Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə120/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   223

246 

 

Respublikada "sosialist əvəzçiliyi" adlanan metod da geniĢ yayılmıĢdı



98

Qabaqcıl  fəh lələr  istehsalatdakı  iĢdən  sonra  ayrı-ayrı  sovet  idarələrinin  rəhbər 



iĢçilərin i  əvəz  edirdilər.  1932-ci  ilin  əvvəllərində  Bakıda  149  nəfər  sosialist 

əvəzçisi var  idi

99

. Bu, dövlət aparatının  iĢinin  yaxĢılaĢdırılmasını təmin etməklə 



yanaĢı, aparatda iĢləmək üçün yeni fəhlə kadrların irəli çəkilməsinə kö mək etdi. 

Beləliklə, 20-30-cu illərdə sovetlərin  möhkəmləndirilməsi sahəsində bir 

sıra  əhəmiyyətli  tədbirlər  həyata  keçirild i,  o  cü mlədən  maliyyə  və  idarəetmə 

iĢlərində  onların  hüquqları  geniĢləndi,  sovet  aparatında  iĢləmək  üçün  kadrlar 

hazırlandı,  sovetlərə  seçkilər  əməkçilərin  dövlətin  idarə  olun masına  cəlb  

edilməsində  mühü m  rol  oynadı,  sovetlərin  tərkibində  müsbət  struktur 

dəyiĢiklikləri  keçirildi.  Ancaq  həmin  dövrdə  idarəetmədə  formalaĢan  inzibati -

amirlik  metodları, sovetlərin iĢinə partiya  müdaxiləsinin güclən məsi onların əsil 

dövlət  hakimiyyət  orqanları  kimi  xalqın  hüquq  və  mənafelərini  müdaf iə 

etmələrinə mane olur və hüquqlarını məhdudlaĢdırırd ı. 



Ġctimai-siyasi  təĢkilatlar.  30-cu  illərdə  yeni  cəmiyyət  quruculuğu 

prosesində Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatı əsaslı surətdə dəyiĢildi.  Bu dövrdə 

ÜĠK(b)P-n in  tərkib  hissəsi  olan  Azərbaycan  Kommun ist  Partiyası  təhsil, 

mədəniyyət,  dövlət  idarəçiliyi  və  iqtisadiyyatın  bütün  sahələrində,  həmç inin  

ümu mbəĢəri,  milli  və  d igər  sosial,  ict imai  münasibətlərin  formalaĢ masında 

həlledici  rol  oynayırd ı.  Bu  illərdə  Azərbaycan  Ko mmun ist  Partiyasının  sıraları 

fəhlə,  kolxo zçu,  mu zdur və yoxsul kəndlilər hesabına artırdı.  1928-ci  il yanvarın  

1-nə olan  məlu mata görə, Azə rbaycan Kommunist Partiyasının tərkibində 22781 

nəfər partiya üzvü və 9489 nəfər namizəd (cəmi 3227 nəfər)var id ilər.  Onlardan 

22180  nəfəri  (68,7  faiz)  fəhlə,  5365  nəfəri  (16,6  faiz)  kəndli,  4720  nəfəri  (14,7 

faiz)  isə  qulluqçu  və  digər  təbəqələrin  nümayəndələri  id i

101


.  1933-cü  ilin  

evvəllərində  isə  partiya  üzvlərinin  sayı  47.465  nəfərə,  namizədlərin  sayı  isə 

26215 nəfərə (cəmi 73680 nəfər) çatdı

102


. Onların içərisində fəhlələ r 47103  (63,9 

faiz) nəfər,  kəndlilər 20431  (27,8  faiz) nəfər, qulluqçu və digərləri  isə 6146 (8,3 

faiz)  nəfər  təĢkil  edirdi

103


.  Rəqəmlərdən  göründüyü  kimi,  partiya  üzv ləri 

içərisində  qulluqçuların  sayı  kəskin  surətdə  azalmıĢ,  kəndlilərin  say ı  isə  xeyli 

artmıĢdı.  Bu  kəmiyyət  dəyiĢikliy i  Azərbaycan  partiya  təĢkilatın ın  keyfiyyət 

səviyyəsinə mənfı təsir göstərdi. Qadın ların partiyaya axın ı  zəif gedirdi.  Partiya 

üzvlərinin   milli  tərkibində  azərbaycanlı  fəhlə lərin  faizi  baĢqa  millətlərin  

nümayəndələri  ilə  müqayisədə  azlıq  təĢkil  edirdi.  Hətta  təĢkilatlarda 

azərbaycanlıların sayının xeyli azalması müĢahidə edilirdi.  

AK(b)P  M K  və  BK-nın  birləĢmiĢ  plenumu  (1931-ci  ilin  fevralı)  "türk 

kadrlarına  xüsusi  diqqət  və  fəhlələrin  ayrı-ayrı  təbəqələrinə  diferensial 

yanaĢmanı təmin etmək baxımından partiya təĢkilatların ın kütləvi iĢində tezliklə 

dönüĢə nail olmağı" qərara aldı

104


. Partiya təĢkilatı bu məqsəd üçün partiya-sovet 


247 

 

mətbuatı,  həmçin in  partiya  maarifi  Ģəbəkəsindən  istifadə  etdi.  1930-cu  ildə 



təsərrüfat  quruculuğunun  bütün  sahələrinə  partiya  rəhbərliyin i  gücləndirmək 

məqsədilə  AK(b)P  MK,  BK  və  rayon  komitələri  yenidən  təĢkil  olundu.  Partiya 

iĢinin ağırlıq  mərkəzi sex, briqada və mədənə keçirildi.  Ko mmunisti üç nəfərdən 

az o lmayan bütün müəssisələrdə partiya qrupları yarad ıld ı. 1931-ci ilin əvvəlində 

Bakıda  1200  partiya  qrupu  var  idisə,  1932-ci  ilin  aprelində  onların  sayı  2300-ə 

çatdı


105

. Sex partiya ö zəklərinin də sayı artdı.  1931-ci  ilin  martında Bakıda 390, 

bir  ildən  sonra  590  sex  özəy i  var  id i.  Bakmm  iri  müəssisələrində  partiya 

ko mitələri təĢkil edildi. 1931-ci ilin

106

 əvvəlində cə mi bu cür iki ko mitə var idisə, 



bir ildən sonra onların sayı 23-ə çatdı

107


Kəndlərdə  də  partiya özəkləri  yenidən  quruldu.  Ərazi  kənd  özəkləri  ilə 

yanaĢı,  istehsalat  prinsipi  üzrə  yaradılan  kolxo z  partiya  təĢkilatları  təĢkil  edild i.  

1930-cu  ildə  Azərbaycanda  133  ko lxo z  partiya  özəyi,  sovxoz  və  MTS-lərdə  11 

partiya  özəyi  var  idi.  1930-cu  ilin  sonunda  isə  kolxo z  partiya  ö zəklərinin  sayı 

490-a ,  kənd  əra zi  özə klə ri  443-ə,  sovxo z  və  MTS-lə rdə  isə  onların  sayı  43-ə 

çatdı,  on  iki  sovxo z,  on  dörd  MTS  və  qırx  dörd  iri  kolxo zda  qonĢu  kənd   və 

kolxo zların  özəklərini  birləĢdirən  partiya  ko mitələri  yaradıldı.  200  nəfərədək 

rəhbər  rayon  iĢçisi  partiya  komitələri  və  özəklərinin  katibi  iĢləmək  üçün  kəndə 

göndərildi

108



20-30-cu  illərdə  siyasi  böhran,  partiyada xili  mübarizə   bütün  ölkə  və  



partiyanın  taleyinə  güclü  təsir  göstərirdi.  SənayeləĢdirmə,  kənd  təsərrüfatının 

kollekt ivləĢdirilməsi və " mədəni inqilabın" həyata keçirilməsi dövründə ÜĠK(b)P 

daxilində  alternativ  proqra mla  çıxıĢ  edən  s ağ  təmayül  meydana  gəldi.  Sağ  

təmayülün liderləri sənayeləĢdirmənin yüksək sürətinə qarĢı çıxır, qolço maq lara 

qarĢı  tətbiq  edilən  fövqəladə  tədbirləri  qəti  rədd  edirdilər.  On lar  ö lkədə  sinfi 

mübarizənin  zəifləməsi  və  qolçomaqların  dinc  surətdə  sosializmə  qovuĢması 

"nəzəriyyə"sini  təbliğ  edir,  kollektivləĢ məni  kö məkçi  tədbir  kimi  in kar 

etməyərək, aqrar bölmədə fərdi kəndli təsərrüfatın ı onun əsası sayırdılar. 

Bu  dövrdə  formalaĢmıĢ  in zibati-amirlik  sistemi  partiya  təĢkilatlarının  

iĢində  də  özünü büruzə  verirdi.  1929-1930-cu  illərdə  XVI  Ümu mittifaq  partiya 

konfransının  (1929-cu  ilin  apreli)  qərarı  ilə  bütün  respublika  təĢkilatlarında 

partiya üzvlüyünə namizədlərin və üzvlərin yoxlan ması və ü mu mi təmizlən məsi 

keçirildi.  Azərbaycan  Kommunist  Partiyasında  yoxlamadan  keçən  37979 

ko mmunistdən  4106  nəfəri  və  ya  10,8  faizi  partiyadan  xaric  edildi

109

.  La kin  



Azərbaycanda  kommun istlərin  ü mu mi  sayı  azalmad ı,  belə  ki,  təmizləmə  və 

yoxlama dövründə partiya sıralarına  4541 nəfər, baĢqa sözlə  xaric o lunanlardan 

435 nəfər artıq qəbul edilmiĢdi

110


. Bəzən "təmizləmə" pərdəsi altında prinsipial, 

vicdanlı,  ancaq  "partiya  rejiminə"  uyğun  olmayan  adamları  partiyadan 

uzaqlaĢdırırdılar.  "Tə mizlə mə"  Stalinin  d iktatorluq  rejiminin  ruhuna  cavab 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə