Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə108/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   104   105   106   107   108   109   110   111   ...   223

221 

 

kino  ġurası  (FKġ)  fəaliyyətə  baĢladı



229

.  Bu  kino  təĢkilatı  da  "Kino-Qornyak"ın 

üzərinə düĢən eyni funksiyaları yerinə yetirərək, qəza  kinoteatrların ı himayəsinə 

götürür, 23 qəza kino-teatrına xid mət ed irdi

230



Təs viri  sənət.  Mədəni  dəyiĢikliklər  proqramında  zəhmətkeĢ  kütlələri 



onlara az tanıĢ olan yeni bədii yaradıc ılığa - təsviri sənətə alıĢdırmaq vəzifəsi də 

dururdu.  Onu  həyata  keçirmək  üçün  1920-ci  ildə  Xalq  Maarif  Ko missarlığı 

nəzdindəki  incəsənət  Ģöbəsində  bədii  bölmə  yaradıldı

231


.  MəĢhur  rəssam 

Ə.Əzimzadə  həmin  Ģöbənin  müdiri  idi.  Höku mətin  1924-cü  ilin  martında  qəbul 

olunmuĢ  "Qədim  abidə lərin  qeydə  alınması  və  onların  mühafızəsi  haqqında" 

qərarına  uyğun  olaraq,  memarlıq,  mədəniyyət,  tikinti  abidələrinin,  saraylar, 

karvansaralar, qədim evlər və  mədəniyyət binalarının, bütün incəsənət abidələri, 

mü xtə lif bədii sərvətlərin mühafızəsi və qeydə alın ması iĢinə baĢlandı

232



"Azərbaycan  Tədqiq  və  Tətəbbö  Cəmiyyəti"nin  prof.  V.M.Zu mmerin  



rəhbərlik  etdiyi  Ġncəsənət  Komissiyası  xüsusilə  AbĢeronda  bir  çox  qədim 

abidələri tədqiq etmiĢdi

233

. Həmin cəmiyyətin yanında X.Terequlov, professorlar 



P.P.Fridolin,  V.V.SIadkopevtsev,  Ġ.S.Ayzberq,  V.M .Zu mmer  və  Üzey ir 

Hacıbəyovun  daxil  o lduğu  Ġncəsənət  Komissiyası  rəyasət  heyəti  fəaliyyət 

göstərirdi.  Eyni  zamanda  təsviri  sənət  üzrə  18  nəfərdən  ibarət  yardımçı 

ko missiya da fəaliyyətdə idi. 

Partiya  təsviri  sənətin  ən  kütləvi,  asan  anlaĢılan,  sürətli  yerd əyiĢmə 

imkanı  olan  janra  -  siyasi  plakata  "sosializm  uğrunda"  əyani  təĢviqat  vasitəsi 

kimi  böyük  əhəmiyyət  verirdi.  Buna  görə  rəssamlardan  A.M.Lyubimov, 

N.M.Koçerqin  və  Ə.Əzimzadənin,  sair  və  rəssam  S.M.Qorodetskinin  iĢləməsi 

üçün  bədii  emalatxanalar  yaradılmıĢdı.  1921-ci  ilin  yanvarında  "Türk 

mədəniyyəti  sarayının"  binasında  Rusiya  Teleqraf  Agentliyi  Qafqaz  Ģöbəsinin 

bədii  məhsullarının  sərgisi  keçirildi

235


.  Həmin  ilin  oktyabrında  Bakıda  400-dək  

eksponatın nümayiĢ etdirildiyi "inqilabi p lakat sərgisi"  açılmıĢdı

236



Azərbaycanda  yeni  qrafıka  sənətinin  meydana  gəlməsi  və  inkiĢafı 



Ə.Əzimzadənin  adı  ilə  bağlıdır.  O,  təsviri  sənət sahəsində  təĢkilati  və  pedaqoji 

fəaliyyəti  əlaqələndirərək  silsilə  plakatlar  yaratdı.  Bu  plakatlarda  Ə.  Əzimzadə 

savadsızlığın  ləğv  edilməsinə  çağırır,  yeni  Azərbaycan  əlifbasının  əhəmiyyətini 

izah  edir,  d ini  mövhu matçılığa  qarĢı  çıxırd ı.  Onun  ən  yaxĢı  siyasi  pla katları 

qrafıka dilin in tam aydınlığı və asan baĢa düĢülməsi, satira tərzinin kəskinliyi  ilə  

seçilirdi.  "Molla  Nəsrəddin"  və  digər  jurnalların  səhifələrində  daim  çıxıĢ  edən 

Ə.Əzimzadə  ö zünün  kəskin  satirik  Ģəkil  və  karikaturalarında  daxili  və 

beynəlxalq  həyatın  ən  mühüm  hadis ələrini  ustalıqla  iĢıqlandırırdı.  Əzimzadə 

satirasının  baĢlıca  hədəfi  bürokratlar,  alverç ilər,  rüĢvətxorlar,  irticaçı  qalıq ların 

hər  cür  daĢıyıcıları  id i.  Teatr  tamaĢalarının  bədii  tərtibi  iĢində  də  onun  böyük 

xid məti 

o lmuĢdu. 

Ə.Əzimzadə 

M .F.A xundovun 

"Hacı 

Qa ra", 



222 

 

C.Məmmədquluzadənin  "Ölü lər"  ko mediyalarına,  Ü.Hacıbəyovun  "Əsli  və 



Kərəm", "Ley li və Məcnun" operalarına, Ə.Haqverdiyevin "Dağılan tifaq", "Ağa 

Məhəmməd  Ģah  Qacar",  H.Cavidin  "ġey x  Sənan"  faciələrinə  maraqlı  geyim 

eskizləri  çəkmiĢdi.  Xalqın  tarix,  məiĢət,  fo lklor  və  etnoqrafıyasını  dərindən 

bilmək  əsasında  yaradılmıĢ  bu  əsərlər  təkcə  bədii  deyil,  habelə  tarixi  dərketmə 

dəyərinə də malikdir. 1927-ci  ildə təsviri sənətin inkiĢafında böyük  xid mətlərinə 

görə Ə. Əzimzadəyə "xalq rəssamı" adı verildi

237



Azərbaycan  dəzgah  rəssamlığın ın  inkiĢafında  mühüm  rolu  olmuĢ  



istedadlı  rəssam  B.  Kəngərli  görkəmli  inqilabçıların  portretlə rin i  çəkmiĢ, 

müasirlərinin   surətlərin i,  habelə  lirik  lövhələr,  natürmortlar  yaratmıĢdır.  B. 

Kəngərlinin  "Ġlan lı  dağ",  "Aylı  gecə"  "Ya mxana  kəndində  yol",  " ġəlalə", 

"Çinarlar" lövhələri zərifliyi ilə aĢılan mıĢdır. 

Təsviri  sənət  sahəsində  də  milli  kadrlar  yetiĢdirmək  vacib  id i  1920-ci 

ilin iyununda Bakıda təĢkil edilən Mərkə zi bədii studiya bir ildən sonra Ali bədii 

məktəb  adlandırıld ı

258


.  Onun  nəzdində  Azərbaycanlı  qadınlar  üçün  bədii  tökmə 

və toxu ma  müəllimləri ustaları hazırlayan tətbiqi sənət Ģöbəsi açıld ı.  1924/25-ci 

tədris  ilində  Ali  bədii  məktəbdə  103  Ģagird  o xuyurdu.  Onların  içərisində 

azərbaycanlılar  34,9,  ruslar  isə  36,9  faiz  təĢkil  edird i.  Oxuyanların  içərisində  9 

nəfər  azərbaycanlı  qadın  var  idi

239


.  1927-c i  ildə  Ali  bədii  məktəb  pedaqoji  və  

sənaye Ģöbələri olan milli rəssam kadrların əsas beĢiyinə - texniku ma çevrild i

240



1927-c i  ilin  mayında  "Türk  mədəniyyəti  sarayında  texniku m  Ģagird lərinin  600-



dək  rəsmi,  qrafik  iĢləri  və  tamaĢa  tərtibatı  eskizlərin in  yeddinci  hesabat sərgisi 

açıld ı.  Texn iku mun  fəaliyyətinə  bu  ictimai  baxıĢ  Azərbaycanda  gənc 

peĢəkarların yetiĢdiyini təsdiq edirdi.  Onların öyrədilməsində, habelə  Bakıda  ilk 

heykəltəraĢlıq  abidələri  qoyulmasında  məĢhur  rəssamlar  Ġ.Ġ.Brodski,  S.D.Erzya 

və b. fəal iĢtirak etmiĢdilər. 

Azərbaycanda  dəzgah  sənətinin  in kiĢafı  təcrübəli  peĢəkar  kadrların  az 

olması ucbatından çətinliklərlə üzləĢirdi. O  zaman bu sahədə də müxtə lif fikirlər 

toqquĢurdu  -  bir  qrup  mühafizəkarlar  təsdiq  edirdilər  ki,  Azərbaycanda  dəzgah 

rəssamlığ ı köhnə bədii formalar çərçivəsində inkiĢaf etməlidir, baĢqa bir qrup isə 

milli  təsviri  sənət  irsini  in kar  edirdi.  Lakin  20-ci  illərdən  Azərbaycan  sovet 

heykəltəraĢlığ ı  meydana  çıxd ı  və  inkiĢ afa  baĢladı  1920-ci  ildə  Bakıda 

heykəltəraĢlıq  emalatxanası  açıld ı.  1922-ci  ildə  N.Nərimanovun  təĢəbbüsü  ilə 

görkəmli  satirik  Ģair  Sabirə  abidə  qoyuldu  (müəllif  Y.Ġ.Keylixes).  1923-cü  ildə 

Bakıda  görkəmli  inqilabçıların  ab idələri  açıldı.  Marks  və  Engelsin  büstlərin i, 

monu mental deko rativ  lövhələri və  mədənçilər Ġttifaqının b inasının frontonunda 

qoyulmuĢ  1925-ci  ildə  dostluq  və  əmək  möv zusuna  aid  fəhlə  f iqurlarını 

heykəltəraĢ  S.D.Erzya  ha zırlamıĢdı.  Ġlk  Azərbaycanlı  heykəltəraĢ  qadın 

E.Məmmədova heykəltəraĢlıq sənətinə Erzyanın studiyasında yiyələnmiĢdi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   104   105   106   107   108   109   110   111   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə