Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə129/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   125   126   127   128   129   130   131   132   ...   223

264 

 

məhsul  buraxılıĢı  və  elektrik  enerjisi  istehsalında  Ġttifaqda  üçüncü  (RSFSR  və 



Ukrayna SSR-dən sonra),  meta l e ma lı və  maĢ ınqayırmada dördüncü yerdə idi

55



1937-c i  ildə  SSRĠ-də  orta  hesabla  hər  nəfərə  215  kilovat-saat  elektrik  enerjisi, 

RSFSR-də 217 kilovat-saat, Ukraynada - 302, Azə rbaycanda isə 433 kilovat-saat 

düĢürdü

56

.  Hər  nəfərə  düĢən  elektrik  enerjisinin  miqdarına  görə  Azərbaycan 



müttəfiq respublikalar arasında birinci yeri tuturdu. 

Ġkinci  beĢillik  ərzində  Azərbaycanın  iqtisadi-ictimai  həyatında  mühü m 

əhəmiyyəti olan nəqliyyatda da əsaslı irəliləy iĢlər baĢ vermiĢdi. Bu dövrdə dəmir 

yolunun  texniki  cəhətdən  yenidən  qurulması  və  yeni  də mir  yol  xət lərinin  

çəkilməsi  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  1936-cı  ildə  Bakı-Culfa  dəmir  yol 

xəttinin 300 km u zunluğunda olan Ələt-M incivan sahəsi iĢə salındı. Bu magistral 

dəmir  yol  xətti  ilə  bərabər,  Ermənistan  SSR-in  Qafan  mis  yataqlarından  mis 

filizin i  daĢımaq  üçün  39  km  uzunluğunda olan  Mincivan -Qafan  dəmir  yol  xətti 

də  çəkildi.  1934-cü  ildə  Çiraq idzor  yataqlarından  kükürd -ko lçedanı  daĢımaq  

üçün  Gəncə-AĢıqlı,  1936-cı  ildə  Çovdar  barıt  yatağına  uzanan  Gəncə-QuĢçu 

xətti  də  çəkilib  istifadəyə  verild i

57

.  1932-c i  ildə  respublikada  ümu mi  u zunluğu 



1037  km  o lan  dəmir  yol  xətti  1937-ci  ildə  1193  km-dək,  yaxud  156  km 

uzadılmıĢdı.  1933-1937-ci  illərdə  respublika  dəmir  yolunun  yük  dövriyyəsi  6,2 

mln tondan 10,5 mln tonadək, yaxud 4,7 mln ton artmıĢdı. SərniĢin daĢın ması isə 

5 mln nəfərdən 5,7 mln nəfərədək artmıĢdı. 

Ġkinci  beĢillikdə  dəniz  nəqliyyatından  geniĢ  is tifadə  etmək  imkan ları 

daha  da  artmıĢdı.  1936-cı  ildə  Xəzər  gəmiçiliyinə  "Azərbaycan",  "Osetiya", 

"KuybıĢev"  adlı  quru  yük  daĢıyan  üç  yeni  teplo xod,  "Türkmənistan"  və 

"Dağıstan" adlı sərniĢin gəmiləri verildi. 1934-cü ildə AbĢeron körpüsü, 1937-ci 

ilin  martında  Bakı  liman ında  ikitonluq  kranı  o lan  ilk  mexan ikləĢdirilmiĢ  kö rpü 

isüfadəyə  verildi.  1937-ci  ildə  müasir  Bakı  liman ının  birinci  hissəsi  iĢə  düĢdü. 

Bakı  limanının  abadlaĢdırılması  sayəsində  Xəzər  dəniz  nəqliyyatının  yük 

dövriyyəsi 1937-ci  ildə  1932-ci  ildəki  7,5  mln tondan 14,1  mln tona çatdı

59

. Bu 


dövrdə Bakı liman ının Ġran,  Orta Asiya və Rusiya ilə əlaqələrin geniĢlənməsində 

əhəmiyyəti daha da artmıĢdı. 

Ġkinci beĢillikdə digər nəqliyyat növləri arasında sürətli və geniĢ imkan ı 

olan hava nəqliyyatının inkiĢaf etdirilməsi dövrün tələbi  idi.  Təsadüfi deyildi  ki, 

ikinci beĢillikdə Azərbaycanda hava yolların ın geniĢləndirilməsinə  xüsusi diqqət 

yetirilmiĢdi. 

1933-cü  ilin  yanvarında  Bakı-AĢqabad-DaĢkənd  arasında  hava  xətti 

açıld ı.  Həmin  il  fevralın  18-də  təntənəli  Ģəkildə  Bakı  təyyarə  limanın ın  açılıĢı 

oldu

60

.  Vağza lın  salonunda  keçirilən  mit inqdə  Azərbaycan  MĠK  sədri 



S.M.Əfəndiyev  öz  nitqində  hava  nəqliyyatının  əhəmiyyəti  və  dəyərlərindən 

danıĢaraq  təyyarəçilərin,  liman  iĢçilərinin  əməklərin i  yüksək  qiymətləndird i. 




265 

 

YaxĢı  iĢlərinə görə fərq lənənlərdən bir qrupu Əmək qəhrəmanı adı aldılar, d igər 



bir qrupu isə Zaqafqaziya MĠK-in, eləcə də Azərbaycan MĠK-in fəxri  fərman ları 

ilə, bir ço xları da qiy mətli hədiyyələrlə mükafatlandırıldılar

61



BeĢillikdə  respublika  əhəmiyyətli  iki  yeni  hava  xətti:  Hacıqabul  -  M il 



sovxozu,  Ağcabədi  -  Ağdam  və  Yev lax  -  Nu xa  -  Zaqatala  istifadəyə  verild i. 

1935-c i  ildə  Ba kı-Ənzə li hava  xəttinin aç ılması  ilə  liman SSRĠ  ilə  Ġran arasında 

bilavasitə  əlaqə  yaradan  beynəlxalq  əhəmiyyət  kəsb  etdi.  BeĢilliy in  sonunda 

Azərbaycan hava xəttin in uzunluğu 1245 km-ə çatmıĢdı

62



Beləliklə,  Ġkinci  beĢillikdə  Azərbaycanda  sənayenin  inkiĢafı  ilə  yanaĢı, 



nəqliyyat da əhəmiyyətli dərəcədə geniĢləndi. 

 

 



§ 2. KƏND TƏSƏRRÜFATl  

 

 

KollektivləĢdirmənin  baĢa çatması. Azərbaycanda kənd təsərrüfatının  

demək  olar  ki,  "inzibati-hakimiyyətçilik"  Ģəraitində  Mərkəzin  plan ına  uyğun 

kollektivləĢdirilməsi baĢa çatdırıld ı,  kənarda qalmıĢ fərdi kəndli təsərrüfatları da 

kolxo zlara  cəlb  olundu.  Ko lxo zlar  kənd  təsərrüfatı  mallarının  istehsalçısı  oldu. 

"Qolçomaq lar  b ir  sinif  kimi  ləğv  olundu",  fərdi  kəndli  təsərrüfatı  sıxıĢdırıld ı, 

onun sərəncamında olan təsərrüfat imkanları  isə əmtəə  məhsulları istehsal etmək 

üçün  çatıĢmırdı.  Beləliklə,  ko llektiv ləĢmən in  yuxarıdan  inzibati  yolla  həyata 

keçirilməsi ü mu miyyətlə  respublikanın  kənd təsərrüfatına sonra ciddi çətinliklər 

yaradan  zərbə  oldu.  1929-1933-cü  illərdə  ü mu mi  mal-qaran ın  sayı,  o  cümlədən 

qoyunların  sayı  azalmağa  baĢladı.  1928-c i  ildəki  1354  min  iribuynuzlu  mal-

qaranın sayı 1933-cü ildə 1160 minədək, 1930-cu ildəki 509 min inək və camıĢın  

sayı 1933-cü ildə  405  minədək, qoyunların sayı isə 2598  mindən 1348  minədək 

azald ı


63

.  Bunun  baĢlıca  səbəblərindən  biri  kolxo zların  kollektiv  heyvandarlıq  

sisteminə  hazır  olmaması  və  həmçinin  zorakılığa  qarĢı  etiraz  əlaməti  olaraq  

kəndlilərin bir hissəsi tərəfindən heyvanların kəsilməsi idi. Ümdə səbəb isə yerli 

Ģəraiti,  A zərbaycan  kəndlisinin  psixo logiya  və  təsərrüfat  ənənəsini  nəzərə 

almadan  bu  mühüm  və  hədsiz  dərəcədə  mürəkkəb  sosial  prosesə  inzibatçılıq  

metodları ilə  rəhbərlik edilməsi  id i.  Cəmiyyətdə bu çətin ictimai prosesin bütün 

problemlərin i  ən  qısa  müddətdə,  bir  həmlə  ilə  həll  etmək  o lar  əhvali-ruhiyyəsi 

yaradılmıĢdı;  "hətta  tam  ko llektivləĢmən in"  kimin   daha  tez  həyata  keçirəcəyi 

uğrunda  "yarıĢ"  gedirdi.  Yu xarıdan  real  olmayan  faiz  tapĢırıqları  verilird i. 

KollektivləĢ mə  prinsipləri  hər  yerdə  kobudcasına  pozulur,  qanunsuzluğa  yol 

verilirdi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   125   126   127   128   129   130   131   132   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə