Az ərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İnformasiya texnologiyalari institutu



Yüklə 369,39 Kb.

səhifə12/14
tarix13.11.2017
ölçüsü369,39 Kb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

50 

 

elml



ərində istifadə olunur. Kitabda ontoloji mühəndisliyin 

əsas məsələləri təqdim olunur [26]. 

Dünyanın  müxtəlif ölkələrindən olan alimlər 

terminoloji informatika sah

əsində  əhəmiyyətli tədqiqatlar 

aparırlar.  Belə  alimlərdən biri olan kompüter elmləri 

sah

əsində  doktorluq dərəcəsini 1997-ci ildə  ABŞ-ın 



Pensilvaniya Universitetind

ə  almış  Srinivas  Banqalorun 

Supertagging  -  t

əbii  dilin  işlənməsində  mürəkkəb leksik 

t

əsvirlərin istifadəsi üzrə  dissertasiyası  kompüter 



texnologiyalarının  innovativ  tətbiqinə  həsr  olunmuş  ən 

yaxşı tədqiqat işi kimi Morris və Doroti Rubinov  (Dorothy 

Rubinoff)  mükafatlarına  layiq  görülüb.  O,  NLP,  nitqin 

emalı,  dil  modelinin  hazırlanması,  maşın  tərcüməsi və  s. 

sah

ələrdə  tanınmış  ekspertdir. S.Banqalor “Linqvistik 



informatika”  jurnalının  redaksiya  heyətinin üzvü və  ACL 

v

ə  IEEE–nin  bir  sıra  konfranslarının  proqram 



komit

ələrinin üzvü olmuşdur. Qeyd edək ki, o, 2008-ci ildə 

İEEE-nin keçirdiyi ünsiyyət  dili  texnologiyası  üzrə 

seminarın təşkilatçılarından biri olmuşdur  [27]. 

Belçikanın  Leven  Katolik  Universitetinin  kompüter 

elml


əri fakultəsinin professoru Mari-Fransin Moens 

m

əzmunun mətndən  avtomatik  çıxarılması  və  tanınması, 




51 

 

diskursun  qarvanması,  biliyin  əldə  olunması,  hər  hansı 



istifad

əçinin yazdığı məzmunun və anlaşılmaz səsli mətnin 

işlənməsi və s. sahələrdə tədqiqatlar aparır [28]. 

İrlandiyalı  alim,  kompüter  elmləri  üzrə  professor 

Əhməd  Xurşid  (Dublin  Triniti  Kolleci)  neyron 

hesablamalar, terminologiya və ontologiya, NLP, xüsusilə, 

informasiyanın  əldə  edilməsi  və  s.  istiqamətlərdə 

araşdırmalar  aparmışdır.  Onun  neyron  hesablamalar 

istiqamətində  tədqiqatları  dilin  təkamülünü  təqlid  edən 

Multi-


net  neyron  sistemlərinə  gətirib  çıxarmış  və  həmin 

sistem  şəkillərin  və  onların  mətn  təsvirinin  birgə 

axtarışında istifadə edilib. O, terminologiya və ontologiya 

sahələrində  tədqiqatlar  aparmış,  tədqiqatlarının  praktiki 

məqsədi  müxtəlif  şərtlərin  öhdəsindən  gələ  bilən 

informasiya sisteminin yaradılması olmuşdur [29]. 

Terminoloji informatika sah

əsində  fundamental 

t

ədqiqatları ilə seçilən alimlərdən biri də İngrid Meyerdir. 



Ottava  Universitetinin  (Kanada)  professoru  olan  İngrid 

Meyer terminologiya sah

əsində  bir  sıra  innovativ 

ideyaların:  terminoloji biliklər  bazasının  yaradılması, 

z

əngin-bilik konteksti, determinləşmə və s. müəllifidir. 




52 

 

5.



 

TERMİNOLOJİ 

İNFORMATİKA 

SAHƏSİNDƏ 

APARILAN 

ELMİ-NƏZƏRİ 

ARAŞDIRMALARIN TƏHLİLİ 

İngrid Meyerin fundamental tədqiqatının nəticələrini 

əks etdirən, həmmüəllifi  olduğu  “Terminoloji  resursların 

yeni n


əslinə  doğru:  terminoloji  biliklər  bazasının 

yaradılması  təcrübəsi”  adlı  məqaləsi COGNITERM 

adlanan terminoloji bilikl

ər bazasının qurulması layihəsini 

t

əsvir  edir.  İlkin  olaraq,  leksikoloji  informatika  və  bilik 



müh

əndisliyi sahələrində  müasir  inkişafla  əlaqəli 

t

ədqiqatlar  əsas yer tutur. Tədqiqat  işində, həmçinin 



COGNITERM-in strukturunun t

əsviri təqdim  edilmiş, 

onun 

ənənəvi  termin  bankı  ilə  müqayisədə  üstünlükləri 



araşdırılmış  və  bu  işdən  alınan  bir  sıra  metodoloji 

m

əsələlər verilmişdir [30].  



T

ədqiqatın  əsas məqsədi  terminologiyada  olduğu 

kimi, leksikoloji informatika sah

əsində  də  xüsusi dünya 

bilikl

ərinin  (terminoloji  anbarda  saxlanılan)  növü  və  sayı 



il

ə  əlaqəli tədqiqatların  həlli vacib məsələlərinin 

mövcudluğunu  önə  çəkməkdir. Qeyd edək ki,

 

Ottava 



Universitetinin  süni  intellekt  laboratoriyasında  yaradılan 

yeni tip terminoloji anbar olan COGNITERM termin bankı 




53 

 

il



ə biliklər bazasının vəhdəti, terminoloji biliklər bazasıdır 

(TBB). COGNITERM bilik müh

əndisliyinin ümumi 

al

ətlərinin  –  CODE  (Conceptually Oriented Design 



Environment  -  konseptual yönümlü t

əsvir mühiti) 

istifad

əsilə  yaradılan  ikidilli  (fransız,  ingilis)  terminoloji 



bilikl

ər bazasıdır.  

Dünyada böyük terminoloji veril

ənlər  bazaları 

mövcuddur, onlardan biri d

ə Kanadada bir milyondan çox 

termini özünd

ə əks etdirən TERMIUM III - dür. Bu baza 

yalnız  potensial  istifadəçilər üçün nəzərdə  tutulub. 

TERMIUM III-d

ən texniki sənədlərdə, informasiya ilə 

idar


əetmədə, tədris sahəsində, eləcə  də,  informasiyanın 

axtarılması,  maşın  tərcüməsi və  ekspert sistemlərdə 

istifad

ə  olunmasına  baxmayaraq,  əsas istifadəçiləri 



t

ərcüməçilərdir. 

Böyük terminoloji veril

ənlər  bazası  TERMIUM III-

ün 

əsas  çatışmayan cəhəti  ondan ibarətdir ki, o termin 



haqqında,  əsasən,  linqvistik  informasiyanı  verir.  Burada 

konseptual  informasiya  aydın  deyil,  səpələnmiş, 

strukturlaşdırılmamış vəziyyətdə, ziddiyyətlidir.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə