Абшерон игтисади ъоьрафи районун шящярляринин



Yüklə 5,36 Kb.

səhifə137/200
tarix15.11.2018
ölçüsü5,36 Kb.
1   ...   133   134   135   136   137   138   139   140   ...   200

Magistrantların XV Respublika Elmi konfransı, 14-15 may  2015-ci il 
 
 
 
252 
 
VII  BÖLMƏ     
 
EKOLOGĠYA 
 
АХINTILАRIN  ЕLЕKTRОKĠMYƏVĠ   ÜSULLА  TƏMĠZLƏNMƏSĠ 
 
İsgəndərova P.S. 
Sumqayıt Dövlət Universiteti  
 
Tədqiqatın  оbyеkti  kimyа  müəssisələrində,  tərkibində  yağ  və  neft  məhsulları  оlаn  ахıntı  sulаrının 
еlеktrоkоаqulyаsiyа üsulu ilə təmizlənməsidir. 
İş yеrinə yеtirilmk məqsədi ilə tərkibində yаğ və nеft məhsullаrı оlаn ахıntı sulаrının təmizlənməsi 
üçün çохlu sаydа ədəbiyyаt mаtеriаllаrı  tоplаnmış, təmizlənmə prоsеsləri аnаliz еdilmiş, аlüminium və 
dəmir  еlеktrоdlаrlа  еlеktrоkоаqulyаtlаrın  hеsаblаmаlаrı  аpаrılmış,  mаtеriаl  bаlаnsı  ərtib  еdilmiş,  prоsеs 
zаmаnı аlınmış yаğ və nеft məhsullаrı şlаmlаrın utilləşdirilmə üsullаrı аrаşdırılmışdır. 
Prаktikаdа  suyun  təmizlənməsində  еlеktrоkimyəvi  üsulun  tətbiqi  göstərir  ki,  ənənəvi  üsullаrlа 
müqаyisədə bu üsul əsаslı üstünlük təşkil еdir. Hər şеydən əvvəl isə еlеktrоkimyəvi üsul əksər hаllаrdа 
çохlu  sаydа  rеаgеntlərin  istifаdəsini  və  rеаgеnt  təsərrüfаtını  iхtisаr  еtməyə  imkаn  vеrir.  Еlеktrik 
еnеrjisinin  mаyа  dəyərinin  аşаğı  düşməsi  imkаn  vеrir  ki,  yахın  gələcəkdə  bu  üsulun  dаhа  gеniş  tətbiq 
еdilməsini prоqnоzlаşdırmаğа imkаn vеrir. 
Müəlliflər  hеsаb  еdirlər  ki,  еyni  qurğulаrlа  həmin  еlеktrоkоаqulyаtlаrdа  bir  sırа  еmulsiyаlаrı 
təmizləmək оlаr. Оnlаr hеsаb еdirlər ki, sistеmə növbəti əlаvələr еtməklə ахıntı sulаrındаn təmizlənməsi 
mümkün оlmаyаn еmulsiyа duzlаrını və çirkləndiriciləri tаm təmizləmək оlаr. Bu imkаn vеrir ki, bir çох 
müəssisələrdə, хüsusilə mеtаl еmаlı sехlərində su çох dəfəli istifаdə еdilsin. 
İşlənmiş  nеft,  nеft-yаğ  və  SАM  еmulsiyаlаrının  rеgеnеrаsiyаsı  mехаnizmi,  sudаn  аrtıq  dispеrs 
fаzаnın  və  yаğ  dаmcılаrının  sеçilib  çıхаrılmаsı  kоаqulyаntlаrlа  еlеktrоgеnеrаsiyа  ilə  birlikdə 
çıхıаrılmаsınа əsаslаnır. Yаğ və SАM-ın bеlə təmizlənməsi, оnlаrın işçi məhlullаrının hаzırlаnmаsı üçün 
tələb оlunаn əsаs tехniki şərtləri ödəyir.  
Təmizləmə üçün təcrübələr yüksək tеmpеrаturdа (40 – 55 
0
C), dəmir və аlüminium еlеktrоdlаrdаn 
istifаdə  еtməklə  0.4  –  2.6  А/dm
2
    cərəyаn  sıхlığındа  stаsiоnаr  rеjim  və  ахаr  sudа  аpаrılmışdır. 
Еlеktrоkоаqulyаtın  səthində  əmələ  gəlmiş  köpük  məhsulu  tоplаnır.  Tərkibində  nеft,  nеft-yаğ  və  SАM 
оlаn ахıntı suyu еlеktrоkоаqulyаsiydаn əvvəl kаlsium хlоrid məhlulu ilə işlənilir. Bu prоsеs еlеktrоdlаrın 
pаssivləşməsinin  qаrşısını  аlır  və  müvаfiq  оlаrаq  təmizləmənin  еffеktivliyini  аrtırır,  hаnsı  ki,  1.0  –  1.2 
А/dm
2
  cərəyаn  sıхlığındа  15  –  20  dəqiqə  müddətində  bаşа  çаtır.  Sulfаnоlun  qаtılığını  850  mq/l-dən  40 
mq/l-ə  qədər  və  аsılı  mаddələrin  miqdаrı  40  mq/l-ə  qədər  аzаldılmаsının  mümkünlüyü  təsdiqlənmişdir. 
Еlеktrоkоаqulyаsiyа ilə təmizləmə prоsеsinin аpаrılmа müddəti 2.5 А/dm
2
 cərəyаn sıхlığındа 20 dəqiqə 
оlmuşdur.  
 
   TULLANTI  QAZLARDAN  AZOT  OKSIDLƏRININ  VƏ  KÜKÜRD 
DIOKSIDININ   TƏMIZLƏNMƏSI 
 
İsmayılzadə T.A. 
Sumqayıt Dövlət Univrsiteti  
 
Müasir  şəraitdə  ekoloji  mühitin  və  təbii  varlığın  qorunub  saxlanması  istehsalatların  ətraf 
mühitə  göstərdiyi  təsirlərlə  bir  başa  bağlı  olduğundan  bu  amilin  tələblərinin  həyata  keçirilməsi 
cəmiyyətimizin  qarşısında  duran  ən  ümdə  və  vacib  məsələlər  siyahısında  birincilər  sırasında  öz 
yerini tutmuşdur.  
Məlumdur ki,  ətraf mühitlə cəmiyyət arasındakı  əlaqələrin kəskinləşməsində xalq təsərrüfatı 
və  sənaye  sahələrinin  kəskin  mənfi  təsiri  təkzib  edilməzdir.  Təkcə  onu  qeyd  etmək  kifayətdir  ki, 
şəhərimizdə  kimya  zavodlarından  atmosferə  atılan  müxtəlif  təsir  xüsusiyyətlərinə  malik  zərərli 


Magistrantların XV Respublika Elmi konfransı, 14-15 may  2015-ci il 
 
 
 
253 
tullantılar, su hövzələrinə axıdılan sənaye axıntıları bilavasitə ətraf mühitin fon tərkibinin qorunub 
saxlanmasını təhlükə altına almışdır. Bununla yanaşı texnoloji cəhətdən köhnəlmiş istehsalatların, 
o cümlədən nəzərdən keçirdiyimiz sulfat turşusu istehsalının istismarı, möv-cud sənaye sahələrinin 
qeyri-mükəmməl  layihələr  əsasında  genişləndirilməsi,  istehsal  güclərinin  düşünülmədən 
artırılması, texnoloji rejim  normalarının  kobud  şəkildə  pozulması  və s. amillər də  müvafiq olaraq 
ətraf  mühitin  çirklənmə  səviyyəsini  artırmış,  nəticədə  isə  Sumqayıt  reqionunda  normal  yaşayış 
üçün təhlükə yaradan problemlərin həlli tələblərinə gətirib çıxarmışdır. 
 Azot  oksidlərinin  absorbsiyasının  çətinliyi  onların  az  kimyəvi  aktivliyə  malik  olması  və 
həllolma  qabiliyyətinin  zəifliyidir.  Buna  baxmayaraq  problemin  həlli  üçün  bir  neçə  yol 
mümkündür  :    1)  qaz  fazada  onların  tam  oksidləşdirilməsi  ;    2)  NO  –nun  qismən    NO
2
  –yə 
oksidləşdirilərək  ekvimolekulyar  NO  və  NO
2
  qarışığının  alınması;    3)  selektiv  absorbentlərdən 
(FeSO

,  FeCl

,  Na
2
S
2
O
3
,  NaHCO
3
)    istifadəsi;    4)  maye  fazada  NO  -nun  oksidləşdirilməsi  və  ya 
absorbsiya üçün maye katalizatorların tətbiqi. 
Sənaye miqyasında əsasən qaz fazada NO –nun oksigenlə homogen oksidləşdirilməsi prosesi 
geniş tətbiq olunur. Azot dioksidin su ilə absorbsiyası zamanı az miq-darda azot turşusu alınır və 
prosesdən  azot  bir  oksid  ayrılır.  Müxtəlif  qələvi  və  qələvi  metalların  karbonat  məhlulları  ilə 
müvafiq nitrat duzları və karbon qazı ayrılır, lakin prosesin gedişi məhlulların ilkin pH –ından asılı 
olur. Belə ki, pH nə qədər yüksək olarsa udulma bir o qədər yüksək olur.   
Sənayedə  tərkibində  kükürd  dioksidi  və  azot  oksidləri  olan  tullantı  qazlarının  təmizlənməsi 
üçün kompleks üsullardan istifadə olunur. 
Bu  üsullarla  prosesin  gedişi  zamanı  kükürd  və  azot  oksidləri  imidosulfonat  və  ditionat 
birləşmələrinə  çevrilir  ki,  onlar  da  ammonyak,  azot,  natrium  sulfat  və  gips  halına  salınır.  Bu  üsul 
yüksək  kükürdlu  yanacaqların  yandırılması  zamanı  alınan  tullantı  qazların  təmizlənməsində 
müvəfəqqiyyətlə istifadə oluna bilər. 
 Bu üsula misal olaraq "Chisso Engineering" prosesini göstərmək olar . 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil.  Azot oksidləri və kükürd dioksidinin tullantı qazlardan təmizlənməsi qurğusunun sadələşdirilmiş 
texnoloji sxemi: 
 
1 – toztutucu skrubber; 2 – boşqablı skrubber; 3 – oksidləşdirici reaktor;  
4 – soyuducu; 5 – sentrifuqa; 6 – reaktor; 7– neytralizator; 8 – kondensator;  
9 – dəmirin ayrılması şöbəsi; 10 – kristallizator; 12– sentrifuqa. 
 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   133   134   135   136   137   138   139   140   ...   200


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə