Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə122/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   223

250 

 

il  mayın sonunda onlar Bakı və onun mədən rayonlarında, Zaqafqaziyada birinci 



olaraq, savadsızlıq, nadanlıq və  mədəniyyətsizliklə, gənclərin sağlam və   mədəni 

məiĢəti  uğrunda  mübarizə  məsələlərini  həll  etməli  o lan  "mədəni  hücum"  təĢkil 

etdilər

124


.1930-cu ildə savadsızlığ ı  ləğvetmə  məntəqələrin i təĢkil et mə k üçün ali 

məktəb,  texniku m  və  fəhlə  fakü ltələrindən  üç  min  nəfərdən  artıq  gənc  isə 

pambıqçılıq kolxo zlarına getdi

125


Beləliklə,  20-30-cu  illərdə  Azərbaycanda  ictimai-siyasi  təĢkilatlar 

təĢkilati  cəhətdən  formalaĢ ma  və  möhkəmlən mə  mə rhələsi  keçərək  respublika 

xalq təsərrüfatın ın bütün sahələrində öz fəaliyyətlərin i geniĢləndird i. Ancaq onlar 

inzibati-a mirlik re jimi Ģəraitində öz funksiyaların ı  müstəqil Ģəkildə həyata keçirə  

bilmirdilər,  çünki  partiya  orqanların ın  nəzarəti  altında  hakimiyyət  aparatından 

asılı id ilər və partiyanın "kö məkçisi" (əslində mu zduru) kimi onun əsas kursunun 

həyata keçirilməsinə xid mət edird ilər. 



Azərbaycan SSR-də  birinci  beĢilliyin yekunları. Birinci beĢillik plan  

Azərbaycan  SSR  xalq  təsərrüfatının  inkiĢafında  mühüm  addım  o ldu.  Belə  ki, 

xalq  təsərrüfatına  (kolxo zlarsız)  140  milyon  manat  (müqayisəli  qiy mətlə),  o  

cümlədən  sənaye  inkiĢafına  89  mln  manat  (və  ya  respublika  xalq  təsərrüfatına 

yönəldilən  bütün  kapitalın  63,6  faizi),  nəqliyyat  və  rabitəyə  11  mln  (10,7  faiz), 

kənd təsərrüfatına 16  mln, (7,2 faiz),  mənzil tikintisinə, elm,  mədəniyyət, maarif, 

səhiyyə  və  s.  24  mln  manat  (21,4  faiz)  vəsait  qoyulmuĢdu

126


.  Neft  sənayesi 

xüsusilə  inkiĢaf  etmiĢdi.  Zəngin  yataqları  olan  Neftçala,  Qala  (" Əzizbəyovneft" 

tresti),  Lökbatan, Qaraçu xur və s.  istismara verildi

127


. AbĢeronun hüdudlarından 

kənarda  yeni  neftli  sahələrin  mənimsənilməsinə  baĢ landı.  Qazıma  sahəsində 

müvəffəqiyyətlər əldə edildi.  Qazıma  iĢlərinin həcmi əgər beĢilliyin b irincilində 

320,6  min  metr  idisə,  1932-ci  ildə  484,3  min  metrə  çatdı.

128

  Neftin 



çıxarılmasında ko mpressor üsulu və dərinlik nasoslarının tətbiqi neft sənayesində 

mühü m  nailiyyət  idi.  Bu  cür  texniki  yeniliklər  və  Bakı  neftçilərin in  fədakar 

əməy i sayəsində neft çıxarılması  1932-ci ildə  1928/29-cu  ildəki  8,7  mln  tondan 

12,2  mln  tona  çatdı

129

.  Azərbaycan  neft  sənayesi  birinc i  beĢillik  ə rzində  bürün 



ölkənin  xalq  təsərrüfatına  54,5  mln  ton  neft  və  1,4  mln   ton  qaz  verdi

130


.  Neft  

hasilatının  artması  respublika  neftayırma  sənayesinin  də güclü  inkiĢafına  zəmin  

yaratdı.  Birinci  beĢillikdə  texnikanın  son  nailiyyətləri  əsasında  qurulmuĢ  iyirmi 

üç  neftayırma  qurğusu  tikilib  istifadəyə  verilmiĢdi

131

.  1932-ci  ildə  ç ıxa rılan  



neftin  95  faizi  A zərbaycanın  neftayırma  zavodlarında  ema l  edilirdi,  halbuki  bu 

rəqəm 1928/29-cu ildə 75,9  faizə bərabər  idi

132

. Birinci beĢillik dövründə iyirmi 



beĢ iri dövlət sənaye müəssisəsi tikilib  istifadəyə verildi

133


. 1928-1932-c i  illərdə  

Bakıda  yod  zavodu,  soyuducular  zavodu,  Orconikid ze  adına  tikiĢ  komb inatı, 

Xankəndində  ipəkəyirmə  zavodu,  Nu xa,  Zaqatala  və  Lənkəranda  kərpic 

zavodları istismara verilmiĢdi. 




251 

 

Respublikada  bir  sıra  yeni  sənaye  sahələrinin  -  yod-bro m  istehsalını 



mən imsəyən kimya, tikinti  materialları istehsalı və yüngül sənayenin yaradılması 

təbii  ehtiyatlardan  və  kənd  təsərrüfatı  xammalından  ko mpleks  Ģəkildə  istifadə 

etməyə imkan verdi. 

Yeni  sənaye  müəssisələrinin  tikintisi  ilə  yanaĢı,  Azərbaycan  SSR-də 

köhnə  müəssisələrin  geniĢləndirilməsi  və  yenidən  qurulması  həyata  keçirilirdi.  

Birinci  beĢillik  illərində  Bakıda  ġmidt  ad ına  (indiki  Səttarxan)  neft  avadanlığı 

zavodunun,  sement  zavoduııun,  Len in  adına  (indiki  H.  Z.  Tağıyev)  əyirici-

toxucu  fabrikin,  gön-dəri  zavodu  və  "Qızıl  ġə rq"  mətbəəsinin,  Çiraqid zorda  

kükürd-kolçedan  mədəninin  yenidən  qurulması  sahəsində  böyük  iĢlər  görüldü  

Respublikanın  maĢınqayırma  sənayesinin  inkiĢafında  mühüm  uğurlar  qazanıldı.  

Azərneftin  mexaniki  zavodları  yenidən  quruldu  və  yeni  neft  avadanlığının  

kütləvi  istehsalına  baĢlandı.  Azərbaycan  SSR  xalq  təsərrüfatındakı  maĢın  

avadanlığının  40 faizdən çoxu b irinci beĢillik dövründə qurulmuĢdu

135


. Bu, neft  

sənayesini  yerli  avadanlıq la  təmin  etməyə  və  xarici  ölkələrdən  texn iki  asılılığa 

son qoymağa imkan verdi. 

Azərbaycanda  energetika  sənayesi  inkiĢaf  etdi.  Birinci  beĢillikdə 

rayonlarda  yeni  ele ktrik  stansiyaların ın  tikintisinə  və  su  ehtiyatlarından 

planauyğun  istifadə  edilməsinə  baĢlandı.  BeĢillik  ərzində  on  altı  yeni,  elektrik 

stansiyası, o cümlədən Laç ın, Xan kəndi,  Gəncə, Zaqatala,  Salyan və Qaryagində 

(indiki  Fü zuli)  tikildi

136

.  Respublikada  e lektrik  stansiyalarının  ü mu mi  gücü 



1932-c i ildə 1928-ci ildəki 109,96 min kilovatdan 171,83 min kilovata çatdı

137


BeĢillik  müddətində  Azərbaycanın  bütün  sənayesinin  ümumi  məhsulu 

86  faiz,  o   cümlədən  neft  çıxarılması  60  faiz,  qaz  istehsalı  197  faiz,  elektrik 

enerjisi  istehsalı  64  faiz,  polad  istehsalı  85  faiz,  qara  metal  prokatı  19  faiz, 

maĢınqayırma  və  metal  emalı  məhsulu  93  faiz,  sement  istehsalı  121  faiz, 

pambıq-parça istehsalı 69 faiz artdı

138



Sosialist  sənayesi  istehsalının  ayrı-ayrı  sahələri  arasında,  həmç inin  



Azərbaycan  ərazisində  sənaye  müəssisələrinin  keçmiĢdən  irs  qalmıĢ  qeyri-

bərabər  yerləĢ məsi  nisbətində  yeni  əsash  dəyiĢikliklər  etməsə  də,  respublikada 

bu sahədə ilk addımlar atılmasına səbəb oldu. 

Neft  sənayesində  istehsalın  yüksək  artımı  və  onun  qabaqcıl  mövqeyini 

saxlaması ilə yanaĢı, sənayenin digər sahələrinin əhəmiyyəti də tədricən artır, bu 

sahənin  inkiĢaf  surəti  neft  sənayes ini  ötüb  keçirdi.  1927/28-ci  ildə  Azərneftin  

illik  məhsulunun  dəyəri  359,4  mln  manata  bərabər  idisə,  1932 -ci  ildə  o,  683,8 

mln  manata çatmıĢ və ya 190 faiz olmuĢdu. Sənayenin digər sahələrinin  məhsul 

buraxılıĢı  beĢillik  ərzində  113,9-dan  284,4  mln  manata  çatmıĢ  və  ya  248,1  faiz 

artmıĢdı


139

.  Bu,  Azərbaycanın  ümu mi  sənaye  məhsulunun  həcmində  neft 

sənayesinin  xüsusi  çəkisinin  b ir  qədər  azalmasına  gətirib  çıxartdı.  1917-ci  ildə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə