Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə112/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   108   109   110   111   112   113   114   115   ...   223

230 

 

azərbaycanlı  fəhlə  və  qulluqçu  çalıĢırdısa,  1932-ci  ildə  onların  sayı  119,7  min  



nəfərə  çatmıĢdı

33

.  Azərbaycan  kəndi  tədricən  milli  fəhlə  sinfi  kadrların ın  



yaranması  mənbələrindən  biri  olurdu.  Bununla  yanaĢı,  azərbaycanlı  fəhlə  və 

qulluqçuların  mütləq  say  artımı  hələ  də  xalq  təsərrüfatında  onların  xüsusi 

çəkisinin  artmasını  müəyyən  etmirdi.  Birinci  beĢillik  illə rində  azərbaycanlılar  

respublikanın  bütün  fəhlə  və  qulluqçularınn  yalnız  36,7  faizin i  təĢkil  edirdi.  

Onların  sayı  ağır  sənayedə,  xüsusən neft sənayesində  daha  az  idi  və  1933-cü  il 

yanvarın  1  -də  cəmi  12,1  faiz  təĢkil  edirdi"

34

.  Bunun səbəbi  o  idi  ki,  Mərkə zin  



yeritdiyi siyasət nəticəsində respublikada fəhlə  sinfin in art ımı əsasən RSFSR-in  

mü xtəlif  Ģəhərlərindən  gələnlər  hesabına  baĢ verirdi.  1933-cü  ilin  1  yanvarında 

Azərbaycan neft sənayesində iĢləyən fəhlələrin  55,7 faizin i ruslar təĢkil ed irdi

35



Onlar  xalq  təsərrüfatının  ən  üstün  sahələrində  faktiki  ola raq  aparıcı  yer  tutur, 

Azərbaycan  kəndindən  çıxmıĢ  fəhlələr  isə  iqtisadiyyatın  ağır  əmək  tələb  edən 

sahələrində çalıĢırdılar. 

Sənaye  fəhlələ rin in  tərkibində  azərbaycanlıların  n isbi  azlığı  müəyyən 

dərəcədə  Azərbaycan  kəndlisinin  mentaliteti,  onun  ənənələrə  sadiqliyi,  torpağa 

bağlılığı,  məskunlaĢdıqları  yerləri  tərk  etmək  istəməməsi  ilə  izah  edilsə  də, 

Mərkəzin gizli  münasibətlərin i də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Əlbəttə, bu illərdə 

sənaye fəhlələrinin  milli tərkibinə içərisində azərbaycanlıların azlıq təĢkil etdiy i 

fəhlə sinfinin ö z iĢçi qüvvəsinin təkrar istehsalı da təsir göstərirdi.  

Səbəblərdən  biri  də  respublika  rəhbərliyində  bu  millətin  taleyüklü  

problemlərinə laqeyd münasibət, mövcud milli əmək ehtiyatlarından səriĢtəsiz və 

səmərəsiz  istifadə  edilməsi  idi.  Fəhlə  sinfin in  Azərbaycanlı  ö zəyinin  

güclənməsində  təsərrüfat  rəhbərliy ində  olan  Ģovinist  ünsürlərin  maneçiliy i, 

hakim dövlət orqanlarında sənayeyə yerli əhalin in cəlb edilməsinə qəsdən maraq 

göstərilməməsi halları da  mövcud id i.  Hətta 1930-cu ilin sonunda AK(b)P M K-

nın  Azərbaycan  kəndindən  500  nəfər  mu zduru  neft  sənayesinə  cəlb  etmək 

haqqında qərarı A zərneft rəhbərliyi tərəfindən yerinə yetirilməmiĢdi.  Respublika 

FKM-in  keç ird iyi  yo xla ma  ilə  müəyyən  edilmiĢdi  ki,  Azərne ftin  rəhbər  iĢçiləri 

bu  tədbirin  vacibliyin i  baĢa  düĢməmiĢdilər,  əslində  isə  baĢa  düĢmək 

istəməmiĢdilər.  Neft  sənayesinin  yerli  əhalidən  olan  kadrlarla  təmin  edilməsi 

Azərneftin hətta əsas göstərici rəqəmlərində də nəzərdə tutulmamıĢdı

36



AK(b)P  Bakı  Ko mitəsinin  1931-ci  il  20  iyun  tarixli  xüsusi  qərarda 

Azərneftin rəhbər aparatda bu sahədə "böyük dövlətçilik Ģovinizmin in" təzahürü 

qeyd edilmiĢdi

37

.  Bu  partiya  xəbərdarlığına  ba xmayaraq,  yenə  də yerli  əhalidən 



olan fəhlələ rin sayca artması əvəzinə aza lması  müĢahidə edilirdi. Təkcə  1929-cu  

il  o ktyabrın  1-dən  1930-cu  il  oktyabrın  1-dək  neft  sənayesində  azərbaycanlı 

fəhlələrin  sayı 4893-dən 7161 nəfə rə çatsa da, 1931-ci ildən azalmağa baĢlayaraq 

6240-a en miĢdi

38

. Təsadüfi deyil ki,  1931-ci ilin avqustunda ZSFSR  Xalq Əmək 




231 

 

Ko missarlığının  ko lleg iyası  muzdurların  planlı  qaydada  xalq  təsərrüfatına  cəlb 



edilməsi  haqqında"  məsələni  müzakirə  edərək,    1931-ci  ilin  Ġkinci  yarısında 

Azərbaycan sənayesinə 2500  mu zdurun, o cümlədən Azərneftə 500 nəfərin cəlb  

edilməsi barədə kontrol rəqəmlər müəyyən etdi

39

. Bunun ardınca AK(b)P BK-nın  



həmin  ilin  sentyabrında  keçirilən  plenumu  bütün  təĢkilatların  diqqətini  neft 

planlarının  yerinə  yetirilməsi  və  yeni  proletariat  kadrlarının,  xüsusilə 

azərbaycanlıların  təsərrüfat  və  idarəet mənin  bütün  sahələrinə  cə lb  edilməsi 

uğrunda ən yaxın birinci dərəcəli vəzifələrə yönəltməy i qərara ald ı

40



Azərbaycanda sənayeləĢdirmən in  həyata  keçirilməsi  Azərbaycan  fəhlə 



sinfinin  coğrafiyasının  geniĢlənməsi  ilə  müĢahidə  olunurdu.  Bu  dəyiĢiklik 

respublika sənayesinin əra zicə  geniĢlən məsi  -  Gəncə,  Nu xa ,  Xankəndi və d igər 

Ģəhərlərdə yeni sənaye mərkəzlərinin yaradılması ilə əlaqədar idi.  

La kin  respublika  sənayesini  yerli  iĢçi  qüvvəsi  ilə  tə min  et mək 

məqsədilə  görü lən  tədbirlərə  baxmayaraq,  birinci  beĢillikdə  problemi  tam  həll 

etmək mü mkün olmad ı. 



"Birinci  beĢillik  və  Azərbaycan  neftçiləri.  BeĢilliyin  ilk  illəri 

ümidverici  nəticələrlə  qeyd  olunmuĢdu.  Sənaye  planları  yerinə  yetirilir,  texn iki 

tərəqqi  və  ölkənin  iqtisadi  müstəqilliy ini  təmin  edən  maĢın  və  avadanlıqlar 

buraxan sahələr inkiĢaf edirdi. Fəhlə lərin sayının, onun milli dəstələrinin art ması 

müĢahidə edilirdi. 

Stalin  beĢillik  plana  müda xilə  edirdi.  O,  ağır  sənayenin  templə rin i 

beĢillik planda təsdiq olumasıyla müqayisədə 32 faiz artırmağa məcbur etmiĢdi

41



Yeni nəzarət göstəricilərinin  təsdiq olunmuĢ (kontrol)  rəqəmlərdən fərqin in real 

əsasları  yo x  idi.  BeĢillik  plan  tədricən  pozulur  və  zorakı  in zibatçılığın  təsiri 

altında dəyiĢdirilird i. 

YĠS-də 


qalmıĢ 

ehtiyat 


qüvvələrindən, 

zəh mətkeĢlərin 

ruh  

yüksəkliy indən  istifadə  olunmaqla  beĢilliyin  ilk  çağında  qazanılmıĢ  uğurlar 



kütlələrin siyasi və istehsalat fəallığını artırmıĢdı. Partiya bundan istifadə edərək, 

sosializm  yarıĢın ı  geniĢləndirmək  Ģüarın ı  verdi.  Bu  hərəkata  təkan  vermək 

məqsədilə  1929-cu  ilin  yanvarında "Pravda"  qəzetində  V.Ġ.Lenin in  "YarıĢı  necə 

təĢkil  etməli"  məqaləsi  çap  olundu.  YaxĢı  həyata  ümid lərini  beĢillik  planla 

bağlayan geniĢ fəhlə kütləsi beĢilliy in sürətlə yerinə yetirilməsi kursunu müdafiə 

etdi. 1929-cu  ilin  Ġkinci yarısında kapita list ölkələ rin i əhatə edən dü nya iqtisadi 

böhranının  baĢlanması  sovet  fəhlələrin i  daha  da  həvəsləndirdi,  onlarda  qəbul 

edilən  kursun düzgünlüyünə inam yaratdı. Partiya orqanları, həmkarlar v ə digər 

ictimai  təĢkilatlar  fəhlələrin  səylərini  "sosialist  quruculuğunun  inkiĢaf 

templərin i" sürətləndirməyə istiqamətləndirdilər. Azərbaycan neftçiləri 1928/29-

cu  təsərrüfat  ilinin  və  1929/30-cu  ilin  birinci  rübünün  istehsal  proqramını 

artıqlaması  ilə yerinə yetirirdilər, bu isə neft sənayesinin 1930/31-ci  il iĢ planına 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   108   109   110   111   112   113   114   115   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə