А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə70/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   148

 

210


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Şə

kil 6.4 

nflyasiyanın növ və mərhələlərinin sxemi 

Ildə 100 %-dən yuxarı 

inflyasiya templəri 

Qiymətlərin əhəmiyyətli və 

sıçrayışlı artımı 

Iqtisadi münasibətlərdə 

uygunsuxluq 

Sahələrarası balansın 

pozulması 

Pullardan qaçma 

 

Pul kütləsinin həcminin əsassız 



artımı 

Qeyri-istehsal dəyərlərinin 

əlavə edilməsinin artımı 

Sürünən (mötədil) inflyasiya 



Inflyasiyanın növ və mərhələləri 

Hiperinflyasiya 

Çaparaq (sıçrayışlı) inflyasiya 

Kontraktların qiymət artımını 

nəzərə almaqla bağlanması 

Ildə 10%-dən 100%-ə qədər 

inflyasiya tempi 

Pullar dərhal ehtiyatlara 

yatırılır 

Kontraktların valyuta ilə 

bağlanması 

Inflyasiya tempinin 

təsadüfi faktorlar 

nəticəsində artımı 

Inflyasiya templərində 

2-3%-ə qədər iqtisadi 

artım 

Real sektorun zərərinə olaraq 



tədavül sferasının 

genişlənməsi 

5-7%-li inflyasiyada 

ETT-nin yavaşıması 

5-7 %-li inflyasiyada 

iqtisadi artımın 

dayanması 

Qiymətlər və əmək haqqı 

arasındakı uygunsuxluq 

Həyat səviyyəsinin aşağı 

düşməsi 

Ildə 10%-ə qədər 

inflyasiya tempi 



 

211


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Şə

kil 6.5 

Inflyasiyanın gəlirlərin dəyişməsinə təsiri 

 

Ancaq  inflyasiya  zamanı  bu  müddət  ərzində  qiymətlərin 



yüksəlməsini  (pulun  dəyərdən  düşməsini)  kompensasiya  etmək  üçün 

kreditlər üzrə faiz dərəcəsi əhəmiyyətli səviyyədə yüksəldilir. Buna görə 

də  inflyasiya  zamanı  istehsalın  rentabelliyi  adi  şəraitdə  olduğundan 

əhəmiyyətli  dərəcədə  yüksək  olmalıdır.  Bundan  başqa  material, 

xammal, iş qüvvəsi və digər resurs  növlərinin qiymətlərinin yüksəlməsi 

nəticəsində  istehsal  xərcləri  əhəmiyyətli  dərəcədə    artır.  Inflyasiya 

həcmini qarşılıqlı şərtlənən ödəmələr yaratmaqla formalaşmış əlaqələrə 

dağıdıcı təsir göstərir. 

Sadalanan  səbəblərin  təsiri  ilə  müəssisənin  maliyyə  vəziyyəti 

pisləşir. Bu istehsalın və ya hətta dayanmasına gətirə bilər. Bütövlükdə 

istehsalın  rentabelliyi  texnoloji  və  ya  təşkilati  səviyyədən,  istehsalda 

elmi-texniki  tərəqqinin  nailiyyətlərinin  istifadəsindən  deyil,  qiymətlər 

Gəlirlərin artımı 

Inkişaf edən sahələrin 

işçiləri 

Borc alanlar (debitorlar) 

Müəssisələrin sahibkarları 

və rəhbərləri 



Gəlirlərin dəyişməsi 

Gəlirlərin azalması 

Pensiyaçılar və 

tələbələr 

Sığorta polislərinin 

sahiblяри 

Büdcə təşkilatının 

işçiləri 

Banklardakı cari 

və təcili 

hesabların 

sahiblяри 

Borc verənlər 

inkreditorları 

Təsbit olunmuş dəyərli 

qiymətli kağız sahibляри 




 

212


artımı və bu artımla müəyyənləşən kreditlər üzrə faiz dərəcəsindən asılı 

olur (Şəkil 6.6). 

 

 

 



 

  

 



 

 

 



Şə

kil 6.6 

Inflyasiyanın istehsala mənfi təsirinin komponentləri 

 

Beləliklə,  inflyasiya  nəzarət  altında  saxlanılmalıdır.  Onun 



kəmiyyətini  və  templərini  idarə  etmək  gərəkdir.  Inflyasiyanın  dəf 

olunması  üçün    istifadə  edilən  tədbirlər  kompleksi  bu  və  ya  başqa  cür 

istehsalın  böhranın  dayanmasına  və  istehsalın  yüksəlməsinin 

başlanmasına  səbəb  olmalıdır.  Bunun  üçün  investisiyaların  həcminin 

əhəmiyyətli  artımı  vacibdir.  Amma  investisiyaların  həcminin 

yüksəlməsi  sadəcə  pul  kütləsinin  həcminin  artırılması  hesabına  əldə 

edilməməlidir. 

Mövcud  təcrübə  inflyasiyadan  tam  yaxa  qurtarmağın  qeyri-

mümkün  olduğunu  göstərsə  də,  bu  təcrübə  həm  də  inflyasiyanın  aşağı 

səviyyədə saxlanılmasının mümkünlüyünü təsdiqləyir. 

Pul kütləsinin həcminin əhəmiyyətli yüksəltmədən investisiyaların 

artımı aşağıdakı şərtlərin yerinə yetirilməsi ilə mümkündür: 

-  Dövlət  tərəfindən  yalnız  bütövlükdə  iqtisadiyyatın  səmərəli 

fəaliyyətini təmin edə bilən sahələrin seçmə müdafiəsi; 

-  Elmi-texniki  tərəqqinin,  o  cümlədən  elm  tutumlu  və  yüksək 

texnologiyalı sahələrin dövlət dəstəklənməsi; 

-  Maliyyələşmə  mənbələrinin  müəyyən  edilməsi  və  bu  əsasda 

sosial yönümlü iqtisadiyyatın formalaşması; 

-  Ardıcıl antiinhisar siyasətinin həyata keçirilməsi; 

-  Üfiqi inteqrasiyanın inkişafı; 

-  Şaquli inteqrasiyanın inkişafı; 

Mənfi inflyasiya amilləri 

Rentabelliyin 

yüksəlməsinə tələblər 

Kreditlər üzrə faiz 

dərəcəsinin yüksəlməsi 

Istehsal xərclərinin 

yüksəlməsi 

Ödəməmələrin artımı 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə