Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə128/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   124   125   126   127   128   129   130   131   ...   223

262 

 

aparılırdı



42

. Eyni zamanda neft və qaz quyularının qazıma sürəti də artırdı. 1937-

ci  ildə  ay  ərzində  bir  dəzgahın  qa zıma  sürəti  1933-cü  ildəki  167,7  metrə  qa rĢı 

609,7 metr o lmuĢdu

43



Respublikanın  neft  emalı  sənayesində  də  mühüm  dəyiĢiklik  baĢ 



vermiĢdi.  Qabaqcıl  te xnika  ilə  təchiz  olun muĢ  yeni  zavodlar  tikilmiĢ, 

köhnələrində tam yenidənqurma  iĢləri aparılmıĢdı.  1934-cu,  1937-ci  illərdə ilkin  

neft  ayrılması  sahəsində  yerli  mütə xəss islərin  qüvvəsi  ilə  beĢ  güclü  atmosfer 

qurğusu,  güclü  termik  krekinq  qurğuları  layihə ləĢdirilib  inĢa  edilmiĢdi

44

.  Bu 


müddət ərzində Azərbaycan neft emalı sənayesinin məhsul istehsalı təxminən iki 

dəfə artmıĢdı

45

. Beləliklə, Azərbaycanda neft çıxarılması 1932-ci  ildəki  12,2  mln  



tondan artaraq 1937-c i  ildə 21,4  mln ton olmuĢdu. Ġkinc i beĢillikdə A zərbaycan 

neft sənayesi SSRĠ-yə 96 mln ton neft vermiĢdi

46



Beləliklə,  hələ  xalq  təsərrüfatının  yenidən  qurulmasının  baĢa  çatması 



dövründə  Azərbaycan  neft sənayesi  -  Sovet  Ġttifaqının  baĢlıca  neft  bazası,  ağır 

sənayenin əsas sahələrindən biri idi. 1937-ci ildə SSRĠ-n in neft və qaz hasilatın ın 

76 faizin i A zərbaycan SSR verird i

47



Azərbaycanda  neft  hasilatının  güclü  artımı  SSRĠ-n in  sürətlə 

sənayeləĢdirilməsinə  sərf  olunurdu.  Bakı  nefti  nəinki  ölkədaxili  tələbatın  

ödənilməsində,  eləcə  də  xaricə  satılan  neftin  əsas  hissəsini  təĢkil  edird i.  Ġxrac 

edilən neft və neft məhsullarının gətirdiy i külli  miqdarda vəsaitlə ittifaq sənayesi 

üçün hər növ maĢın və avadanlıqlar alınırdı.  

Birinci beĢillikdən fərqli olaraq, ikinci beĢillikdə SSRĠ-dən ixrac olunan 

neft və neft məhsullarının həcmi getdikcə azalmağa baĢladı. Belə  ki, 1932-ci ildə 

ixrac  edilən  6,1  milyon  ton  neft  və  neft  məhsulların ın  həcmi  1937-ci  ildə  1,9 

milyon tona enərək üç dəfədən çox azaldı

48

. Lakin bu dövrdə də SSRĠ-dən ixrac 



olunan  neft  və  neft  məhsullarının  əsasını  Azərbaycan  nefti  təĢkil  edir  və  onun 

xüsusi  çəkisi  ilbəil  artırdı.  SSRĠ-dən  ixrac  edilən  neft  və  neft  məhsulların ın 

1932-c i  ildə  71,1  fa izi,  1933-cü  ildə  78,1,  1934-cü  ildə  79,6,  1935-ci  ildə  84,0 

faizi A zərbaycanın payına düĢürdü

49



Azərbaycan  dünyanın  ən  qədim  neft  mərkəzi  kimi,  Sovet  Ġttifaqının  



yeni  neft  rayonlarının  təĢəkkülü  və  in kiĢafında  avanqard  rol  oynamıĢdı. 

Azərbaycan  neftçiləri  Uralda,  Permdə,  Ko midə,  Türkmənistanda,  Qazaxıstanda, 

Gü rcüstanda, BaĢqırdıstanda, Vo lqa və Ural arasındakı rayonda yeni neft bazası 

olan "Ġkinci  Ba kı"da və b. kəĢfiyyat-a xtarıĢ  iĢlərindən tutmuĢ ta neftin istisma rı 

və emalına qədər bilavasitə iĢtirak edərək hərtərəfli yardım göstərmiĢdilər. 

Bakı  neftçiləri  "Ġkinci  Bakı"  mədənlərinə  bilavasitə  hamilik  edir, 

"BaĢneft", "Embaneft", "Sızranneft", "Prikamneft" və " Ġkinci  Bakı"nın yeni neft 

trestlərinə  qazıma  və  istismar  avadanlığı  verir,  onlarla  öz  ən  yaxĢı  qazıma 




263 

 

ustaların ı,  qazmaçıları,  neftçıxarma  ustalarını  onlarda  daimi  iĢləməyə 



göndərirdilər. 

Azərbaycan  Ġttifaqa  daxil  olan  respublikalarda  neft  rayonlarının  

yaranması  və  inkiĢafında  əsas  mərkə z  kimi  böyük  fəaliyyət  göstərmiĢdi.  Ġkinci 

beĢillikdə  Bakı neftçilərinin  iĢtirakı  ilə  Ukraynada, Özbəkistanda, Qazaxıstanda, 

Gü rcüstanda  və  Türkmənistanda  36  yeni  neft  yatağı  aĢkar  edilmiĢdi

50



Azərbaycanın  baĢqa  respublika larda  yaranan  neft  rayonlarını  texn iki  avadanlıq, 

təcrübəli  mütəxəssis  və  ixtisaslı  fəh lələrlə  təmin  etməsi  və  digər  yardım 

sahələrindəki  fəaliyyəti  əvəzed ilməz  o lub.  Nəzərdən  qaçırılmamalıdır  ki, 

Azərbaycan  bu  yardımı  ö zünün  böyük  məhru miyyətlərlə  rastlaĢdığı  və  nəhəng 

bir təsərrüfatı bərpa və  inkiĢaf etdirmək uğrunda mübarizə apardığ ı b ir Ģəraitdə 

göstərirdi. 

Sovet  neftçilərinin, 

ilk  növbədə  qocaman,  təcrübəli,  xeyirxah  

Azərbaycan  neftçilərinin  b irgə  əməyi  sayəsində  yeni  neft  rayonlarının  

ümu mittifaq neft hasilatında xüsusi çəkisi 1937-ci  ildə 1932-ci  ildəki  2,5 faizdən 

9,1  faizədək  artdı

51

.  Əlbəttə,  bu,  SSRĠ  neft  sənayesinin  inkiĢafında  böyük  uğur 



idi.  Lakin hələ də ölkə neft  istehsalının üçdə birini verən  Bakı neftinə olan tələb  

nəinki azalmır, əksinə onun hər vasitələrlə ço xaldılması üçün  mü xtəlif təzyiq lər 

artmaqda dava m edirdi. 

Ġkinci  beĢillikdə  Azərbaycan  sənayesinin  inkiĢafında  əsas  yeri  neft 

sənayesi  və  onunla  bağlı  sahələr  tuturdusa  da,  digər  sahələrdə  də  ciddi 

irəliləyiĢlər  var  idi.  Bu  illərdə  A zərbaycanda  bütün sənayenin  ümu mi  məhsulu 

103  faiz,  o  cümlədən  neft  çıxarılması  75  faiz,  qaz  istehsalı  281  faiz,  elektrik 

enerjisi  istehsalı  125  faiz,  qara  metal  prokatı  45  faiz,  sement  29  faiz, 

maĢınqayırma  və  metal  emalı  məhsulu  231  faiz,  pambıq-parça  istehsalı  76  faiz, 

ipək  parça  753  faiz,  dəri  ayaqqabı  298  faiz,  qənnadı  məmu latı  92  faiz,  konserv 

hazırlan ması 30 faiz artmıĢdı

52



Ġkinci 

beĢillikdə 

Azərbaycanda 

sənayenin 

səmərəli 

Ģəkildə 


yerləĢdirilməsi problemi  müəyyən dəyiĢikliklərə -  Gəncənin respublikanın ikinci 

sənaye mərkəzinə çevrilməsi və bir sıra rayonlarda  yerli sənaye müəssisələrinin  

tikilib  istifadəyə  verilməsinə  baxmayaraq,  həll  olun mamıĢ  qalırdı.  1937-ci  ildə 

respublikanın  sənaye  məhsulunun  90  faizə  qədəri  Bakı  Ģəhəri  və  onun  neft-

mədən rayonlarının payına düĢürdü

53



Azərbaycan  ikinci  beĢilliyin  sonunda  ümumĠttifaq  miqyasında  yeni 

texn ika  əsasında  qurulmuĢ  güclü  sənayesi  olan  respublika  idi.  Bu  dövrdə  onun 

xalq  təsərrüfatında  sənaye  məhsullarının  xüsusi  çəkisi  91,7  faiz  təĢkil  edird i

54



Azərbaycan  sənaye  respublikası  kimi  müttəfiq  respublikalar  arasında  qabaqcıl 

yerlərdən birin i tuturdu. O dövrdə SSRĠ-də ərazi üzrə  9-cu yeri, əhalin in sayına 

görə 7-ci yeri tutan Azərbaycan SSR neft  istehsalında birinci, sənayenin ümu mi 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   124   125   126   127   128   129   130   131   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə