Ağayev yusiF ƏHMƏdov səbuhi İstiqlal Yürüşü



Yüklə 5,04 Kb.

səhifə39/113
tarix08.03.2018
ölçüsü5,04 Kb.
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   113

 
 
 
 
 
 
Baş   Qərargah   zabiti   olan   polkovnik   Stoks   əməliyyatların   planlaşdırılmasında   əvəzsiz   idi.   O,   
həmçinin 
əməliyat    vəziyyətinin    qiymətləndirilməsi    ilə    məşğul    idi.    Ehtimal    ki,    bunları   nəzərə    alan    Denstervil   
Бакıуа 
gəlmiş  ilk  ingilis  dəstəsinin  komandiri      vəzifəsinə  polkovnik  Stoksu  təyin  etmişdi.  Generalın  özü-nün  Bakıya 
gəlişindən  sonra  Stoks  ingilis  qoşunlarının  qərargah  rəisi  təyin  edilsə  də,  Sentrokaspi  Diktaturası  qoşunlarının 
komandanı    Dokuçayevin    qərargahına    göndərilmiş    və    burada    məsləhətçi,    əlaqə    üzrə    zabit    və    eyni   
zamanda, Denstervilin "göz və qulaqları"    vəzifələrini icra edirdi. 
İngilis    qoşunlarının    komandanı    vəzifəsini    kral    səhra    artilleriyasının    zabiti,    polkovnik    Q.Keyvort   
icra edirdi.   Mayın   25-də   Denstervilin   dəstəsinə      qoşulan 
polkovnik      avqustun      11-dən   döyüşlərin   
sonuna   qədər 
qoşunların komandanı vəzifəsini icra etmişdir. 
Bakıda olan ingilis qoşunlarının əsasını 39-cu piyada briqadasının alaylarından toplanmış yığma taborlar 
təşkil    etdiyindən    bu    hissələrə    39-cu    piyada    briqadasının    komandiri    polkovnik   Faviel    rəhbərlik   edirdi.   
Bakı 
uğrunda son döyüşlərdə o, müdafiə xəttinin sağ cinahına rəhbərlik edirdi. 
Polkovnik    Uorden    piyada    qoşunların    müfəttişi    təyin    edilmişdi.    O,   
əsasən erməni   qoşunlarının   təlimi   ilə   məşğul   olurdu.   General   Denstervil   yazır   
ki,   "onun 
vəzifələrinə   cəbhə   xəttini   hər   gün   gəzmək   və   yerli   qoşunların   onlara   
tapşırılmış 
mövqelərdə    olmasına    (bunu    о    bir    dəfə    də    olsun    görməmişdir),    onların   
ərzaq    və  sursatla    vaxtında    təmin    edilməsinə    nəzarət    etmək,    insanların   
çoxsaylı    və    əsaslı şikayət və tələblərini yoxlamaq və yerinə yetirmək tapşırıqları 
aid idi". 
Qoşunların   təminat   məsələləri   ilə   polkovnik   Krauford   məşğul   idi.   
General 
Denstervil  yazır  ki,  bu  zabit  "zirehi  avtomobillər  dəstəsinə  rəhbərlik edir, lakin iş 
bilən    adam    olduğundan    Bakı    intendantlığına    rəhbərlik    etmək    ona   
tapşırılmışdır". Ərzaq məsələsinin həll olunmasında polkovnikə ingilislərin Bakıda 
keçmiş konsulu Klaren köməklik edirdi. 
Bakıya  təzə 
gələndə 
yaradılması    tapşırığı    verilir.   
О, 
general    Denstervil    оnа   
Qafqaz 
polkovnik    Raulinsona    arsenalda    qayda-
qanun 
bu    tapşırığı    bacarıqla    həll    etmişdi.    Daha   
sonra 
İslam    Ordusunun    arxasında    təxribat   
əməliyyatı 
keçirməyi tapşırır. Plana əsasən Raulinson gəmi ilə Lənkərana gəlməli, daha sonra 
Muğan    qiyamçılarının    köməyi    ilə    avtomobillər    Muğan    düzünün    şimal   
hissəsinə hərəkət   etməli   və   Kür   üzərində   salınmış   dəmiryol 
körpüsünü
 
dağıtmalı 
idi. 
Qeyd     
etmək      lazımdır      ki,      bu      tip      əməliyyatlar      məşhur      polkovnik     
Lourensin  rəhbərliyi    ilə    ingilislər    tərəfindən    İngilis    qoşunlarının    zabiti,   
mayor    Osmanlı  ordusunun      arxasında      Ərəbistanda      da      keçirilmiş      və     
çox      səmərəli      olmuşdu.  Toplanmış    təcrübənin    Azərbaycanda    da    tətbiqi   
türk-Azərbaycan    qoşunları    üçün  təhlükəli    ola    bilərdi.    General    Denstervil   
qeyd    edir    ki,    "Raulinson    əməliyyatı  hərtərəfli  hazırlamışdı  və  sentyabrın 
13-də  Lənkərana  yollanmalı  idi".  Sentyabrın 
12-də    Bakıya    həlledici    hücumun    hazırlanması    barəsində    xəbər    alan   
Denstervil  Raulinsonun      əməliyyatını    təxirə    salmağa      məcbur      oldu.     
Sentyabrın    14-də    isə  təxliyyə  başlayanda  Raulinsona  başqa  tapşırıq  verildi.  O, 
200  ton  yük  qaldıra  bilən  "Armyanin"      gəmisinə      silah,      sursat      və     
partlayıcı      maddələr      doldurub      Ənzəli  limanına    yollanmalı    idi.    İngilislərin   
getməsinə   maneçilik   törətməyə   çalışan   rus- 
erməni  heyətinin  müqavimətinə  baxmayaraq  Raulinson  tapşırığı  yerinə  yetirdi.  Raulinsona  bütün  tədbirlərində 
ABŞ    vətəndaşı    Dana    köməklik    edir    (o,    əvvəllər    Bakıda    neft    mədənlərində    çalışmışdı),    həmçinin   
tərcüməçi rolunu oynayırdı. 
Kral mühəndis qoşunlarının zabiti mayor Xaslam mövqelərin mühəndis təminatına cavabdeh idi. Ondan 
ilk    növbədə    müdafiə    xəttində    səngərlərin    qazılması    və    onların    qarşısında    tikanlı    məftillərin   
çəkilməsi    tələb  edilirdi.     Avqustun     26-da     türk-Azərbaycan     qoşunlarının      Palçıq     Vulkanı     təpəsinə     
hücumu     zamanı     mayor müdafiəçilərlə birgə vuruşmuş və həlak olmuşdu. 
İngilis 
qoşunları 
Bakıya 
gələndə 
zirehli 
avtomobillər     dəstəsinə     (3     ədəd     avtomobil)     
polkovnik 
Krouford    rəhbərlik    edirdi.    Lakin    ona    qoşunların   
ərzaqla  təminatı    tapşırılmışdı.    Zirehli    avtomobillər   
dəstəsinə    3  ədəd  rus  avtomobili  də  əlavə  edilmiş  və 
dəstəyə rəhbərlik 
markiz d Albissiyə tapşırılmışdı. 
Yük  maşınlarına cavabdehlik  isə kapitan  Aldqama 
həvalə olunmuşdu. 
General   Denstervilin   dəstəsində   teleqraf   -   
telefon 
rabitəsinin       qurulmasına       mayor       Pulverman       
rəhbərlik edirdi.    Ona    kapitan    Foksli    köməklik   


 
 
zabit etibarlı rabitə sistemi yarada bildilər. 
Dəstənin maliyyə məsələləri ilə Kanada piyada hissəsinin zabiti mayor Nyukom məşğul olurdu. General 
Denstervil yazırdı ki, "maliyyə əməliyyatlarında onun böyük təcrübəsi var". 
Cənubi - Afrika qoşunlarının zabiti mayor Vanderberq mövqelərin pulemyotla müdafiəsinin rəhbəri təyin 
edilmişdi. 
Mayor    Raulandson    "Densterfors"    tərkibində    olsa    da    generalın    əmri    ilə    Biçeraxovun    dəstəsi   
ilə    birgə  Şimali   Qafqaza    göndərildi.  O,    burada   olan   ingilis    polkovniki    Paykla    bərabər   çalışmalı   idi.   
Lakin   Payk   həlak olduğundan Raulandson çox çətinliklə də olsa qayıtdı. 
Kapitan  Noel   Qafqaz  İslam  Ordusunun  arxasında  diversiyalar   törədilməsi  üçün  hazırlanırdı,  lakin  türk- 
Azərbaycan    hissələrinin   hücumları    ona    da   (polkovnik   Raulinson    kimi)    əməliyyatı    həyata    keçirməyə   
imkan 
vermədi. 
Kapitan Saunders əkskəşfiyyat işi ilə məşğul idi. 
"Kommodor    Norris    rəhbərlik    etdiyi    bir    neçə    dörddüymlük    toplarla    silahlanmış    kral    dəniz   
piyadaları 
dəstəsi"nin komandiri olmaqla bərabər Xəzərdə yaradılacaq dəniz qüvvələrinin rəhbəri təyin edilmişdi. 
Qoşunlarda fəaliyyət göstərən zabitlərə gəldikdə isə general aşağıdakı zabitlərin adlarını göstərir: mayor 
Ley   (Şimali   Stafford   alayının   komandiri),   mayor   Enqeldyu   (polkovnik   Qazarovun   yerli   erməni   
taborlarında 
ingilis   nümayəndəsi;   sentyabrın   14-də   iki   ingilis   
zabiti ilə 
bərabər qaçan 
erməni 
dəsətələrini
 
saxlamağa 
çalışmış,   bunun   əbəs   olduğunu   görərək   döyüşə   
atılmış 
və     ağır     yaralanmışdı),     mayor     Deyrel     (yerli     
erməni 
taborlarında  ingilis  nümayəndəsi),  kapitan  Kreq  (bölük 
komandiri),      mayor     
B.Qavelok 
Suttor,      kapitan      Brey     
(general 
kapitan 
Bollinqton 
(bölük 
(həlak     olub),     
mayor 
Denstervilin 
komandiri), 
yavəri), 
kapitan 
Makbet, 
Turkinqton  (bölük  komandiri),  leytenant 
kapitan      Sparrou      (bölük      komandiri),      leytenant     
Pitti 
(bölük      komandiri,      Binəqədi      yaxınlığındakı     
döyüşdə 
həlak olub), leytenant Puadebar. 
Kapitan   Sesil    Cadd   döyüşənlərin   ön   cərgələrində   olmuş   və   öz   təəssüratlarını   müharibədən   sonra   
çap 
etdirdiyi "General Denstervillə İran Zaqafqaziyada" adlı kitabında qələmə almışdır. 
İngilis   qoşunları   sentyabrın   ortalarında   Azərbaycanı   tərk   edəndən   sonra      "Norspersfors"   ("Şimali   
İran qoşunları") adlandırıldı.
181
 
4.3. Ġngilis qoĢunlarının say tərkibi və strukturu 
General    Denstervilin    öz    qeydləri    göstərir    ki,    toplam   halda    ingilis    qoşunları    üç    tabor    piyada,   
bir    top 
batareyası, üç yüngül zirehli avtomobil iki aeroplandan ibarət olmuşdur. 
Denstervilin    ingilis    qoşunlarının    azlığını    yaxşı    anlayırdı:    "Bu    qədər    qoşun    olanda    bizim   
hissələrdən ehtiyyat   qüvvo   ayırmaq   çətindir,   ona   aörə   də   bütün   ehtiyat   qüvvələr   yerli   şəhər   
dəstələrindən   təşkil   olurıdu, 
lakin onlar tələb olunanda heç vaxt tapılmırdılar. Bizim qüvvələrdən yalnız yerli döyüşçüləri dəstəkləmək üçün 
bir      dəstə    və    yerli      əhəmiyyətli      kiçik    ehtiyat      qüvvəsi      yarada    bildik.    Bakı      mövqelərində   
dayanan    ingilis  qoşunlarının    sayı    900    süngüdən    artıq    olmamışdır".
182     
İngilis    qoşunları    müdafiə   
xəttinin    strateji    nöqtələrində  mövqe    tutmuşdur.  Şəhərdə  keşikçi    xidmətlərini    yerinə  yetirən  təminat   
hissələrinin  zabit   və  əsgərləri   də  əlavə ediləndə  ingilislərin  canlı   qüvvəsinin  sayı   1300  nəfər  təşkil   edirdi. 
Bu  döyüşçülər  Qloçester,    Şimali    Stafford,  Uorçester  və  Varvik  alaylarının  yığma  taborlarından  başqa  kral 
səhra artilleriyasının 8-ci batareyası (mənbələrdə 
8-16 top olması göstərilir) və 730-cu avtomobil bölüyünə ("Ford" avtomobilləri), həmçinin qərargaha aid idilər. 
Döyüşlərin   ən   ağır   yerlərində   Şimali   Stafford   və   Varvik   alaylarının   taborları   yerləşdirilmişdi   ki,   
bu   da təsadüfi deyildi. 
1881-ci  ildə  yaradılan  Şimali  Stafford  alayı  (Şahzadə  Uelsin  alayı  və  ya  98-ci  piyada  alayı)  xətt  piyada 
alayları kateqoriyasına aid olmuşdur.
183   
Нər il oktyabrın 19-da yubileyini qeyd edən alayın parad paltarında əsas 
rənglər tünd-bordo, qara və gümüşü  idi. Əslində ilk taborları  1756-cı  ildə yaradılan alayın yaradılma tarixinin 
181
Агаев Ф. «Британский лев» на Кавказе // Азербайджан в мире, 2006, № 2, с.115. 
182
Денстервиль, с.94. 
183
А Short History of The Staffordshire Regiment, published by the regiment,1972; Swinson A. A Register of the Regiments and Corps of the British Army, 
London, 1972    Kitabların materialları 
en.wikipedia.org 
/wiki/ North_ Staffordshire_Regiment» INTERNET səhifəsində yerləşdirilib. 
67 
 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   113


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə