Arşiv 'Atasözü ve Deyimler'Kategori



Yüklə 444,29 Kb.
səhifə1/8
tarix14.06.2018
ölçüsü444,29 Kb.
#48497
növüYazı
  1   2   3   4   5   6   7   8

Arşiv 'Atasözü ve Deyimler'Kategori


« Önceki Yazılar

Sonraki Sayfa »

DEYİMLER


Şubat 9, 2009

Torpak başahan : Allah belanı versin manasına. Ayaklarahan : Ayaklarını öpeyim manasına Ermeninin Kobeli: Ermeni uşağı, Ermeni çocuğu. (Ermenilerin bu bölgede yaptıkları zulüm ve acımasızlığı ve Ermenilerin zalimliğini ifade eden bir sövgu ve hakaret deyimidir.) Davunun kökü : Çok konuşma manasına hakaret deyimi İllimin Perki : Çok konuşma manasına hakaret deyimi Zukkumun kökü : Çok konuşma manasına hakaret deyimi Üzü fışkılı: Kötülük yapan kimse için kullanılan deyim Fışkı diden: Kötü bir iş yapan kimse için kullanılan deyim Tepme dökme: Hayvan gübrezini yakacak haline getirmek için yere kalınca serip çığnayarak sertleşmesini sağlamak. Tepme Çıkarma:Y ere serilmiş,sertleşmiş ve kurumuş olan hayvan gübresini yakacak hale gelmesi için kalıplar halinde kesme ve ali. kaldırma. Harık atlama: Ergenlik çağına girme Kazan Çökertme: Ayranı kazanda kaynatıp lor peyniri yapma Düvürçülük etmek: Evlenecek erkeğe kız istemek Gorbagor: Ölen kimsenin kötülüğünü anlatmak için kullanılan “yerin dibine batsın” anlamında deyim. Lobiya sökümü: Bağ ve bahçe işlerinin sona erdiği zaman, sonbahar. Kara güz: Sonbaharın son bölümü. Otbiçimi: Tarlalardaki otların biçilme zamanı, yazın ilk ayları Orak ayı:Buğdayların biçilmesi zamanı, Ağustos ayı. Irgat Etmek: İmece usulu ile bir iş yaptırmak için adam toplamak. Kud möhteber: Tembel, yerinden kalkmaya üşenenler için kullanılır. Meth ettik, haçı koynundan çıktı: İyi meziyetleri olan birisinin kötü bir yönü görüldüğünde söylenen bir deyimdir. Başına akşamlamak: Sevmediği bir şeyi yapmak zorunda kalmak


KELİMELER
 Gumbuz: Yumruk Gada: Kardeş Gafuga: Güğüm, Su koymaya yarayan kab. Debbe: Güğümün büyüğü. Tandırda su ısıtmak için kullanılan su kabı. Segirtme : Koşma Hodak : Öküz çobanı, öküzleri otlatan küçük çoban. Majgal: Öküzleri otlatan veya koşumda idare eden büyük çoban Ganderef kayışı: Öküz arabasına boyunduruğu bağlayan kayış Makine: Eskiden kamyona verilen isim Zıran: Azgın eşek Şişek: Kuzunun büyüğü Mozuk: Dananın büyüğü Kartel: Patates Lobiya: Fasulye Den Lobiyası: Kuru fasulye Pisik : Kedi Tezek: Hayvan gübresinden yapılan yakacak Tepme: Hayvan gübresini yakacakhaline getirme ,tezek h Harık: Tarlaları sulamak için yapılan Su yolu, ark,avgın. Galat: Fındık çubuğundan yapılan Sepet. Kalacoş: Suyu alınmış yoğurttan ekmek doğranarak yapılan yemek. Haşıl: Kalın öğütülen buğday unundan yapılan yemek. Keyveni: Aşçı Düvürçü: Düğüne özel davetle giden ve düğün sırasında bazı masraflara katılan kimseler. Çimmek: Suda yüzmek veya banyo yapmak Lerdiven: Merdiven Arustak: Tavn arası, Evin tavan kısmında yapılan yüksek bölüm, ardiye Hizek: Kızak Soharıç: Yemek pişirirken Soğanı yağda kızartma. Galmas: Harman zamanı çıkan buğdaydan çocuklara başhiş yerine verilen pay. Merek: Samanlık Dam: Büyük baş hayvanların konulduğu ahır. Kom: Küçük baş hayvanların konulduğu ahır. Huşku: Küçük baş hayvanların gübresinin kurutulmuş hali. Gılık: Koyun gübresi Sürgüç: Bulaşık yıkamak için kullanılan bez parçası. Kehriz: Lavabo yerine kullanılan yer. Kenif: Tuvalet Zibil: Çöp Sitil: Yemeğe katılacak soğanlı yağı pişirmek için kullanılan küçük tava. Teşti: Büyük leğen. Lenger: El yıkama leğeni Aşkana: Tandır bacası Hepenk: Tavan kapısı Herk: Toprağı alt üst olacak şekilde sürülüp nadasa bırakılan tarla. Kurç: Yağı tamamen alınmış lor, yağsız çökelek. Ayam: Hava, iklim Tütünlük: Kadınların tandır yakarken giydikleri iş elbisesi. Egiş: Tandır ateşini karıştırmak için kullanılan ucu kancalı uzun demir. Sahan: Yemek tabağı Gugul: Tandırda pişirilen yuvarlanmış ekmek, kalın galeta. Sifariş: Sıpariş Per: Koyunları dışarda sağmak için etrafı çevrili alan. Peg: Küçükbaş hayvanların yazın gece dışarda yattıkları etrafı çitle çevrili yer. Kozuk: Eski, bakımsız yapı Kalak: Tezek yığını Yöreme: Yamaç Cıcık: Güzel Gobak: Biçilmiş otların destelenerek toparlanması. Kak: Kurutulmuş elma Hedik: Bulgur yapmak için pişirilmiş buğday Kud: Kötürüm, felçli Galef: Küçük kulübe, bağ, bahçe, tarlada barınmak için yapılmış kulube Termaş: Kötü Fıstan: Entari,kadın elbisesi Kaybana: pis, kötü manasına Kullankuç: Salıncak

http://cayirozuavginsiz.azbuz.com/blog/yazi/oku/5000000004715093/KOY-FIKRALARI–DerleyenSuleyman-AtmacaLazarifoglu

Yazı kategorisi: Atasözü ve Deyimler, Derleme sözlüğü | 2 Yorum »


TOKAT ATASÖZLERİ


Haziran 10, 2008

Bazı Ata sözlerimiz Şunlardır.

 

·        Azabdan alma maya,ya daş olur ya gaya.

·        Açma kutuyu söyletme kötüyü.

·        Babası oğluna bağ bağışlamış,oğlu da bir cımbı üzüm vermemiş.

·        Bekara karı boşmak kolay gelir.

·        Bir dirhem et bin ayıp örter..

·        Cahil çalımını satar,beş para etmediğini bilmez.

·        Çağırılan yere erinme,çağırılmayan yerde görünme.

·        Çiğ yiyenin karnı ağrır.

·        Dadanmış kudurmuştan beterdir.

·        Deveyi yardan aşıran bir tutam ottur.

·        Denizin olduğu yerde dere çağlamaz.

·        Deveciyle konuşan kapıyı büyük açar.

·        Dünya bir handır,herkes sırasıyla gelir,kalır ve geçer.

·        Elden vefa,zehirden şifa olmaz.

·        Edebi ve hayayı edepsiz ve hayasızdan öğrenki unutmayasın.

·        El yarası iyi olur,dil yarası iyi olmaz.

·        Elden yiyen yolda acıkır.

·        Fırtına eken dolusuna katlanmalıdır.

·        Gençlikten kocalığına can,varlıktan yokluğuna mal sakla.

·        Gökten ne yağdıda yer kabul etmedi.

·        Koca ceviz kocadıkça ışkın verir budadıkça.

·        Gönülsüz göğlere yaramaz.

·        Güttüğü üç dene davar,ıslığı dağları tutar.

·        Kuraklıktan kıtlık olmaz.

·        Garı vardır gişiyi yeşil yaprak eder,garı vardır gişiyi gara toprak eder.

·        Görünen köy kılavuz istemez.

·        Güneş yarasaya çirkin gözükür.

·        Hizmetçiden karı,ıhlamurdan odun olmaz.

·        Hatibi konuşturan dinleyenleridir.

·        İyiliğe iyilik her adam işi,kötülüğe iyilik er adam işi.

·        İyi makas kendi kendini biler.

·        İki kerpiç koysan bacan olur,kime varsan kocan olur.

·        Katığının kadrini bilmeyen aç kalır.

·        Kurt kocayınca köpeklerin maskarası olur.

·        Kazan yuvarlanmış kapağını bulmuş.

·        Kuldan bela gelmaz Hak yazmadıkça,Hak bela yazmaz kul azmadıkça.

·        Latife latif gerekir.

·        Leb demeden leblebiyi anlamalı.

·        Lokmanı çiğneğmeden yutmayasın!

·        Mal canın yongasıdır.

·        Meramın üzüm yemek değil,bekçi dövmek.

·        Ne gelirse başına dilinden gelir.

·        Ne doğrarsan aşına o gelir kaşığına.

·        Ne deyim yüzü güzeli severim huyu güzeli.

·        yuna gider.

·        Ortak çok olunca zarar azalır.

·        Öğünürse baht öğünsün.

·        Öz ağlayınca göz ağlamaz.

·        Parmağı uzun olan değil kısmeti olan bal yer.

·        Para ile iman kimdedir bilinmez.

·        Sarmısağı gelin etmişler,kırk gün kokusu çıkmamış.

·        Sekizinde ne ise sekseninde de o olur.

·        Suyun sessiz akanından insanından yere bakanından korkulur.

·        Sırrını açma dostuna,oda söyler dostunun dostuna.

·        Sen ağa ben ağa bu ineği kim sağa.

·        Tokattan aldım bakırı incitmeyin fukarayı fakırı.

·        Taktirde yazılan tedbirle bozulmaz.

·        Tekkeyi bekleyen çorbayı içer.

·        Tok açın halinden anlamaz.

·        Unumu eledim,eleğimi duvara astım.

·        Üzümünü ye bağını sorma.

·        Var eli herkes öper.

·        Vurduğunu öldür,yedirdiğini doyur.

·        Yağ gelen yerden bal esirgenmez.

·        Yüksek yerde yatma yer alır, alçak yerde yatma sel alır.

·        Zengin arabasını dağdan aşırır, fakir düz yolda şaşırır.

·        Zamansız öten horozun başını keserler.

Yazı kategorisi: Atasözü ve Deyimler | » yorum bırak;


GÖLHİSAR


Haziran 10, 2008

ADETLER VE İNANMALAR

Doğum
Doğum Öncesi İnanç ve Gelenekler
Bütün Türkiye’de olduğu gibi yörede de çocuk sahibi olmak isteyen analar, evliya türbelerini ve ata mezarlarını ziyaret edip adaklar adar ve dilekler dileyerek kendilerinden himmet beklerler. Yamadı Köyündeki Yamadı Yatır’ı, Yamadı ile Uylupınar arasındaki Delikli Taş, Yusufça’daki Çaput-lu Çalı günümüzde ziyaret edilip, kurban ve saçıların sunulduğu çeşitli dileklerle birlikte çocuk sahibi olmak için onlardan himmet beklendiği yerlerden birkaçıdır. Bu tür uygulamalar daha düğünde başlayarak sürdürülür.
Gölhisar’da damadın evine götürülmek üzere, baba evinden çıkarılan gelin önce Gelin Kavağı?nın etrafında dolaştırılır. Sonra damadın evine götürülür. (Bu gelenek son yıllarda biraz değişikliğe uğrayarak Konak, Çeşme ve Armutlu Mahalleleri arasında gelin gezdirme şekline dönüşmüştür)
Yörede, gebe kadının aşerme (yerikleme) sırasında yediklerinin ve yaptıklarının ve gördüğü
Rüyaların doğacak çocuk üzerinde etkiler bırakacağı yönünde bazı inanmaların olduğu da bilinmektedir: Gebe kadın kuş eti yerse, çocuğun uykusunun hafif; balık eti yerse, çocuğunun ağzı açık; tavşan eti yerse, çocuğun tavşan dudaklı; tavuk eti yerse, çocuğun inatçı olacağına, ayva yerse çocuğun güzel olacağına; çilek, pekmez, bal yerse, çocuğun zeki olacağına inanılır. Aşeren kadın çiçek ve gül koklarsa doğacak çocuğun ben yerinde gül beni olacağına; bol meyveli armut ağacını taşlayan gebe kadının erkek çocuk doğuracağına; sakız çiğneyen gebe kadının çocuğun sümüklü olacağına; inanılır.
Çocuğun cinsiyetiyle İlgili olarak yörede şu pratiklere başvurulur. Gebe kadın gittikçe güzel-leşiyorsa karnındaki çocuk oğlan; çirkinleşiyorsa kız, karnı sivri ise oğlan, değilse kız, aşeren kadının canı tatlı isterse doğacak çocuk erkek; ekşi isterse kız olacağına inanılır. Yörede bu inanç ile ilgili şöyle bir tekerleme de mevcuttur:
“Ye tatlıyı doğur atlıyı / Ye ekşiyi doğur Ayşe’yi”
Doğum öncesinde çocuğun cinsiyetini tayin etmede rüyaların rolüne de inanılır. Yörede, gebe kadın rüyasında koyun görürse doğacak çocuğun uysal olacağına; buğday görürse, doğacak çocuğun kız; silah, şapka ve erkeğe ait eşyalar görürse, doğacak çocuğun erkek olacağına inanılır.
Bu gibi inanmalarda, gebe kadının göreceği varlıkların olumlu ve olumsuz unsurlarının çocuğa sıçrayacağı düşünülmekte, dolayısıyla çocuğun maddi ve manevi yapısında bir takım değişikliklerin olabileceğine inanılmaktadır.
Doğum Sırasında inanmalar
Türk kültür tarihine bakıldığında ana ile çocuğunu bir ömür boyu koruyup kollayacak “umay”1 gibi koruyucu güçlerin yanında, “alkarısı” gibi anne ve çocuğa zarar vermek için fırsat kollayan kötü iyelerin (ruhların) varlığına da her zaman inanılırdı. İyi ile kötünün sonsuza kadar sürdüreceği bu amansız mücadeleden zarar görmeden kurtulmak isteyen anne adayı kadınların bilmek ve uygulamak zorunda olduğu birtakım inanç ve pratiklerin olması da gayet tabii idi. Günümüzde bu hususla ilişkili duyuş, düşünüş ve inançların hayata yansıma şekillerini, yöredeki çeşitli uygulamalarda aynı veya değişik biçimlerde yaşamakta olduğu tespit edilmiştir.
Yörede alışıla gelmişin dışında tombul doğan çocukların güreşçi olacağı, çok zayıf ve kıllı doğan çocukların ticaretle uğraşacağı, doğuştan ağzında dişi olan çocukların afacan olup uğursuzluk getireceği yolunda inanmalar vardır.
Doğuma bir iki saat kalınca hamile kadına dualı su içirilmesi, hamile kadın, zorluk çekmesin, kolay doğum yapsın diye içinde biraz su bulunan leğenin içine konan kerpiç (toprak) üzerine veya “senit” e oturtularak yüksekçe bir yere bağlanan ipten asılmasının istenilmesi doğumun ağrısız ve sancısız gerçekleşeceğine inanılmasından kaynaklanmaktadır.
Çocuk doğar doğmaz göbek kordonu kesilir ve bağlanır. Çocuk kız ise, göbek kordonu çocuğun evine bağlı olması inancıyla evin (bahçenin) uygun bir yerine; çocuk oğlan ise, okuyup ileride iyi bir iş ve meslek sahibi ve dindar olması için caminin bahçesine gömülür.2 Kordonun kesildiği bıçak bebeğin yastığının altına konulur. Bütün bu tedbirler çocuğu alkarısı’na karşı korumak içindir.
Korkan ve hıçkıran çocuklara su içirmek ile nazardan (kötü bakış-kötü ruh) korumak için bebeğin burnuna kara çalmak gibi inanç ve uygulamalardaki esas amacın kötü ruhları aldatmak, şaşırtmak, dikkatleri başka yöne çekmektir.
Doğum Sonrası inançlar
Çocuğun eşi veya sonu diye tabir edilen plasenta temiz bir yere gömüldükten sonra bütün dikkatler anne ve bebeğe döner. Doğum yapan kadının ve bebeğin kırkı çıkıncaya kadar evden dışarı çıkarılmayıp; geceleri de karanlıkta bırakılmaması pratiği, kırk basmaması için gereklidir. Anne çocuğu kötü gözlerden (nazar) korumak için; çocuğunun göğsüne, omuzuna, beşiğine ve yatağına çeşitli nazarlıklar (çıtlık ağacı, çörek otu, gök boncuğu, hamayil, cevşen gibi) takar. Bu uygulamalarda Eski Türk inanç sistemlerinde var olan ve
günümüze kadar şu veya bu şekilde varlıklarını sürdürmeyi başaran ev, gök, ve ağaç iyelerinin (ruhlarının) koruyucu özelliklerine sığınmak suretiyle kötü ruhları (gece-kara iyeleri) dengeleme inancı vardır.
Çocuğun doğumdan sonra tuzlanması ve kırkıncı günü kırklama tabir edilen bir uygulama ile çocuğa gelebilecek her türlü kötülükler önlenmeye çalışılır.
Çocuk sürekli ağlar ve bir türlü susturulamaz-sa “çocuğu kırk bastı” denir. Tedavi için yörede uygulanan uygulamalardan bazıları ilginç olup görünüşte manasızdır. Bunlardan biri ağlayan çocuğun başının kümese sokulup çıkarılması; diğeri ise köpek kafatasının üzerinden dökülen su ile çocuğun yıkanmasıdır.
Yörede ilk defa diş çıkaran çocuklar için “diş bulguru” hazırlanır. Bu bulgur, yakın çevreyle birlikte yenir ve komşulara dağıtılır. Adeta bir saçı (adak) niteliğindeki bu merasim esnasında çocuğun önüne konan para ve eşyalardan hangisini aldığına bakılarak çocuğun geleceği ile ilgili yorumlar yapılır. Falın değişik bir çeşidi olarak nitelendi-
rilebilecek bu pratiğin dışında vücut organlarının seğirmesi veya çınlaması ile ilgili olarak bazı inanmalar da mevcuttur. Ananın gözünün seğirmesi, kulağının çınlaması veya sebepsiz bir anda annenin içini sıkıntı basması gibi kontrol dışı davranışlara anlamlar verilir, çeşitli yorumlar yapılır.
Çocuk sahibi olan aileler, çocuklarının sağlıklı olması ve kansız belasız büyüyebilmesi için fakirlere sadaka verilir. Mahalle çocuklarına ise çörek, para ve şeker dağıtılır. Adak kurbanı kesmek mezarlıkları ve yatırları ziyaret etmek, koca/ulu ağaçlara bez bağlamak, yüksek yerlerde dağ tepelerinde dualar etmek, çocukları korumak isteyen ailelerin başvurduğu uygulamalardandır.
Geçmişten günümüze doğru gelen, ailenin devamı için erkek çocuk sahibi olma düşüncesi yörede yaşatılmakta ve ailenin ilk erkek çocuğunun doğmasıyla birlikte “Kütük Atma” törenleri 1950′li yıllara kadar tertip edilmekteydi. Günümüzde ise Tefenni-Karamanlı yöresinde hâlâ devam eden geleneklerdendir.
Kütük Atma
Yörede, genellikle ailenin ilk erkek çocuğunun dünyaya gelmesiyle uygulanan bir eğlence türüdür. Ailenin devam etmesi açısından büyük önem taşıyan erkek çocuğunun dünyaya gelmesi “Kütük Atma” merasimi ile kutlanır. Bunun için önce aile reisinden izin alınır. “Oğlana kütük atmak istiyoruz. Rızan var mı?” diye sorulur. Aile reisleri “oğlanın adı kütüksüz” denilmesinden çekindikleri için bu izni verirler. Büyük ve budaklı bir ardıç veya çam kütüğü üzerine altın, kâğıt para, içine de madeni para konur, renkli ve ipekli bir “po-çu” bağlanır. Kütük davul zurna eşliğinde ve kalabalık bir grupla beraber, dünyaya yeni gelmiş oğlan çocuğunun evine getirilir. Evin damı top-raksa dama, kiremitli ise tahtalığa konur. Kütüğü dama çıkaranlardan biri bacadan aşağıya bağırarak bir tekerleme söyler. Oğlan babası da bebeği kucağına alarak bacanın sağ tarafına oturur, iyilik
1 Umay: Türklerin eski inanç sistemlerinden olan “Gök Tanrı” inançlarına göre bebekleri ve hayvan yavrularını koruduğuna inanılan koruyucu ruh.
2 Geçmişte (Cumhuriyetten önce) camiler hem ibadet hem de eğitim kurumları olarak işlev gördüğü için göbek kordonları cami bahçesine gömülürken; günümüzde ise okul bahçesine gömülmektedir.

ve güzellik dilekleriyle dolu bu tekerlemeyi dinler. Tekerleme oğlan babasının adıyla başlar. Yerel ağızla:
“Ula Amat. . . ayy Amat. . .
Olun yaşı uzun olsun
Düğünü güzün olsun
Ardıç gibi kollu olsun
Alacağı kız güzel olsun
Dağda koyun kışlatsın
Derelerden sel gibi
Tepelerden yel gibi
Hamza Pehlivan gibi
Dere tepe düz geçsin
Karlı dağlardan almışsın rengini
Amat, şimdi bulmuşsun dengini
Maşallah değin abeler, arkadaşlar, maşallah
Allah seni bu oğlana bağışlasın.”
diyerek kütüğü bacadan veya tahtalıktan aşağıya atar ve iner. Toplanmış olan delikanlılar davul zurna eşliğinde eğlenirler. Neşeli muhabbetler yaparlar. Ev sahibinin hazırladığı türlü yemek ve çerezler yenir. Kütüğe bağlanmış hediyeler, misafirlerin hediyesi olarak kabul edilir. “Kütük” de oğlan babası tarafından; oğlan büyüyüp evleneceği zaman “masala” da yakılmak üzere saklanır. (Bkz. Masala / maşıla. ÇİNE, Burdur” dan Damlalar Folklor (Halkbilimi), (İzmir, 1989), s. 65, 66; EKİNCİ, Burdur, (Ankara 1995), s. 202, 203).


Ad Verme
Yörede atalarla ilgili adların verilmesi bir gelenek halinde yaşatılırken; gök ve yer ile ilgili adlara, sosyal hayatın içinde her hangi bir sebebi görülüp bilinen hadiselere ait adlara veya çocuğu korumaya yönelik adlara da rastlanmaktadır. Yörede çocuklara nene ve dedelerinin adlarını vermek o kadar yaygın bir gelenek olarak sürdürülmektedir ki bu kuralın dışına çıkan kişilere hoş gözle ba-kılmamakta ve hayretle karşılanmaktadır. Hatta bu konuda aileler arasında (kadın ve erkek tarafı) bizim adımız verilsin diye tartışmalar ve kırgınlıklar yaşanmaktadır. Çocuğun huyunun adını aldığı kişiye benzeyeceği inancı oldukça yaygın olan yörede, aile büyüklerinin isimleri verilen çocuk durmadan ağlar veya hasta olursa verilen ismin yaramadığı kabul edilir ve isim değiştirilir.
Yörede Selvi, Selvinaz, Gül, Güllü, Gülser, Gül-han, Lale gibi yer, su, ağaç ve bitki iyelerini hatırlatan isimlerin yanında çocuğu olup da yaşamayan veya cılız çocuğu olup da öleceğinden korkan ailelerin çocukları yaşasın diye; Yaşar, Durdu gibi adları çocuklarına taktıkları da tespit edilmiştir. Yörede tespit edilen ve özellik arz eden söz konusu adların esas kaynağı olarak eski Türk inanç ve düşüncelerine dayandığını söylemek mümkündür.
Yörede daha önce ifade edilen ad verme gelenekleriyle birlikte “lakap takma” geleneği de bazı değişikliklerle birlikte canlı bir şekilde yaşatılmaktadır. Lâkaplar içinde aile ve ata lâkapları ile birlikte kişilerin fiziksel özelikleriyle ilgili lâkapların da önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Ga-baklarm Üseyin, Gaftırm Amad, Çil Hüseyin; Kuşbaşı, Dığlı Meğmet, Muhtar İbraam, Bülbül Kamil, Cin Ali, Boduç Halil; Kirli Ramazan, Deli Ahların Sabri, Kel Üşen, Kedi Recep, Dussuzların İsmeyl, Dingillerin Osman, Kırkyalan Hasan, Tire-li Hasan, Hacıhatıplarm Mıstafa, Yamadıllı Fevzi gibi.


Askerlik
Bütün Anadolu’da olduğu gibi; yöre sosyal hayatında da asker uğurlama, önemli bir yer işgal eder. Yörede, gençler askere gitmeden önce bütün komşuları ve aile büyüklerini ziyaret ederek, gönüllerini alır. Uğurlama esnasında ise merdiven kenarına konarak üzerine su dökülmüş saban demiri üzerine çıkarılır. Bunun manası “su gibi gitsin, demir gibi dayanıklı olsun” dur. Akabinde yaşlı bir kadının eline bir ayna ve çiçek verilir. Askere gidecek genç veya gençlerin arkasından ayna ve çiçek tutularak köyün çıkışındaki dua taşma kadar yürünür. Burada hoca eşliğinde yapılan duadan sonra hem ağlanır hem de oynanır. Tören bitiminde uğurlanan gençlerin arkasından su dökülür. Günümüzde pek uygulanmamakla birlikte yaşlıların anlattığına göre askere giden gencin arkasından yanık çıra tutulurmuş.
Askerliğini bitirip dönen gençler kendisini ziyaret edenlere hediye etmek üzere “asker kınası” ve iğne getirirler.
Yeşildere Köyü’nde daha önceleri düğünlerde son zamanlarda ise kurban bayramının ilk gecesiyle asker uğurlamalarında tertip edilen maşıla (meşale) törenleri yapılmaktadır. Maşıla’da oynanan oyunların daha önceden hazırlanan ve oyuncular tarafından okunan yazılı bir metin yoktur. Bütün roller önceden ezberlenen oyun geleneğine dayanır. Oyunlar gece köy meydanında yanan bir ateşin etrafında, seyircilerle çevrili bir alanda oynanır. Erkek seyirciler meydanı çevreleyerek, kadın seyirciler ise dam ve balkonlarda toplanarak yarı karanlık içinde oyunları seyrederler. Oyunlar; efelerin köy basması, eski usul asker sevkıyatı ve Arap oyunları gibi adlarla anılır. Bu oyunlara zaman içerisinde başka oyunlar eklenir, böylece terk edilen ve eklenen bölümleriyle oyunlar sosyal hayattaki yerini muhafaza ederler.
Maşıla
Bütün yöre düğünlerinde çeşitli şekillerde tatbik edilmekle birlikte Yeşildere Köyü’nde askere gidecek olan adaylar arasında da oynanan bir oyun olarak günümüzde yaşatılmaktadır. Askere gidecek gençler “Maşıla” dan birkaç gün önce topluca odun toplamaya giderler, buna un odunu denir. Meşe veya ardıç odunu toplayan adaylar dolma tüfeklerini patlatarak köye inerler ve kendileri onuruna verilen yemeği yerler. Oyun gecesi meydanda büyük bir ateş yakılır. Askere gidecek adaylar veya yetenekli kişiler oyunlar oynarlar. Oyuncu sayısı değişmekle beraber, genellikle külcü, değnekçi, efeler, gelin veya bayan, gelinin anası babası, halktan kişiler, muhtar ve ihtiyar heyeti, jandarma ana karakterlerdir. Deve ve at tasvirleri de bulunur.
Oyunda yer alan ana karakterlerin rolleri ve giydikleri, kıyafetler:
Külcü: Görevi, ateş çemberini torbasından alıp savurduğu kül ile geniş tutmaktır. Külcünün yüzü kömür ile boyanır, bu yüzden Arap da denir. Zaten kıyafeti de Arapların kıyafetine benzer. Genellikle kaput bezinden yapılan kıyafeti ve püsküllü külahı vardır. Son yıllarda kaput bezi yerine eski kıyafetler giydirilmektedir.
Deve: İki kişi merdiveni omuzlarına koyar, hörgüç görünümü sağlamak için sele konulur, deve tüyü renginde bir kilim örtülür. Ölmüş deve başı iskeleti bir sırığa bağlanır ve merdiveni taşıyanların birine verilir. Bu devenin başını oluşturur, iki kaşık monte edilerek kulak görünümü verilir, yular bağlanır ve tasvir tamamlanır.
At: Devenin yapılışı gibidir ama sele kullanılmaz. Kilim desenli olabilir. Ölmüş at veya deve başı iskeleti yoksa öküz başı iskeleti kullanılır.
Efeler: Genellikle iki efe oyunda rol alır. Davul zurna eşliğinde oynarlar, gelini ve bayanı kaçırdıkları gibi bazı oyunlarda da külcünün sarkıntılıklarına karşı korurlar. Kıyafetleri fes, cepken, kuşak, kılıç, kısa çakşır veya don, çorap ve çarıktan oluşan bilinen efe kıyafetidir.
Gelin veya Bayan: Bu rolü askerlerden biri üç etek giyerek üstlenir. Günümüzde beyaz gelinlik giyilmektedir. Gelinin başında çuha vardır.
Gelinin Annesi ve Babası: Gelini koruyamadıkları gerekçesiyle falaka cezasına çarptırılır. Özel kıyafetleri yoktur, günlük olağan kıyafetleriyle oyuna katılırlar.
Değnekçi: Falaka cezasını icra eder.
Dede ve Nene: Yaşlı kişiler veya sırtına yastık konularak kamburlaştırılmış kişiler oynarlar.
İhtiyar heyeti ve efeler ateşin yakıldığı meydana gelirler. Ateşin yanması ile çalınmaya başlayan davullar ve zurnalar susar. Efeler ve ihtiyar heyeti: “Ah ulan kahpe gençlik” şeklinde içlenirler. Oyun alanına gelen deve sağa sola saldırır, panik başlar, bunu önlemek için deve ıhtırılır. Ortam sa-kinleşince, muhtar topluluğu selamlayarak konuşmaya başlar. Sorunlardan, örneğin kıtlıktan, kuraklıktan, ormanda çalışan işçi ücretlerinin verilmemesinden dem vurur. Yardım isteyen köylülere: “Ula deyyuslar, oyunuzu bana mı verdiniz ki benden yardım istersiniz, gidin başkasına”, der. Sırığın ucuna kuru yemiş bağlanır. Almak isteyenlerin üzerine soğuk su dökülür. Islanmadan yemişi kapmak marifet sayılır. Bunu başaranlar kahraman ilan edilir. Efeler gelini kaçırırlar. Muhtar ve ihtiyar heyeti toplanarak verilecek cezayı kararlaştırırlar. Genellikle falaka cezası verilir. Jandarma tarafından yakalanan efeler falaka dayağını yedikten ve hapis cezasını çektikten sonra hürriyetlerine kavuşur. Efelerden birisi evlendirilir. Ana oyundan sonra dede ve nene atışmaya başlarlar. Bu atışmalar sonucu davul ve zurna eşliğinde efeler oynarlar.


GOLHISAR SÖYLENTİLERİ

Asmalı Kız
1967 yılında Asmalı Köyü Susurluk Dere mevkiinde Meryem Avcı?nın hunharca katledilmesi yöre halkını derin üzüntülere boğar. Katilleri bulunup hukuken hesap sorulamaz. Ancak yöre halkının nazarında katiller bellidir ve ilahi adalete hesap vereceklerdir. Yöre halkının katil diye nitelendirdiği kişiler zamanla bütün mal varlıklarını kaybeder ve derbeder vaziyette yaşarlar. Sonları da çok kötü olur. Acılar içerisinde can çekişerek ölürler. Yaşanmış bu olayın yankısı dilden dile dolaşır. Gölhisarlı Halk Ozanı Aşık Revani “Asmal’n Kızın Destanı” isimli şiiriyle yöre halkının duygularını dile getirir:
Asmalı Kız
Köyümüzün adı yeşil Asmalı Ben de bir kız idim allı basmalı A dostlar bu kadere küsmeli Kesti zalim kesti benim başımı Gözlerimden akıttı kanlı yaşımı. Gönülsüz beni dağa kaçırdılar Ecel şerbetinden şerbet içirdiler Zevk-ü sefa için canım uçurdular Kesti zalim kesti benim başımı Gözlerimden akıttı kanlı yaşımı. Bıçakla doğradın susurluk derede beni, Kıydın zalim kıydın bu nazik teni, Mahşerde buluşup da sorarım seni. Kıydın zalim kıydın benim canıma Katil olup girdin benim kanıma. Asmalı dağında meşe çam olur Beni böyle eden dile şan olur, Dilerim Allah’tan perişan olur. Kıydın zalim kıydın benim canıma
Katil olup girdin benim kanıma. Sigara içilir dumansız olmaz Müslüman ölür gider imansız olmaz Her şeyin zamanı var zamansız olmaz. Kıydın zalim kıydın benim canıma Katil olup girdin benim kanıma. İnek otlatmak idi benim de niyetim, On yedi-on sekiz arası yaşım, Kesilmek nasip oldu benim de başım. Kıydın zalim kıydın benim canıma, Katil olup girdin benim kanıma. Meryem AVCI idi benim de adım, Kimseler duymadı benim feryadım, Bu cihanda yaşamaktı muradım. Kıydın zalim kıydın benim canıma, Katil olup girdin benim kanıma. Karanlık oldu benim gündüzüm, Biraz olsun asla gülmedi yüzüm, Yalvardım, yakardım geçmedi sözüm. Kıydın zalim kıydın benim canıma, Katil olup girdin benim kanıma. Asmalı dağında bülbüller öter, Viran bahçede çimen mi biter? Benim bu feryadım arşa yeter, Kıydın zalim kıydın benim canıma Katil olup girdin benim kanıma. Aşık Revani der;uyuyan uyanır, Kesilen başım kan revan olur, Anam babam ağladı, can mı dayanır. Kıydın zalim kıydın benim canıma Katil olup girdin benim kanıma.

Dalaman Çayı Söylentisi
Geçtiği yerlerde bıraktığı alüvyonlu topraklarda tarımın yapılmasına katkıda bulunan ve yakın zamana kadar kereste taşınmasında kullanılan Dalaman Çayı?nın eski adı İndos (İndus)’tur. “Çayı fille geçmek isteyen bir Hintlinin fili ile boğulmasından” sonra bu adı aldığı söylenmektedir. Önceden tamamen sular altında olan Gölhisar Ovası’nın suyunu çektirmek için Horasanlıların iki dağ arasında kalan Yusufça?nın kuzeydoğusundaki- Karadağ Mevkii’ni yararak suyu akıttıkları ve oldukça derin olan bu yarığa Çekmez adını verdikleri bir başka söylentidir. Günümüzde Çekmez derin bir yerdir ve derinliklerindeki kovuklarında – yörede sarıbalık denen – doğal alabalık yaşamaktadır


Gelin Ardıcı
Gölhisar-Altınyayla karayoluna uzaklığı 5 km’dir. Gölhisar’ı geçtikten sonra Karapınar, Kar-galı yol ayrımından sola sapılarak ulaşılır. Burdur’un en yaşlı ardıç ağacıdır. Muhteşem güzellikteki bu ağaç gölgesinin vurduğu yakınındaki armut ağacından beş kat daha uzundur.


Alyazmalım
Bu halk ezgisinin hikayesini 1983 yılında ölen Yeşildere’li Cezayir lakaplı Ahmet DOĞAN?nın ifadesiyle nakledelim:
“Babam annemi kaçırmış almış başını dağlara vurmuş. Muğla’nın dağlarında ekmek parası aramış. Annem şair ruhlu bir kadmmış. Babamın her akşam alkol alıp eve geç gelmesine ahnırmış. Birlikte Köyceğiz Gürleyik dağlarını aşarlarken üç ayda hazırlayıp giyebildiği al yazması çam dalların arasında kaybolur. Al yazmasına ve babamın eve sarhoş sarhoş geç gelmesine üzülen Annem başlar mırıldanmaya.
Al yazmam dalda kaldı Gözlerim yolda kaldı. Kör olası meyhane Sarhoşum nerde kaldı.
(1)
Al yazmam dalda kaldı Gözlerim yolda kaldı Kör olası meyhane Sarhoşum nerde kaldı.
(2)
Güver bostanım güver Su gelir bendi döver Ben yare bakmaz isem Aklım başımdan gider
(3)
Al yazmam düreyim Aç yüzünü göreyim, Uyan, uyan sar beni Yar olduğun bileyim.
(4)
Muğla’ya paşa geldi. Halk temaşa geldi Bir elim yar koynuna Bir elim boşa geldi.

Gelin Kavağı
Gölhisar-Altınyayla karayolunda Gölhisar çıkışında yolun sol tarafında bulunan Uluköy’ün (eski Armutlu) bu ulu ağacı ile ilgili bir söylenti Gölhisar’da kuşaktan kuşağa aktarılır. 1900′ler-de çevrede itibar sahibi olan Uluköy Çiftliği ağası Rüstem Ağa yanında çalıştırdığı bir ırgatın kızı olan Fatmana’ya sevdalanmış. Altınlar, sürüler ve tarlalar teklif ederek güzel Fatmana’yı etkilemeye çalışmış ama Fatmana Memiş’le söz kestiği için bu işe yanaşmamış. Halk; “Bir ağa ırgat kızını alamıyor, bunun ağalığı nerde kaldı” şeklinde söylentilere başlayınca, Rüstem Ağa Memiş’e ve Fatmana?nın ailesine baskıyı arttırmış. Memiş, Rüstem Ağa ile baş edemeyince çareyi yöreyi terketmekte bulmuş. Gelişmeleri içine sindiremeyen Rüstem Ağa, şu kızı alırsam eğer ibret olsun diye kavağın etrafında dolaştıracağım diyerek and içmiş.
Baskılar sonucu Ağa ile Fatmana?nın düğünü başlamış. Memiş’i seven Fatmana düğünün ikinci günü canına kıymış. Halk bu sefer, “neden yaktın Rüstem Ağa / Girdin kızm kanma” şeklinde yakıma başlamış. Rüstem Ağa, ağa dediğin dediğini yapar, diyerek Fatmana kızm mosmor olmuş cesedine gelinlik giydirerek at üstünde kavağın çevresinde dolaştırmış.
Fatmana?nın uzun saçları kavakta uğuldayıp esen rüzgarda, yapraklar gibi savrulup durmuş. Uzun saçları boylu boyunca tabuta serilen Fatma na?nın yorgun bedeni toprağa verilmiş en sonunda. Yaşlı ve yaslı Rüstem Ağa ise iki yıl içinde çöküp gitmiş. Bu olaydan sonra ağaca “Gelin Kavağı” denmiş.
Gelin Kavağı; geleneksel düğünlerde ata bindirilip etrafında dolaştırılan gelinleri gördükçe Fatmana’yı hatırlamış. Sekiz dalından yedisi yaşamla iç içe iken kederinin büyüklüğünden yol tarafındaki dallarından biri kurumuş bu yüzden. Kesmişler bu dalı, ağacın tanıklığının sürmesi, diğer gelinlerin yolunun açık olması için.


OYUNLAR

Çocuk Oyunları
Teknolojideki hızlı gelişmeler çocuk oyunlarında da farklılıklara sebep olmaktadır. Önceleri evlerde, sokaklarda ve kırlarda oynanan çocuk oyunları sosyal hayatın değişmesi sonucu artık yok denecek kadar azalmıştır. Ninelerimiz ve dedelerimiz eski çocuk oyunlarının son temsilcileri olarak birer kültür hazinelerimizdir. Bu kültür hazinelerimizi kaybetmeden önce, oyunlarımızı yazıya geçirmek maksadıyla tespit edebildiklerimizi sizinle paylaşmak istiyoruz.
Esir Almaca
En az beşer kişilik iki grup ile oynanır. Koşu ve dikkate dayanan bir oyundur. Gruplar arasına 40-50 m mesafe bırakılır Karşılıklı her iki gruptan birer kişi çıkar birbirlerine dokunmaya çalışırlar. Önce dokunan diğerini esir almış olur. (Esir aldığını kendi bölgesine yurduna götürür.
Hangisinde Var
İki kişi veya daha fazla elemanlı iki grup ile oynanır. Yere (zemine) 10-15 kitap konulur. (Yoksa mendil) Avucunun içine alman bir metal para veya yüzük rakip oyuncuya veya oyunculara sezdirilmeden bütün kitapların altına el sürülerek birine bırakılır. Rakip oyuncular para saklama işi bittikten sonra şunda yok, şunda yok… diyerek ta ki var olduğunu zannettikleri kitaba kadar gelirler ve şunda derler. Eğer parayı bulabilirlerse saklama sırası kendilerine geçer, bulamazlarsa aynı grup yeni baştan saklar ve oyun böylece sürer gider. (Günümüzde oynanmıyor)
Tenge
Özellikle yayla ve koru (mera)oyunudur. Bir ebe ve sınıflandırılmayan oyuncu sayısı ile oynanır. (Yani herkes girebilir) 30-40 derece eğimli bir arazide oynanır. Malzemesi 2-3 yıllık ardıç ağacı dal sürgünü, karamık sürgünü veya iğde sürgünü -şahı-düz. Zeminde elindeki bu sürgün çubuğun kaymasına dayalı bir oyundur. Eldeki bu çubukların adı tengedir ve her oyuncuda bundan birer tane olur.
Oynanışı: Ebe kendi tengesini oturmakta olan oyunculara paralel, bir tenge boyu mesafeye koyar. Oyuncular ayak tabanlarından birkaç kez yaylandırdıkları tengeyi o hızla ellerinden bırakırlar. Salman tenge ebenin yatmakta olan tenge-sine temas eder, ebenin tengesi temas eden tenge-nin gittiği en uç noktaya konur. Eğer salman ten-geler ebenin tengesine temas etmezse tenge hapis olur. Bütün oyuncular ebenin tengesine temas ettiremezlerse ebe bütün hapis tengeleri kendi tengesini ilk yatırdığı yere oturarak yatmakta olan kendi tengesine ayakta yaylandırarak vurmaya
çalışır. Bunun sonucunda; Hiçbir tengeyi kendi tengesine vuramazsa çobanlığı (ebeliği) devam eder. Eğer bir tengeyi vurabilirse o tengenin sahibi çoban olur.
Şayet birkaç kişinin tengesine vurabilirse vurulan tengelerin sahipleri tengelerini ayakta yaylandırdıktan sonra en uzağa atmaya çalışırlar Tengesi geride kalan çoban yeni ebe olur.
Kuyucuk
Toprağa çorba kasesi büyüklüğünde karşılıklı üçer çukur (kuyu) kazılır. Her kuyunun içine karşılıklı altışar taş konur. (Bilye büyüklüğünde) Oyuna boşlayan kuyunun birinin içindeki taşları avucuna alır diğer kuyulara birer adet koyarak dağıtır. Elindeki son taş boş kuyuya isabet ederse ona simetrik olan rakibinin kuyusundaki taşları alır. Eğer son taşı içinde taş bulunan kuyuda biterse oynama sırası rakibe geçer. Bu oyun karşılıklı bir tarafın taşları (kuyusundaki) bitinceye kadar devam eder. (Son 20yıldır ben bu oyunu ilçemizde oynayanı görmedim.
Dömbülük Oyunu (Deve Hörgücü)
İlkokul seviyesindeki çocukların oynadığı bir oyundur. Ebe seçilen iki kişi karşılıklı birbirinin omzundan tutar ve eğilir. Bunların altından diğer çocuklar sırayla geçmeye başlarlar. Geçerken hata yapan çocuklara ceza verilir. Ceza alan çocuk eğilir, diğer çocuklar onun üzerine biner. Bu yükü çekemeyen çocuk bir başka çocuğu sırtına alarak 20-30 metre kadar taşır.


http://www.golhisar.bel.tr/index.php?sayfa=9&id=6

Yazı kategorisi: Atasözü ve Deyimler, Derleme sözlüğü, Oyunlar, Çocuk Oyunları | » yorum bırak;


Anbarcık Köyünde bazı gelenekleri


Haziran 6, 2008

Çocuk oyunları.Anlaşıldığına göre  bu köy Osmanlı devletinin asker için kullandığı köylerdendir.Yukarda da izah ettiğimiz üzere Gölhisar’ın Türklerce alınmasından sonra Fethiye ‘ye doğru devam eden Türkmen harekatına yörenin de coğrafi şartlarını iyi değerlendiren Bizans, bu bölgede  oldukça güçlü bir direnç göstermişti.Bu yüzden Dirmil ile Rahat Dağı arasında ki Oğuz kütleleri içinde  diğer bölgelere göre daha yoğun bir askeri varlık oluştu.Ve bu gelenek daha sonraki yıllara da ulaştı. Hamid Beyliği bu geleneği devam ettirdi.Aynı geleneği bozmayan Osmanlı Devleti  bu  eski Türkmen aileleri Sipahi(Atlı asker) olarak kullanıyordu.Bilhassa Dirmil’de çok sayıda sipahi ve sipahi zade  mevcuttu.Kozağacı ve Anbarcık köyleri de bu tür yerlerdendi. Nitekim 1475 tahririnde  iki kişi sefer de  ayrıca birde Tezkireli Sipahi gözükmektedir.Bunlardan  başka birde Fedai asker vardı. Ayrıca bizim aile geleneğimizde anlatıldığına göre dedelerimiz Sipahi  idiler. Çevre köylerden Kozağac’ında ve Çakır’da da sipahi aileler  bulunuyordu. Anbarcık’ın diger adı olan Türk isminin sadece askeri kaynaklarda bulunuşu tesadüfi değildir.Askere seçilenler yada pusulası gelenlere ayrı bir ihtimam gösterilir.Bir ay önceden , askerden en son gelen bir çavuş tarafından  bütün asker adayları talime alınırdı.Boruk’lu yüzü asker talimi için en uygun yerdi .Adete komando  yetiştirir gibi eğitim yapıldığı olurdu.Asker uğurlamasında  Anbarcık’lı kadınların; bulabildikleri üç beş kuruşu askerlerin  ceplerine  koyup, kendileri içinde birkaç dakikacık nöbet tutuvermeleri için onlara  göz yaşları içinde yalvardıkları çok görülmüştür.Vatan sevgisinin imandan geldiği ve bu sevginin  bu fakir köyün okuma yazma bilmez kadınlarının  anlayışları ile billurlaştığına çok şahit olunmuştur. Zamanımız da bu sevgiden nasibini almamış vatan pazarlamacılarına ithaf olunur…                       

Toplumsal askerlik geleneği köyün çocuk oyunlarına da yansımıştır.Köylü ,çocuklarını daha küçücük iken oyunlarla  adeta savaşa hazırladığı  izlenimini vermektedir.En çok sevilen oyunların başında Esir almaca ile Kale Kule oyunudur.İki oyunda da esas olan kaleyi korumak ,kuleyi yıkmak ya da  almak  ve esir düşen arkadaşı kurtarmaktır.Oyunda asıl hedef kişinin uyanık atılgan ve çevik olmasıdır.



Esir Almaca .En az beş kişi ile oynanır.Beşer kişilik İki takım kurulur.Kale olarak taş yığını yapılır. Kaleden çıkan  karşılıklı iki kişi birbirine eliyle vurarak esir almaya çalışırlar.Yalnız ilk çıkan son çıkan rakibi  esir alamaz  o diğerine göre “Eski”dir.Ancak rakipten sonra çıkan arkadaşı yetişip onu kurtarabilir veya rakibi esir alır.Oyunun esas kaidesi budur.S-Daima son çıkan ilk çıkanı esir alir. Aynı anda iki aynı takım oyuncusu oyuna çıkamaz ,ardı ardına olmalıdır.Esir alınanlar kalenin sol  dikine beş adım giderek elini arkadaşlarına doğru adım açarak uzatır.Daha sonra esir düşenler onun arkasına geçerek bir zincir oluştururlar.Arkadaşları onları kurtarmak için kaleden çıkarak ellerine vurup esaretten alırlar.Ancak kendileri de bu arada esir düşebilirler.Esir sayısı artan takım tehlike içindedir.Askerini kurtaramayan  takım sonunda tek kişi kalabilir.Ayağını  kale taşlarına koyup,etrafını saran rakiplere (Düşmana) karşı mücadale etmeye başlar.Eğer onlar ayaklarını uzatıp kaleye değerlerse tabi savunmacı tarafından   vurulmadan  kale düşmüş olur.Ancak tek kalan kişi  onlardan birini vurarak esir alırsa bir esir arkadaşını kurtarır.Mücadeleye iki kişi devam ederler .Oyun bu şekilde devam eder gider.Yalnız oyun başlarken veya devam ederken kaleden çıkmadan oyuna girmesi için rakip oyuncuyu isim vererek çağırırlar.Mesala şöyle çağrı yapılır.Salata malata  Hasan burata(Buraya)  gibi …Kafiyeye uydurmak için  bir gayret vardır kısacası.

Muhakkak ki    bu oyun Anadolu’nun diğer yerlerin  de de oynanmakta olabilir.Anadolu’nun kültür birliği  tartışılmaz bir gerçektir.



Kale Kule :Oyun aracı her oyuncu için bir değnek.Bir adet silindir şeklinde 10 cm uzunluğunda kule denilen  ağaç parçası. Kale denilen çukur.Oyun düz bir yerde oynanır.Önce  bir çizgi çizilir.Kule en  az  10 metre kadar uzağa dikilir.Sıra bir şekilde belirlenerek  değnekler çizilen çizgiden süydürülerek  yani toprak üzerinden kaydırılarak  kuleyi devirmeye çalışılır.İlk atana Başcıl son atana KIRÇIL denir.Deviremeyen  çoban olur.Her oyuncunun ayrıca daire şeklinde  kalesi olur.Bütün oyuncular ortadaki kaleyi daire şeklinde  olacak şekilde bu kendi yerlerini belirlerler.Çoban olan kişi kuleyi alır ve ilk çizgiden büyük kaleye eliyle tek atışta katmaya çalışır.Diğer oyuncular kuleyi kalenin içine değnekleri ile kuleyi  katmamaya çalışırlar.Vurarak uzaklaştırırlar .Çoban kuleyi katamazsa  kuleyi  belli bir mesafeye  diken diğer oyuncular  değnekleri ile  alabildiğince peş peşe  vurarak  çobanı kalesinden uzak mesafelere götürüler. Buna güttürme denir.Çoban önlerinden kaptığı kuleyi büyük kaleye uzaktan atışla katmaya çalışır.o sırada oyunculardan bir grup da onun kalesini değneklerinin ucuyla kazarak çukur açarlar.Eğer çoban kuleyi kaleye atar ve  kuyusunu kazan oyunculardan birisinin kalesini kaparsa bu sefer çoban  kalesini kaptıran olur.Sonun da en çok kuyusu derin olan oyunu kaybeder.Ceza olarak  dizlerine kadar çukuruna gömülür,değneği önüne uzatılır.Tek zıplayışta değneğinin ucuna ulaşması gerekir.Ulaşamazsa oyunu kaybeder.Zaten oyunu kaybetmek prestij açısından yeterli cezadır.

Taş Göçürme Oyunu.Bir yamaca iki kişi karşılıklı beş küçük çukur açar. Oyuncular çukurlarının tarafına uzanırlar.Sayısı belli  küçük çakıl taşlarını taraflar sırayla kendi çukurlarından başlayarak  kuyulara aktarmaya başlar  .Sırayla her çukurdan alınan taşlar diğer çukurlara aktarılır. Buna göçürme denir.Elindeki taşı biten oyuncu hamlesini kaldığı yerden rakibine devreder.Ve bu surette taşlar devrederek tek kuyuda toplanmaya çalışılınır.İlk toplayan kişi oyunu kazanır.

Bu oyunu ,Tanrı Dağlarında  koyun güden Kırgız çobanlarının oynadığını bir Tv  belgeselin de  seyredince  hayret etmiştim. Bir daha Anadolu Türklüğünün kökenini ve canlılığını hayranlıkla takdir etmemek mümkün değildir.Ne var ki Kırgız çobanları,toprak da çukur kazmak yerine   oyulmuş plastik oyun tablalarını  ekmek  torbalarında taşımak gibi  daha modern  bir izlenim veriyorlardı.Bin yıl  önce Asya’dan kalkıp gelen Toros dağlarında ki Türk , bin yıldır hiç görmediği aralarında binlerce kilometrelik  mesafeye  rağmen bin yıl sonra   aynı oyunu Tanrı dağlarındaki akrabalarıyla tıpatıp oynaya biliyordu…



Değnek ebelletme :Çocuklar  yere bir çizgi çizerek sıraya geçerler .Ellerindeki değnekleri sırayla bu çizgi üzerine vurarak en yükşeğe  çıkarmaya çalışırlar.Ya da  yerde bir nevi  değneği boyunca  takla attırmaya(Ebeletmeye )  çalışırlar.En iyi ebelleyen değnekler  Kürt ağacından yapılan değneklerdir.

BİR SAYA GELENEĞİ     :UZUN DEVE OYUNU

 Tüm Anadolu’da , Orta Asya kökenli  bir gelenek olarak  baharın gelişini kutlamak amacıyla Saya şenlikleri yapılır. Bazı yerlerde çocuklar,bazı yerlerde büyükler etkin olarak bu olaya iştirak ederler.

Anbarcık Köyünde yakın zamana kadar oynanan Uzun Deve oyunu  bu tür bir saya şenliğidir.

Köy  erkekleri toplanır.Başlarına bir çoban seçerler.Hepsi urganlara  dizilerek bağlanır.Kollarına bacaklarına çok sayıda çan (Muhtelif büyüklükte ) bağlanır.Çoban  bir eliyle bu insan katarını çeker  bir elinde ki sırıkla onları idare eder.Köyde ev ev dolaşmaya başlarlar. Evlerin  kapılarına  dayanan bu insan katarı ,çanları inanılmaz bir şekilde köy tabiriyle  zaldıradarak ev sahibini dışarı çıkarırlar veya çobanının çeşitli şekilde çağırmasıyla  olur bu. Ev sahibi isteklerini sorar onlarda ona bir ceza- Ürüsüm (Osmanlı zamanında bir vergi çeşidi olan rüsüm ‘dan gelir) keserler. Pazarlık başlar.Eğer ev sahibi verilen cezayı  çok bulup kaçınırsa çanların sesi ayyuka çıkar.Gürültü bazen ev sahibini canından bezdirir cezaya hemen razı olur.  Ceza para  şeklinde olduğu gibi  satılınca para eden ya da pişirilip yenilen  yiyecek maddelerinden de  olabilir.Akşama kadar Uzun deve sürüsü ev ev dolaşarak bu faaliyeti sürdürür.Güneş, Kepez Dağından  batmaya yakın sürü çaya suya indirilir. Asıl kıyamet o  zaman kopacaktır.Çoban suya getirdiği develeri çözer , çözmesine ama gün boyu elindeki sırıkla terbiye ettiği develer  ona inanılmaz kin beslemektedir.Malum deve kini korkunç olur. Çoban sürüyü bir şekilde suya sürer ve  evine doğru kaçmaya başlar.Sürüdeki develer onu yakalamak için arkasından hücum ederler.İnanılmaz hay huy içinde devam  eder kovalamaca , çoban kendisini evine atarsa ne ala yakalanırsa vay başına gelene .Toplanan ayni ve nakdi yardım genellikle bir hayır işine verilir.Bu gelenek imece usulünün güzel bir örneği olarak yıllarca yaşamış ne yazık ki bir çok geleneğimiz gibi unutulmak üzeredir.                                                                              



DEĞNEKTEN ATLAMA :Bir yemin ettirtme biçimidir.Herhangi bir suç işlemiş kişinin soruşturması yapılırken  ifade verenlerin  doğru söyleyip söylemediğini  anlamak için  ,değnekten atlamaları istenir. Bir kişi değneği tutarak diğer ucunu yerden hafif yukarı  kaldırır.Sonra yemin verilen kişi  veya kişiler  atlamaya başlar atlamayanın  suçlu olduğu   yada doğru  söylemediği ortaya çıkmış olur.Köyde bu yemin verme türünün   çok etkili olduğundan Osmanlı Devleti kolluk kuvvetlerinin  sıkça kullandığı  bir gerçektir .Hatta Cumhuriyet döneminde  Jandarmanın da bu yolu seçtiğini  bu gün hatırlayanlarımız çoğunluktadır.Öyle ki : Köy erkeklerinin  değnekten atlatılarak  sonuca ulaşılmaya çalışıldığı sıkça olurdu.

Burada eski Türk’lerde  görülen kılıçtan atlayarak ant içme töreninin  zaman içinde  kılık değiştirerek  devam ettiğini  anlıyoruz.

Kökenini Anadolu arkaik  devrin de  arayıp küçücük bir benzerlik bulunca sevinçten çılgına dönen “bak işte senin kökenin burada” demeye çalışan  Anadolu mezarlığı sevdalılarına, şuuraltında Türk’ e olan kinini arkeolojik  kazılarla kusmaya çalışan ekalliyet  ırkçılarına böyle sayısız kültürel  varlığı göstermek her zaman mümkündür.  Ama onların bunları görmeye pek niyetleri yoktur.

DİL ÖZELLİKLERİ

Anbarcık ağzı:Modern Türkçe’nin geçirdiği evreleri henüz geçirip tekamülünü sağlamamıştır.Daha ziyade 14.Yüzyıl  Oğuz Türkçe’sinin kalıntı ve özelliklerini taşımaya devam etmektedir.Kullanılan bir çok kelime bu gün Türkçe’de unutulmuştur.Dikkatli bir tarama bizi enterasan sonuçlara ulaştıracaktır.

Bu ağız , Fethiye Körfezinden başlayıp, Antalya İlinin batı bölümünü içine alan ve Tefenni Kara Kuzu Gediğinden .paralel bir çizgiyle Bucak İlçesinin batı kısmına kadar ulaşan  kesimde kullanılan bir ağızdır.Dilde Teke bölgesi diyebileceğiz bölge , aslında coğrafyacılar tarafından da bu isimle anılır.Dilciler bu ağzı Salur ağzı olarak nitelemektedirler ki :Tesadüf mü bilinmez Teke Türkmen Aşireti ,  Oğuz Salur boyundan çıkmıştır. [1] Sarılar  cemaatinin Salur boyundan  neşet ettiğini yukarda vurgulamıştık. Yalnız  Burdur İlinin Çavdır,Dirmil (Altınyayla),Gölhisar’ın bazı doğu kısım köyleri , Tefenni’nin  birkaç köyü,Bucak ilçesinin Antalya yolunun batısında kalan köyleri bu ağzı konuşmaktadırlar. Burdur’un diğer  yerlerinde , Kayı ağzı konuşulur.

Köy ağzında bilhassa fiiller çoklukla kullanılır. Fiiller mutlaka  bileşik dir. Mesala   yapıpduru,saçıpduru,alıpduru gibi…

Anbarcık Köyü’nde  Geliyor şimdiki zaman 3.Tekil şahıs  fiili  Geliyo-Gelibba-Gelibbatırı – olarak  üç şekilde söylenmektedir.Bu durum da  bu ağzın , Türkçe’nin tarihi gelişim sürecini henüz tamamlayamadığı ve devam ettiği için mi , yoksa ayrı ayrı  zamanlarda köye yerleşmiş ; farklı cemaatlerin  ağız özelliklerinin bir sonucu mu   olarak  değerlendirmek gerektiğini  kestirmek hayli  zordur.V harfi bazen h olarak çıkar.Mesala  vur yerine hur denir



FOLKLOR

Son zamanlar da tüm Türk Toplum hayatında görülen çözülme , yozlaşma ne yazık ki bu köyümüzde de  görülmektedir.Bir çok gelenek ve göreneğimiz artık  unutulmak üzeredir.

Eski düğünler bu gün yapılamamaktadır.Beyaz gelinlikler,Safayıları,Peşlileri ,eski gelin başlarını unutturmuştur.Gelin alıcılar  tarihin derinliklerinde kalmıştır.Geleneksel kadın giysilerimizi giyen kadın hemen hemen hiç kalmadı.Şalvar adı verilen estetikten yoksun  kadına çuval giydirilmiş gibi duran ucube giysi, güzelim önecekli ,dizlikli ve kuşaklı ,peşli adı verilen üç etekli Türkmen  kıyafetlerini çoktan  ortadan kaldırdı.Saçları örgülü kızlarımız pek yok .Eskiden  saçını kestirip,örmeyenlere  inanılmaz bir mizah

uygulanıp kınanılırdı.”AVRUPA ŞAÇLI” denilip alaya alınırdı.

Müzik:Teke Yöresi içindedir.Gurbet Havaları,Boğaz Havaları,Teke Havası adı da verilen çeşitli Türküler çalınır söylenir.Gurbet Havalarına Garipler da denir.Çocuklar ellerini boğazlarına basarak ya da boğumlayarak çeşitli  sesler  çıkararak boğaz havalarını  söylerler.1940 ‘lara kadar en yaygın müzik aletinin Üç Telli bağlama olduğu anlatılır.Daha sonraları  yavaş yavaş unutulmaya yüz tutmuştur.

Gurbet Havalarına birkaç örnek

 

Ezelidir gahbe dağlar ezeli                           Yağmur yağarda her dereleri doldurur



Güz gelince döker bağlar gazeli                   Ecel gelir gül benzini soldurur                                                                                                            

                                                                     Güvenme şöhretine yalan dünyanın

Beylere  düşer de dünya güzeli                     Bilmem ağladır da bilmem güldürür

Dibi temelinden bozuk yalan dünyanın           

 

            X                                                                                           X



 

Kara daşlara benzer gelin senin yatışın                    Çiniler durur da yaylamın taşı

Tüneksiz kuşlara benzer senin ötüşün                      Garip  garip öter de sılamın kuşu

Azrail indi de ordumuza yetişin                                Kendi sılasında gülmeyen yiğidin başı

Şahanlar  elinde de   kalmış yavrularım var benim             Varıp gurbet de güler mi sandın

 

 Halk oyunları:Üç gruptur.Halk bunları şu şekilde adlandırır.Ağırlar,Düzler,Tüngümeler.Ağırlar: Ağır Zeybekler(Adı böyledir).

Adeta ayin yapılır gibi ,özel bir itina ile ve özel bir tavırla oynanırdı.Seyredenler hiçbir ses çıkarmaz onlar da aynı saygıyı göstererek izlerlerdi.Bu gün bu oyunu bilen oynayan hemen hemen kalmamıştır.Aklım da kalan  Mehmet Türkcan (Rahmetli Nazım Mehmedi)ın ağır zeybekleri güzel oynadığıdır.

Düzler(Teke Zeybekleri):Cezayirli,Sarı Zeybek  vs

Tüngümeler(Teke Zortlatmaları):Bu oyunları inanılmaz derecede güzel oynayan ,el ve ayak figürlerini  son derece uyumlu   bir biçim de icra eden kişiler vardır. Bu şekil de oynayanlara  başka yerler de pek rastlanılmaz

Ayrıca kamalar la  Köroğlu oynanırdı.

Bilmeceler

Dağdan gelir taştan gelir .Bir kükremiş aslan gelir(Sel)

Ak dağda Kara koyun yayılır.(Yazı)

Uzundur kuyu soğuktur (Tüfek)

Yer altında aslan yatar (Saban Demiri)

Yakada yarım alacık içinde Hasan kölecik  (Kulak)

Elemez melemez  ocak başına  gelemez ( Tere yağ)

ÇOBANLIKLA İLGİLİ BAZI GELENEKLER

 

 Bir çocuğun , Kara dikmen adın da ki keçisini severken söylediği  bir  manimsi sözler



 

 Hey  Kara Dikmen Kara Dikmen

 Boynuzların çardak

Memelerin bardak bardak

Süt vermezsen  çanak çanak

Ben seni  seni  gütmen

 

Keçi İsimleri:Yagal Dooş,Kır Dooş,Ger Dooş,Sakar Dooş,Kara Dooş,Kır Yagal,Ger Yagal,Kızıl Yagal,Sakar Dikmen,Kara Dikmen,Yalama Sakar,Akış,Göküş,Kızıl Ger…



Dooş ,eski Türkçe de Tokuş isminin zamanla değişerek  bu günkü söyleniş halidir.Doş keçilerin boynuz yapısıyla ,yagal kulak rengiyle alakalı isimlendirmedir.Ertokuş ‘un   insan adı olarak eskiden sıkça verildiğini biliyoruz.

Yaşına girmemiş keçi yavrusuna  oğlak,yaşına  girmişe çebiş  bir yaşından büyük keçiye Gezem ,ilk oğlağını  kuzulamış keçiye Göğleme,erkek  çebişe teke ,bir yaşında olana birli ,iki yaşında olan ikil  diye söylenir.. Koyunun  bir yaşındaki  kuzusuna toklu,kuzulamamış  ya da kuzulamaya hazırına şişek , boynuzunun  biri kırık olan keçi çelek keçi dir. Sürünün yattığı yere yatak  yeri ,kuzu ve oğlakların kuzuların  katıldığı dama kuzuluk denir.Kuzuluk çoban damına benzer ancak ağzında taş duvar vardır ve kapatılmak için  çalı çırpı bulunur.Köyde koyunlarla ilgili isimlendirmenin pek  olmayışı ya da seyrek oluşu keçi   sürücülüğünün çok eski tarihlerden beri  yapıldığını  en azından göçebelikten beri  kadim esas bir meşgale alanı olduğunu   düşündürmelidir.

Sürü tek başına bir kişinin olduğu gibi çok sayıda  ailenin hayvanlarının toplandığı  hayvan topluluğu da olabilir. Sürünün içinde malı bulunanlara katıntı denir.

Katıntı günde iki kere kuzu veya oğlakları anasına vermek için  köyden uzaktaki yatak yerlerine  giderler.  Sabah ve akşam  yavrular analarına  verilerek emzirilirler.

Kuzular ve oğlaklar  belli bir büyüklüğe gelmeden  kesinlikle katıntılar  , anaların sütünü sağamazlar. Çoban buna şiddetle karşı çıkar. Zamanı gelince katıntıya haber verir . O gün  ,kadınlar hep birlikte  sağım yapılacak  yere giderler. Sürüye yaklaşınca ellerindeki bakraçlara vurarak çeşitli türküler söyleyerek çobanı överler. Katıntının geldiğini gören çoban onları karşılar.Türküleri duyunca genellikle bir coşku hakim olur. Silahlar atılır. Kadınlar güçleri yettiğince  çobana evden yiyecek bir şeyler getirip verirler. Neşe içinde sağım başlamış olur. Artık böyle bir gelenek  kalmadı .

Çanlar: En büyüğüne Hatap , Onun küçüğüne  Köşeli , Köşelinin küçüğüne  Güdüm denir.Daha küçüğü ise Güldüreyik .Gülderiğin küçüğü  Gıldırayık adını alır.Dikdörtgenimsi şekilli ve içindeki dili demir olanlara Taka    denir. Pirinç  madenin den  yapımı olanların en küçüğü Geveze diye anılır.Yalnız hataplar deve çanıdır. 

Akşam üzeri  ekmek getirirken,  Boruklu  yamacında   keçi sürüsünün  başında gördüğü çoban oğluna yaşli bir ananın,  Çat Yolundan    seslenerek   şöyle öğüt verdiği  tarafımdan  duyulmuştur.İkisi de şimdi rahmeti rahmana kavuşmuşlardır.

 

 -Oğlum oğlum Ay oğlum ( Ay – köyde birine hitap şeklidir.)



  Uçuruma varma uçarsın

  Yar ucuna varma düşersin

   Önden gitme kalan olur

  Kekik alıp ölen olur

  Taş altına el sokma yılan olur                                                                                                                                             

  Taş döğgünü  olur  çarığın ayağın  çıban olur

  Oğlum   oğlum Ay oğlum …  Yağmur çok olursa girme derelere

  Ildırım düşer belki kayalara

  Oğlum oğlum  Ay oğlum …

  Örüme çok yanaşma Tokatcıya aldırırsın

  Geceleri sak uyu hırsıza çaldırırsın

 Oğlum  Oğlum Ay Oğlum ….

 

  ATASÖZLERİ VE DEYİMLER



-Ne  arasın  Hacı Ahmet’te Kav çakmak

-Hasta cavırın Angaryaya gidişi gibi sallanma

-Abbasın kör gaz gibi

-Gök başlı cavır

-Ellezin inek derisini sürüdüğü gibi  sürüyüp durma

-Haline bakmaz Kesmez nacakla Hasan Dağına  oduna gider                

-Din iman gök mintan

-Keşkeği koyultalım

-Ala keçinin sütlü oğlağı

-Hiç mi bazar da adam ağzı görmedin

-Güneşin doğduğu  yere çömelmek

-Hiç harman da dirgen yememiş.

-İşin iyi eşin iyi ne işin var yas evinde  çık çık oyna gir gir oyna .

İşin kötü eşin kötü ne işin var düğün evin de gir gir ağla ,çık çık ağla .

-Sizin bağdaki kara salkımlı üzümden bizim bağdaki gök koruk iyidir

-Tilkinin bakır s….ğı yer.

-Çingenenin tam karı boşadığı zaman

-Suyun şarlamazından ,insanın solumazından korkacaksın.

-Topuğundan derin suya batmas ,kendinden büyüğe çatma.

-Tokatcı eline geçmezse Fethiye’yi bulur

-Aşa hanımın ileğeni ,Fatma Hanımın dığanı ile uğraşma .

-Kuşa süt nasip olsaydı anadan olurdu

-Köprü suyu böldükten sonra

-Düşüncemenin geçincemeye faydası yoktur.

-Zenginlik  ev ,güzellik soy güder.

-Kır fermanı vermek .( Enterasan bir deyimdir)

-Ali kıran baş kesen kesildi başımıza

-Yanağralardan(Yanıkaralardan   -veba hastalığı) gidesice

– Zor Ali oğlu kesildi başımıza ( Zor Ali Bey , kesin tarihi bilinmemekle birlikte Gölhisar topraklarında  18.Asır başlarında  Osmanlı Devletine  isyan eden bir Sipahi beyidir.)

-Hun evine oturmak:Elinde avucunda bir şey kalmamış kimseler için söylenir(Derin tahliller yapılabilecek başka bir deyim.Hun Türkler’inin çok basit bir şekilde  hayatlarını sürdürdükleri  fakir yurtlarına telmih için kullanılıp  nasılsa  zamanımıza kadar halkın şuuraltın da  yaşayıp gelen bir deyimdir.Başka bir anlamı kan evine oturmak olabilir .Ancak Farsça hun kan demektir.Kan evi demek mantığa pek uygun düşmemektedir.Akla Hunlar’a komşu olan diğer kavimlerce kullanılıp onlardan tekrar Türklere geçmiş olabilir)

-Dokuz kurda bir sıpa .

- Dokuz kişi sekiz kaşığı yere düşürmemiş.

-Köpeğe emek olmaz tingilder dağı dolaşıp geliverir.

-Aç köpeğin önünde tepit eğlenmez.

-Çatılı öküz arasına girilmez.

-Eniğini yiyecek kedi una beler.

-Çocuk başı deli Ömer.

-Ver Ömer’e ,yaz duvara .

-Şimdi buldu Bağdat valiyi.

-Yandı cavırın pazarı .

-Ali Dayı havuz ,yumurtası kavuz.

-Papaz harmanı olmak.

-İtli Ali ,kazıklı Veli.

-Emeksiz semek olmaz.

-Alim yetirsin ,Aşam bitirsin.

- Kendi oturak, Dili bıtırak.

-Oğlunla ordu, kızınla komşu ol.

-Kahveyi Ger Kavur .

 Sigarayı yandan savur

Tömbeki cavır  oğlu cavır.

-Başı ağrıyanı deve tepmiş olur.

-Öküzcü öküzünü,sabancı sabanını aldı gitti kaldık mı elimiz de övendire?(Övendire :Çiftçi aracı.Uzunca bir çubuğun  bir ucuna kaz ayağı denilen demir parçası geçirilir burasıyla  çift sürerken  saban demirine sıvaşan çamur veya topraklar kazınır diğer ucuna  da çivi çakılır buraya da   mudul denir. Öküzler mudulla gayrete getirilir.Övendire:  Söven direk kelimesinin zamanla değişmiş halidir.

 Anbarcık Köyün de kullanılan bazı mahalli    sözler

Üyüm üyüm :Arkası kesilmeden –Üyüm üyüm insan  geliyor…..

Öten :Geçen gün

Acel Ece :Azrail(Ecel Ece)

Çıngay: Yumurtaya  gelmiş   tavuk.

Kesmene :Birisinin taklidini yapmak.

Eynalaz: Hilekar

Perli: Çocukların taştan yaptıkları bilye.(Bu  kelime ,Dede Korkut Hikayelerin de  sıkça  kullanılır.Dokuz perlili gürz ile….)

Gumbadız :Yalan atmak

Selcik:Arsız kızlara söylenir.

Görek :Kilit

Gaga: Yaşca büyük  kişiye  hitaptır.Erzurum’un Dadaşı ,Elazığ’ın Gakkoşu gibi bu yöreye mahsustur bilhassa Koz ağaç ve Anbarcık köylerinde  adeta parola  haline  gelmiştir..Ayrıca ,Dirmil ,Gölhisar ,Çavdır ve Bucak ilçelerinin bir çok köyünde kullanılır.Orhun yazıtların da  kaga  şeklindedir ve  bu anlam da  kullanılmaktadır.Kagan sözcüğünün ses düşmesi  sonucunda Kaga -   Gaga ‘ya  dönüşmüş olduğunu varsayabiliriz. Bu tip hitap şeklinin  daha ziyade Horzum Yörüklerin de görüldüğünü        burada    belirtmek gerekir.

Ece :Yine ağabey manasında  kullanılır .Yazır ve Koca Tarla Köylerinde daha yaygındır.

Esirik eli,Delimsirek

Kubuz atmak:Aslı astarı olmayan  şeyleri gerçekmiş gibi anlatma.Eski bir müzik çalgısı olan Kopuz   kelimesinden kalmadır.

Uluk: Saçma sapan hareketlerde bulunan  kişi.Deli.

Dokanak: Yük taşıyan develere veya diğer hayvanlara dar bir yerden geçerken  sırtındaki yükü etrafa sürtünerek yıkmaması için söylenir.

Ellik cavırı.Bizim cavırımız (Gavurumuz)Eski den Osmanlı Devleti zamanında  yaşayan yerli hristiyanlara verilen isim.Bunlar  daha ziyade sahil bölgelerinden(Örneğin Fethiye civarından) gelip çeşitli sanatları icra eden kişilerdi.Bu da enterasan bir deyimdir.Eski Türk sosyal yapısında İl kavramı önemli bir olgudur.İç İl ,dış il ikilemesi Osmanlı çağında da vardı.

Kurama lanlama ,tasarlama .Öz Türkçe bir kelime .Türkçemizin   en önemlisi halkımızın bir çok    kere şahit olduğumuz gibi   yabancı bir çok  sözün karşılığını nasıl   bulduğunun güzel bir örneği.

Sagıralı:Burnundan konuşan ve konuştuğu tam anlaşılamayan kişi.

Öykünmek.Deli dolu konuşan .Genellikle saçma sapan ,mantıksız konuşma.-Öykünüp durma karşımda….

Aydınmak :Kendi kendine konuşmak.

Yasavul olmak:Çok eski bir deyim.Kavga veya bir kargaşa sonunda ortalığın sakinleşmesi.

Ozan gibi konuşmak:Son derece enterasan şeyler konuşan  kişiler için kullanılır.Mesela Ozan gibi  derler…

Bödü: Henüz yaşına girmemiş deve yavrusu

Baranı:Oturan küçük insan topluluğu

Alama :Taş parçası.Kavgalarda çokça kullanılır.—Sırtına  bir alama yedi ki!…

Çiyin:Omuz ile boyun arası

Siyin :Belin alt kısmı.

Kara Ece. Tevazu olarak bendeniz manasın da kullanılır. Kara  Eceng  yetişivdi  gari…

Karabaşım  : Her hangi bir sebeple  bir olayda  tek  başına kalanlar söyler.

Yurda Kaçan :Yukarda anlattığımız yurt gelenekleri içinde değerlendirilmeli.Bazı hayvanlar  Yurt yeri göçle terk edildikten sonra  yeni göçülen yerden kaçarak eski yerlerine geri dönerler.Sahibinin bir şekilde işinden gücünden  geri kalmasına sebep olur .Onun için bu  tür hayvanlara yurda kaçan denir.Ama   asıl bu deyim  haylaz işe yaramaz evlatlar için kullanılır.—Bizim yurda kaçan nerelere  gitti yine acaba ….?

Yurt yerlerin de kalasıca :Bir ilenç türü.Beddua .Yine ilginç bir deyimdir.  Bazı hayvanlar göç günü kaçarlar veya dağda bayırda kalıp  bulunamazlar.Veya  yaşlı , hastalıklı hayvanlar buralarda kasıtlı olarak bırakılırlar. Bu hayvanlar  göçten sonra yurt yerlerine gelirler.Ancak yurt yerlerinde  tam yerinde bir ifadeyle esen yellerden başka  bir şey göremezler.Hüzünlenen hayvanlar sahiplerini  yada diğer hayvanları  acı sesler çıkararak bir o yana bir bu yana  seğirterek ararlar .  Seyredene  son derece  hüzün  verir .İşte buna kıyasla  insanımız bu bedduayı eder ki, eski hayatın  günümüze kadar bir yansıması  böylece ortaya çıkmış olur.

Seğrik:Küçük kurt.Kurtçuk.Çökeleğin kurtlanması.

Böğe:Küçük, zehirli örümceğe benzer bir  hayvan.

Tığcı:Gözcü

Çoka:Kısa boyunlu kimse.

Gezekci:Kuzu sürüsü çobanı

Okunak:Okul, mektep

Ivga:İnsana rahat vermeyen kötü his.Bir çeşit  kötümserlik. Ne ıvgalı insan…

Caynaklamak :Tırnaklarla ellerin veya   yüzün parçalanması .

Öz:Herhangi bir akarsuyun  aktığı yerin  etrafının yeşererek otluk haline gelmesi.

Örüm :Hayvanların yayılmak için girmesinin yasak olduğu ekili arazilerin bütünü.

Tokat :Örüme kaçak olarak girip zarar veren hayvanların kapatıldığı  taşlarla çevrili  ağıl.

Bey ana:En büyük  amcaya  yeğenleri büyük baba  derler   onun hanımına  da bey  ana  adıyla  çağırırlar.

  Oba :Misfirlige gidilen komsu

  Seyrimek :Bayginlik geçiren kisi.

  Tokatcı :Kır bekçisi. Ekilmiş araziye zarar veren hayvanları toplayıp tokada kapatan kişiler.Serbest bırakmak için hayvan sahiplerinden  belli bir miktarda  ceza için para alırlar.

Yagış:Motif veya karşısındaki kişinin konuşmasını  ağzını burnunu büzerek ,bükerek kötü şekilde taklidini yapma .

Yakım:Bir olay üzerine  herhangi bir kişi  tarafından  yakılan  özel bir makamla okunan  ağıt veya  türkü.

Örgüllük:Bir evde  ölen  kişinin akrabaları , yakınları ,tanıdıkları   ölümünden sonra ilk bayram günü  toplanarak onun için yas tutarlar.Bu bir nevi anma törenidir.Kadınlar ölü için yas ederler(Ağıtlar yakarlar)                                                                                                                                                                                      

 Yaranlık(Yarenlik):Eğlence .Bir Arkadaş grubunun aralarında ki  sohbet toplantısı.Sazlı sözlü  de olabilir.Düğünlerde gençlerin yaptıkları eğlenceye de yarenlik denir.Ancak onun belli kuralları vardır.Yaranlık başı içlerinden birisi olur.Emirleri kesindir Katılanlar ona uymak zorundadırlar.Oldukça sert şakalar yapılır.

Girerlik.Bir  çeşit basit yapılı ev.Tek göz(Oda) olur.Konar göçerlikten    yerleşik hayata geçiş  konut tipidir.Sadece kışın  karından korunmak için yapıldığı anlaşılıyor.Küçük bir penceresi  vardır.Büyük baş hayvancılık hemen hemen  hiç yapılmadığı için ahır  yoktur.Küçük baş hayvanların ağılının  ortasında bulunur.Bir nevi damdır.15 .Yüzyıl ile 17. Yüzyıllarda  kullanıldığı sanılıyor. Bazı örnekleri yakın tarihlere kadar tek tük görülüyordu

Hanay Ev:Zamanla ziraat  yapmaya başlayan konar göçerler  yarı göçebe hayata başlamışlardı.Büyük baş hayvan  beslemeye  geçilince   Girerlik ev tipini geliştirmek  mecburiyeti  hasıl oldu.Cümle kapısından girişte   bir boşluk(Hanay) ve boşluğun  solunda  ailenin kaldığı iki oda  sağında ise  samanlık  ve ahır.20 Yüzyıl ortalarına kadar kullanılmıştır.Toprak damlardır.

Saray Ev :  Ziraat  ağırlıklı  hayat tarzı iyice yerleşip ihtiyaçlar çeşitlendiği için  toplumsal gelişmenin de etkisiyle,  Hanay evler terk edilip iki katlı evler inşaya başlandı. Bu tip evlere de saray ev dendi.İki katlıdır.Genelde kiremit  örtülüdür.Toprakla örtülü olanlar çoğunluktaydı.Bey takımının konaklarının  küçük bir modelidir.Alt kat  ahır ve samanlık,üst kat dört odalıdır.19.Yüzyıl ikinci yarısından itibaren görülmeye başlamıştır.

[1] Faruk SÜMER.Oğuzlar İstanbul-1992.Sayfa ,253



http://www.burduranbarcik.com/kulturdokusu.htm

Yazı kategorisi: Atasözü ve Deyimler, Derleme sözlüğü, Yemek, Çocuk Oyunları | » yorum bırak;


ÇOCUK OYUNLARI


Haziran 5, 2008


Yüklə 444,29 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə