А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə42/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   ...   148

 

123


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Şəkil 4.5. Əmtəənin qiymətliliyinin subyektiv müəyyən edilməsinin nəzərə alınması 



halların təsnifləşdirilməsi

 



 

 

Bəzi  hallarda  əmtəə  və  xidmətlərin  ödənilməsi  alıcıların  özləri 



tərəfindən  deyil,  üçüncü  şəxslər  tərəfindən,  hansılar  ki,    bunu  etməyə 

müvəkkildilər,  həyata  keçirilir.    Belə  hala  misal  kimi  bədbəxt 

hadisələrdən  sığortalanma  çıxış  edir.  Əgər  belə  bir  xidmətin 

göstərilməsini həyata keçirməli olurlarsa da onda xərclərin bir hissəsinin 

bəzən daha çox hissəsini sığorta şirkəti öz üzərinə götürür. Buna görə də 

müqavilənin  bağlanması  zamanı  sığorta  polisinin  alıcısı  adətən  onun 

qiymətindən  çıxış  etmir.  O,  özünün  sığorta  xidmətlərinə  münasibətdən 

çıxış edir. 

Digər  başqa  hallar  da    mövcuddur  nə  vaxt  ki,  əmtəələrin  alıcı 

tərəfindən  psixoloci  qəbulu  müəyyənedici  əhəmiyyətə  malikdir,  ən  azı 

isə heç olmasa nəzərə alınmalıdır (şəkil 4.5). 

Nəhayət onu yadda saxlamaq lazımdır ki, hər bir potensial alıcıda 

bu  və  ya  digər  əmtəənin    ədalətli  qiyməti  haqda  özünün  subyektiv 

təsəvvürü mövcuddur.  

Алтернатив 

ямтяялярин 

Ямтяялярин уникаллыьы 

Диэяр ямтяяйя чякилян

 

хяржлярин важиблийи 



(зярурилийи) 

Гиймятлярин маскалашмасы 

Психолоъи гиймятляндирилян ямтяяляр 

Йекун, сон нятижя цчцн истифадя 

Ещтийатларын йарадылмасы цчцн

 

истифадя 



Хяржлярин бюлцшмясинин

 

мцмкцнлцйц



 

Гиймятлилийин 

психолоъи  

«гябулунун» 

нязяря алынмасы 

щалы 



 

124


Adətən  qeyri-ədalətli  qiymət  kimi  alıcılar  elə  qiymətləri  hesab 

edirlər ki,  onların hesabına müəssisələr onların (alıcıların təsəvvüründə) 

həddən  artıq  yüksək  mənfəət  əldə  edirlər.  Lakin  adətən  bu  cür  fikirlər 

müəssisənin  onların  gəlirliyinin  faktiki  vəziyyəti  haqda  məlumatların 

olmamasına əsaslanır və aşağı mənfəətli müəssisəyə aid edilə bilərlər. 

Faktiki olaraq alıcıda aşağıdakı hallarda  əmtəələrin qiymətlərinin  

qeyri-ədalətliyi haqda subyektiv hiss etmələr (ohuhenie) formalaşır: 

• 

nə  vaxt,  əvvəllər  mövcud  olan  qiymətlərlə  müqayisədə 



indiki  qiymətlərin  əsaslı  şəkildə  yüksəlməsi  baş  verir,  hətda  əgər  bu 

istehsal  xərclərinin  yüksəlməsilə  və  ya  bazar  situasiyanın  dəyişməsilə 

baş verirsə; 

• 

nə  vaxt  oxşar  məhsulların  qiymətilə  həmin  məhsula 



oxşar  situasiyalarda  ödənilən  qiymətlərin  tutuşdurub  müqayisəsi 

edilməsi mümkündür; 

• 

nə 


vaxt 

verilmiş 

əmtəə 

həyat 


səviyyəsinin 

formalaşmasında mövcud rol oynayır. Əgər verilmiş əmtəə və ya xidmət 

artıq  əldə  edilmiş  həyat  səviyyəsinin  saxlanılması  üçün  əldə  edilirsə, 

onda  onlara  qiymətlərin  yüksəlməsi  alıcı    tərəfindən  subyektiv  şəkildə 

qeyri-ədalətli  (ədalətsiz)  kimi  qəbul  edilir.  (Məsələn,  məişət 

elektrotexnikasına qiymətlərin yüksəlməsi). Əgər ki, verilmiş əmtəə adi 

həyat səviyyəsinin yüksəlməsi üçün əldə edilirsə onda (qiymətlərin ona 

yüksəlməsi alıcı tərəfindən mütləq şəkildə ədalətsiz kimi qəbul edilmir. 

Alıcı tərəfindən  qiymətlərin psixoloci qəbulunun nəzərə alınması 

ilə  yaxşı  olardı  ki,  əvvəlcə  maksimal  qiyməti  təyin  edək,  sonra  isə 

güzəştlər    sisteminin  qəbul  edilsin,  nəinki  ona  umerennuö  «ədalətli» 

qiyməti təyin etsinlər, sonra isə ona müxtəlif əlavələri tətbiq etmək. 

 

§4.2. PREYSKURANTLARDAN VƏ MÜSABIQƏ 

TENDERLƏRINDƏN (SATIŞLARDAN) ISTIFADƏ 

 

Preyskurantlar əsasında qiymətlərin hesablanması çox vaxt sənaye 



məhsuluna  tətbiq  edilir.  Bu  onu  bildirir  ki,  eyni  bir  əmtəəyə  bütün 

alıcılar (mövcud preyskurantla reqlamentləşən eyni bir məbləği verməli 

olurlar). 

Qeyd  edək  ki,  preyskurantlardan  istifadəyə  əsaslanmış 

qiymətəmələgəlmə metodikasının praktik reallaşması alıcılar və satıcılar 

arasında  müqavilə  münasibətlərinin  bağlanmasını  zamanı  satılan 




 

125


əmtəənin qiymətinə münasibətdə «bazar etmək» imkanını istisna etmir. 

Fərdi  alıcılar  üçün  bu  imkan  müqayisə  ediləcək  dərəcədə  yüksək 

deyildir. Topdansatış alıcıları üçün tender geniş hədlərdə baş verə bilər.  

Qiymətlərin  təyin  edilməsi  zamanı  müzakirəyə,  məhz  hansı 

preyskurantlardan və hansı həddə istifadə etmək, verilmiş əmtəəni hansı 

müxtəlif  növlüyə  aid  etmək,  verilmiş  əmtəənin  məhz  hansı    tələbləri 

ödəməsi,  qəbul  edilmiş  skidka  və  güzəştlər  sistemini  əmtəələrin  hansı 

növlərinə  və  həcminə  aid  edilməsi,  nəqliyyat  xərclərini  necə  və  hansı 

tariflə nəzərə  almaq və s. məruz qala bilər.  

Preyskurantlar  əsasında  qiymətəmələgəlmənin  məqsədləri  ondan  

ibarətdir  ki,  щярякятдя  олан  йекун  гиймятин  тяйинатлы  цзря  ващидлийи 

щарада мцмкцндцрся, орада тяйин едилсин. Бу заман  ашаьыдакы ясас 

принсипляря ямял олунмалыдыр. 

Qiymətlərin  elmi  əsaslandırılması  və  preyskurantların 

seçilməsi  prinsipi.  Bu  prinsip  preyskurant  kimi  bazar  iqtisadiyyatının 

inkişafının obyektiv iqtisadi qanunların, tələb və təklif qanunları, eləcə 

də  elmi-texniki  tərəqqinin  qanun  və  tendensiyaların  (reqlamentləşdirici 

sənədlərin  tərtib  edilməsi  zamanı)  nəzərə  alınmasının  vacibliyindən 

ibarətdir.  Preyskurantların  emi  əsaslandırılmış  şəkildə  qurulması 

mövcud qiymətlər sisteminin öyrənilməsinə əsaslanır. Istehsalın inkişafı 

tendensiyaları  xərclərin  səviyyəsinin  dəyişməsi  və  tələbin  vəziyyətinin 

dəyişməsi aşkar edilir. 



Məqsədyönlülük  prinsipi  ondan  ibarətdir  ki,  qiymət 

preyskurantlarının  işlənib  hazırlanması  və  onların  əsasında  qiymətlərin 

müəyyən  edilməsi  zamanı  həll  edilməsi  üçün  verilmiş  istehsal-tədarük  

fəaliyyətinin  aparıldığı,  həmin  iqtisadi  və  sosial  problemlər  əzərdə 

tutulmalıdır. Xüsusi halda prinsipcə yeni məhsullara müvəqqəti yüksək 

qiymətlərin    təyin  edilməsinə  yol  verilir.  Bu  əmtəələrin    yaradılmasını 

və  geniş  şəkildə  yayılmasını  stimullaşdırmaq  lazımdır.  Bundan  başqa 

xüsusi  olaraq  satışı  yüksək  mənfəət  gətirə  bilən  müəyyən  növ 

məhsularına  da  müvəqqəti  yüksək  qiymətlərin  təyin  edilməsinə  rol  

verilir.  Bu  mənfəət  digər  əmtəə  növlərinin  stimullaşdırılmasının 

göstərilmiş  məsələlər  üçün,  sosial  məsələlərin  həll  edilməsi  üçün  və 

yekun  olaraq    tam  şəkildə  iqtisadiyyatın  inkişafı  üçün  istifadə  edilə 

bilər. Şübhəsiz ki,  müxtəlif istehsalçıların prioritetləri və onların bu və 

ya  digər  məhsullar  üzrə  ixtisaslaşması  dəyişiləcəkdir.  Müvafiq  olaraq 

qiymətlərin  preyskurantları  və  onlarla  işləmə  metodikası  daima 

yenidənqurulmalı və  aktuallaşmalıdır. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə