  olaraq  müəssisə  üçün  müxtəlif 




 

113


mərhələlərində 

satışın 


müxtəlif 

həcmlərini 

təyin 

etmək 


məqsədəuyğundur. Məqsədyönlü satış həcminin dəyişməsinin keyfiyyət 

xarakteri  əmtəənin  həyat  tsiklinin  aşağıdakı  mərhələlərilə  xarakterizə 

edilir: 

-  daxil olma mərhələsi (O-T nöqtələri T zamanı xəttilə); 

-  artım mərhələsi (T zaman xəttində T

1

 – T



2

 nöqtələri); 

-  yetkinlik mərhələsi (T zaman xəttində T

1

 – T



3

 nöqtələr); 

-  doyma mərhələsi (T zaman xəttində T

3

 – T



nöqtələr); 

-  tənəzzül mərhələsi (T zaman xəttində T

4

 –T



5

 nöqtələri)/ 

 Əmtəənin  həyat  tsiklinin  müxtəlif  mərhələlərində  müəssisə 

müxtəlif qiymət siyasətini həyata keçirir. 

Bazar  əmtəənin  daxil  edilməsi  mərhələsinə  əmtəənin  sənaye 

partiyasının  bazarda  aşkar  edilməsi  (meydana  gəlməsi)  anından  olan 

zaman  aid  etmək  qəbul  edilmişdir,  bu  zaman  (zaman  xəttinə)  satış 

həcminin  zamandan  asılı  olaraq  satış  həcminin  artım  əyrisinə  toxunan 

meyli zaman xəttinə  45

0

 də olur. 



Yeni  əmtəənin  ilkin  qiyməti  əvvəlcədən  istehsal  edilən  sınaq 

satışından  qiymətdən  8,5-10%  yüksəldir.  Bu  yeni  əmtəənin  bazarın 

yaratmadan  ötrü  ona  qiymət  verilmiş  bu  mərhələ  zamanı  aşağı 

düşməlidir.  Verilmiş mərhələ zamanı satış həcmi adətən çox olmur və 

ticarət tam şəkildə  azalır. 

 Ikinci  mərhələdə  artım  mərhələsində  –  yeni  əmtəənin  alıcılar 

tərəfindən  qəbul edilməsi, tanınması baş verir. Bu satış həcmini əsaslı 

olaraq  artımına    aparır  bu  da  satış  həcmi  əyrisinə  toxunanın  meyl 

bucağının  45

0

-dən  çox  olmasında  əks  olunur.  Bu  mərhələdə    yeni 



əmtəənin seriyalı istehsalı layihə gücülə çıxır. Bu mərhələ ərzində satış 

həcmi nisbətən çox da yüksək olmur, belə ki,  birbaşa və dolayısı xərclər 

hələ  də  kifayət  qədər  yüksək  olur.  Lakin  reklama  xərclər    ümumi 

mənfəətin 3-4% səviyyəsinə qədər aşağı düşür.  

Üçüncü  mərhələdə  –  yenilik  mərhələsində  əmtəənin  vəziyyətinin 

sabitləşdirilməsi baş verir ki, bu da iki halla xarakterizə edilir: alıcıların 

ilkin tələbləri məqbul edilməsi (ödənilməsi) əldə olunub və satış həcmi 

böhran səviyyəsinə yaxınlaşır.  Buna görə də satış həcminin tempi (daha 

həcmin  özünün  yox)  bu    mərhələdə  aşağı  düşməyə  başlayır.  Riyazi 

olaraq bu onu bildirir ki,  toxunan satış həcmi əyrisinə meyllilik bucağı 

aşağı  düşməyə  başlayır.  Bu  mərhələdə  istehsal  və  satışdan  əldə  olunan 

gəlirlər  bütün  istehsal-satış  fəaliyyətinin  xərclərin  minimal  mümkün 

səviyyəyə  çatdırılması  nəticəsində  özünün  maksimal  səviyyəsinə  çatır.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə