Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə107/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   103   104   105   106   107   108   109   110   ...   223

219 

 

Musiqi  cəmiyyətinin  musiqi  Ģöbəsi  ko missiyasının  Azərbaycan  xalq  



musiqisin in  öyrənilməsinə  böyük  köməy i  oldu

218


.  Bununla  birlikdə  

Konservatoriyada  Azərbaycan  xalq  mahnı  və  nəğmələrin i  öyrənən  və  toplayan 

Ko mitə  fəaliyyət  göstərirdi

219


.  1927-c i  ildə  Ko mitə  Ü.  Hacıbəyov  və  M. 

Maqomayevin  redaktə  etdikləri  və  təkmilləĢdirdikləri  birinci  "Azərbaycan  türk 

xalq  mahnıları"  məc muəsini  buraxd ı.  Bu  sahənin  intiĢarında  1926-cı  ilin  

may ında təĢkil edilən Dövlət  Elmi  ġurasının (DEġ) elmi-bədii bölməsinin böyük 

rolu  oldu

220


.  Onun  baĢlıca  vəzifə lərindən  biri  Azə rbaycan  xa lq  mahnı  və 

havalarını  yazmaq  və  toplamaq,  ġərq  xalq  çalğı  alət lərini  və  xalq  musiq isini 

öyrənmək  id i.  Eyni  zamanda  geniĢ  zəh mətkeĢ  təbəqələr  içərisində  klassik, 

xüsusilə simfonik musiqin in təbliğinə ciddi d iqqət yetirilird i. 1920-ci ildə Bakıda 

ilk  dəfə  təĢkil  olunan  müstəqil  simfonik  orkestrə  u zun  illər  konservatoriyada 

iĢləmiĢ  dirijor  M.  Çernyaxovski  rəhbərlik  etmiĢ  və  simfonik  musiqinin  

təbliğində,  populyarlaĢdırılmasında  xid mətlərinə  görə  ona  Azərbaycan  xalq  

artisti fəxri ad ı verilmiĢdi

221



Dra m  teatrında  fəaliyyət  göstərən,  opera  truppası  1925-c i  ildə  



Azərbaycan  və  rus  bölmələri  o lan  müstəqil  Azərbaycan  Dövlət  Opera  və  Balet 

Teatrına  çevrildi

222

.  Bu  teatrda  Ü.  Hacıbəyovun  "Leyli  və  Məcnun",  "Əsli  və 



Kərəm",  "O  olmasın,  bu  olsun",  "ArĢın  mal  alan",  M.  Maqomayevin  "ġah  

Ġsmayıl"  və  digər  milli  bəstəkarların  opera  və  musiqili  ko mediyaları  tamaĢaya 

qoyulmuĢdu. 

1920-c i  illərdə  hətta  fransız  bəstəkarı  M.  De libanın  "Lakme"  operasını 

Azərbaycan  dilində  səhnələĢdirməyə  uğurlu  cəhd  edildi,  əsas  partiyanı  ġövkət 

Məmmədova  oxuyurdu.  1927-ci  ildə  bəstəkar  Qliyerin  "ġah  Sənəm"  operasının 

birinci  pərdəsinin  qoyuluĢu  həyata  keçirild i.  20-ci  illərdə  Bakıda  rus  opera 

truppası  Borodinin  "Knyaz  Ġqor",  Çaykovskinin  " Yevgeni  Onegin", 

"Qaratoxmaq  qadın",  Musorqskinin  "Boris  Qodunov",  Bizenin  "Karmen", 

Qunonun "Faust",  Rossinin  "Sevilya  bərbəri",  Ve rdinin  "Riqoletto",  Puççininin  

"Toska" əsərlərini və s. səhnəyə qoymuĢdu. 

Azərbaycan  xalq  mahnıları  Ü.Hacıbəyovun  "Qızıl  əsgər",  "Qara  qız", 

M.Maqomayevin  "Yaz"  adlı  yeni  mahnıları  ilə  zənginləĢdı.  Birinci  ço xsəsli 

Azərbaycan xoru yaradıldı. Təntənəli hadisələrə həsr olun muĢ, əmək iməcilikləri 

münasibətilə  ö zünəməxsus  mitinq-konsertlər  keçirilirdi.    Onlar  ço x  hallarda 

siyasi  təĢviqat xarakteri daĢıyır, "sosializm  ideyaları" ruhunda mənəvi və bədii 

tərbiyəyə xid mət ed irdi. 

Azərbaycanda  sovet  musiqi  s ənətinin  inkiĢaf  yolu  da  asan  deyildi.  Ġki 

mey il - biri Azərbaycan  musiqisini Avropa musiqisinə qarĢı qoyan, milli sənətə 

bəstəkar formaların ın daxil edilməsinə,  xalq çalğı alətlərində notla çalğıya qarĢı 

çıxan  mühafizəkar  istiqamət  və  digəri  isə  milli  musiqi  irsinin  bədii  dəyərin i, 



220 

 

həyati  qabiliyyətini  in kar  edən  nih ilist  istiqamət  var  idi.  Ü.Hacıbəyov  milli 



musiqin in  Avropa  ölkələrindəki,  o  cü mlədən  Rusiyadakı  bəstəkar  yarad ıcılığı 

nailiyyətləri  ilə  üzv i  qarĢılıqlı  əlaqəsini  nəzərdə  tutan  dərin  realist,  mütərəqqi 

estetik  in kiĢaf  prinsipin i  irəli  sürdü.  Ü.Hacıbəyov  qeyd  edirdi:  "Bizə, 

Azərbaycan  türklərinə  Ümu mmusiq i  incəsənətini  öyrənmək,  baĢqa  cür  desək, 

Avropa musiqisini öyrən mək üçün vaxt, enerji və vəsait sərf etmək  lazımd ırmı? 

Bəli,  lazımd ır  və  zəruridir,  ona  görə  ki,  Avropa  musiqisini  öyrənərkən  biz... 

əsrlərlə  inkiĢaf  edən,  özünü  mədəni  hesab  edən  heç  bir  millətin  Ümu mmilli 

əsərlərinə  b iganə  qala  bilmədiy i,  dünyaya  bir  sıra  dahi  yarad ıcılar  vermiĢ 

ümu mmilli  incəsənəti  öyrənirik"

223


.  Bununla  bərabər  o,  klassik  dəyəri  olan, 

incəsənət  kimi  formalaĢmıĢ  və  dərin  tarixi  köklərə  malik  Ģifah i  musiqi 

ənənələrini,  milli  musiqi  incəsənətini  öyrənməyi  də  zəruri  hesab  edirdi.  Həyat 

dahi bəstəkarın uzaqgörən müdrikliy ini təsdiq etdi.  



Ki no. Sovet hökuməti  xa lq kütlə lərin in tərbiyəs ində mühüm vasitə olan 

kino  incəsənətinin  inkiĢafına  mühü m  əhəmiyyət  verirdi.  A zərbaycan  Ġnqilab  

Ko mitəsinin  1920-ci  il  18  may  dekreti  ilə  bütün  kinoteatr  və  muzey lər 

"milliləĢdirildi"

224

.  Həmin  ilin  iyununda  isə  bütün  kinematoqrafıya  vasitələrinin  



müsadirəsi  elan  edildi.  Xalq  Maarif  Ko missarlığı  nəzdində  təsis  edilmiĢ  foto-

kino  yarımĢöbəsi  1921-ci  ilin  martında  Azərbaycan  foto-kino  idarəsinə  (AFKĠ) 

çevrild i

225


. 1923-cü ildə Bakıda birinci  kino-fabrik fılmlə rin çəkiliĢinə baĢladı

226


Ġ.Hidayətzadə,  R.Dərablı,  Kazım  Ziya,  Q.Gəraybəyovun  iĢtirakı  ilə  b irinci 

Azərbaycan sovet bədii filmi ―Qız qalası" ekrana çıxd ı. M illi kinonun görkəmli 

xadimlərindən biri ġamil Mahmudbəyov 1925-ci  ildən AFKĠ-yə baĢçılıq edərək, 

mu li  kadrlar  hazırlamaq  üçün  istehsalat  bazası  və  studiya  yaratdı.  C.Cabbarlı, 

M.Mikay ilov,  A.ġərifzadə,  A.Qu liyev  kino  sənətində  onun  tələbələ ri    id ilə r. 

N.Pudovkin,    Ġ.Perestiani,    N.ġengelaya,  M.Çiaureli  və  digər  məĢhur 

kinorejissorları studiyaya dəvət edir onlardan yaradıcılıq  məsləhətləri və  kö məyi 

alırdılar. AFKĠ   ilə yanaĢı, Azərbaycan kinosunun formalaĢ masında 1923-cü ildə 

yaradılan,  ö zündə  beĢ  kinoteatrı  birləĢdirən  "Kino-Qornyak"  fəhlə  kino 

təĢkilatın ın fəaliyyəti böyük əhəmiyyət kəsb etmiĢdi

227


. Fəhlə kütlələri  içərisində 

məĢhurlaĢmıĢ  "Kino-Qornyak"  1920-1927-ci    illərdə  "Neftçi  fəhlə  istirahət  və 

müalicədə",  "Mədən-67",  "Gözə  göz,  qaza  qaz",  "Bibiheybət  neft  fontanında 

yanğın", "Azərneftin beĢ ili" filmlərin i və s. çəkmiĢdi

228



1926-c ı  ildə  filmlərin  kirayəsi və nümayiĢi  ilə  məĢğul olan A zərbaycan 



Dövlət  Kino  Ġdarəsi  yaradıldı.  Onıın  səyi  ilə  1927-ci  ildə  Gilanda  milli-azad lıq  

hərəkatına həsr olun muĢ "Gilan q ızı" fılmi çəkild i. 

Azərbaycan  kino  sənəti  maddi  çətin lik  və  kadr  çatıĢmazlığın ı  aradan 

qaldırmaq la, təcrübə və peĢəkarlığı artırmaq la tədricən inkiĢaf etdirilird i. 1927-ci 

ildə su və dəmiryol nəqliyyatı fəhlələrinin təĢəbbüsü ilə fəhlə təĢkilatı olan fəhlə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   103   104   105   106   107   108   109   110   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə