Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə133/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   129   130   131   132   133   134   135   136   ...   223

272 

 

ZəhmətkeĢlərin  sosial  vəziyyətinin  yaxĢılaĢdırılmasına  yönəldilmiĢ  



mühü m  tədbirlərdən  biri  milli  gəlirdən  bu  sahəyə  ayrılan  hissənin  artması  ilə 

müəyyənləĢir.  Bu baxımdan Azərbaycan SSR dövlət büdcəsindən əhalinin sosial 

ehtiyaclarına  ayrılan  məb ləğin  həcminin  artması  xüsusi  əhəmiyyət  kəsb  edir. 

Əgər  1933-cü  ildə  Azərbaycan  SSR  dövlət  büdcəsindən  məsarif  olan  79,3 

milyon ümu mi xərcin 39,9 milyon manatı (30,3 faiz) ictimai-mədəni tədbirlə rə, o  

cümlədən  maarifə  33,1  milyon  manat  (24,8  faiz),  səhiyyəyə  5,3  milyon  (4,0 

faiz),  ko mmunal  təsərrüfata  361  min  manat  (0,3  faiz),  ictimai  təminata  1,4 

milyon  manat  sərf  olun muĢdusa,  1937-ci  ildə  dövlət  büdcəsindən  məsarif  olan  

757,8  milyon  manat  umu mi  xərcin  486,5  milyonu,  (64,2  faiz)  ictimai-mədəni 

tədbirlərə, o cümlədən  maarifə  320,4  milyon  manat (42,3  faiz), səhiyyəyə 142,8 

milyon  (18,8  faiz),  ko mmuna l  və  mən zil  təsərrüfatına  68,8  milyon  manat  (9,1 

faiz),  ictimai  təminata  21,6  milyon  manata  s ərf  olunmuĢdu

82

.  Deməli,  ikinci 



beĢilliyin  axırında  əvvəlinə  nisbətən sosial-məiĢət  tədbirlərinə  sərf  olan  məsarif 

19,3 dəfə artmıĢdı. 

Ġkinci  beĢillikdə  fəh lə  və  qulluqçuların  maddi  rifahını  səciyyələndirən  

mühü m  iqtisadi göstəricilərdən biri də əmək haqqının səviyyəsi idi. Hələ birinci 

beĢillik 

dövründən 

əmək 

haqqının 



artmasına 

ba xmayaraq, 

onun 

tənzimlən məsində xeyli çətinliklər mövcud idi. 



BeĢilliyin  əvvəllərində  əmək  haqların ın  vaxtlı-vaxt ında  ödənilməsində 

ciddi  çatıĢ mazlıq lar  var  idi,  belə  ki,  1933-cü  ilin  birinci  yarısında  2  milyon 

manatdan  çox  borc  yaranmıĢdı.  Azərbaycan  XKS  1934-cü  il  o ktyabrın  29-da 

respublikada "Oktyabr təntənələrinədək ə mək haqqı üzrə borcun ləğv edilməsi" 

haqqında qərar qəbul etmiĢdi

83



Ümu miyyətlə,  ikinci  beĢilliy in  əvvəllərində  bütün  ölkədə  əmək 

haqqının  tənzimlən məsinə  böyük  ehtiyac  var  idi.  Xalq  təsərrüfatın ın  bir  ço x 

sahələrində  -  dövlət,  kooperativ  və  ictimai  təĢkilatlarda  çalıĢan  fəhlə  və 

qulluqçuların  xeyli hissəsinin əmək haqqı olduqca aĢağı idi  və dolanıĢıq tələbatı 

minimu mu ödəmirdi. Odur ki, SSRĠ XKS və ÜĠK(b)P MK 1934-cü il  mayın 27-

də  azmaaĢlı  iĢçilərin  əmək  haqqının  yüksəldilməsi  haqqında  qərar  qəbul  etdi. 

Burada  125  manata  qədər  olan  maaĢların  artırılmasın ın  vacibliy i  qeyd 

olunmuĢdu

84



Bu  qərara  müvafiq  olaraq,  A zərbaycan  Dövlət  Plan  Ko mitəsi 



respublikada 217,6  min nəfərin əmək haqqının artırılması üçün hər ay iki  milyon 

manatdan artıq vəsait ayırmıĢdı. Orta hesabla hər bir iĢçinin əmə k haqqı 9  manat 

43  qəpik,  o  cümlədən  maarif  və  səhiyyədə  9-12  manat  artmıĢ,  orta  və  aĢağı 

səhiyyə  iĢçilərinə  verilən  əlavə  isə  8-14  manat  olmuĢdu.  Əlbəttə,  bu  əlavələr 

fəhlə və qulluqçulardan aĢağı əmə k haqqı alanlara verilirdi. Məsələn, respublika 

ağır sənaye iĢçilərinin 9,3 faizinə, yüngül sənaye iĢçilərinin 13,1 faizinə və s.     




273 

 

Respublikada  yeni  sənaye  ocaqlarının  yaradılması,  yeni  texn ikanın 



istehsalata  tətbiqi,  əmək  məhsuldarlığın ın  yüksəlməsi  fəh lə  və  qulluqçuların  

əmək  haqqının  artmasına  səbəb  oldu.  Bu,  əmək  məhsuldarlığın ın  yüksəlməsini 

stimullaĢdırmıĢ,  habelə  iĢçi  qüvvəsı  axıcılığın ı  ortadan  qaldırmağa  kö mək 

etmiĢdi. 

Ġkinci  beĢillik  illərində  respublika  fəhlə  və  qulluqçularının  orta  illik 

əmək  haqqı  1937-ci  ildə  1933-cü  ildəki  1777  manatdan  3453  manatadək  və  ya 

94,3  faiz,  o  cü mlədən  sənayedə  -  94,8  faiz,  tikintidə  -  88,4  faiz,  nəqliyyatda  - 

121,5  faiz,  kənd  təsərrüfatında  (sovxozlar,  MTS,  meĢə  təsərrüfatı,  kənd 

təsərrüfatına xid mət edən müəssisələr) - 90,7 faiz artmıĢdı

86



Kəndli  təsərrüfatının  ko llektivləĢdirilməsinin  baĢa  çatdırılması  ilə 

onların  pul  gəlirləri  də  artmıĢdı.  Ko lxo zların  pul  gəlirləri  1937-ci  ildə  1932-ci 

ildəki  67,7  mln  manatdan,  456,6  mln  manata,  o  cü mlədən  orta  hesabla  hər  bir 

kolxo zun gəliri 21,3  min  manatdan 124,1  manata, hər ko lxo z heyətinə düĢən pul 

gəlirləri isə 436,3 manatdan 1469 manatadək artmıĢdı

87



Lakin  kolxo zçuların  gəlirin in  səviyyəsi  sənaye  fəhlələrin in  əmək 

haqqından xeyli aĢağı idi. Məsələn, 1933-cü ildə hər bir əmək gününə pulla 0,82 

qəpik, taxılla  4,7  kq  məhsul çatırdı.  1937-ci  ildə  isə Azərbaycan kəndində bütün 

təsərrüfatın  87,3  faizi  və  əkin  sahələrin in  91,8  faizi  ko llektiv ləĢdirild iyi  zaman  

bir əmək gününə 3 manat 03 qəpik və ya taxılla 3,1 kq məhsul düĢürdü

88



Buna  baxmayaraq,  kolxozçu  kəndlilər  ö z  zəh mətləri  əvəzinə  ço x  az 

fayda alırdılar.  Fəhlə və  kəndlilərin   maddi-mədəni vəziyyətləri arasında hələ də 

xeyli fə rq var idi. 

Ġkinci  beĢillik  ərzində  respublikada  dövlət,  kooperativ  müəssisə  və 

təĢkilatlar tərəfindən 656  min  kv.  metr və yaxud birinci beĢillikdən 266  min  kv. 

metr  ço x  mənzil  sahəsi  tikilib  istifadəyə  verilmiĢ,  fəhlə  və  qulluqçular, 

kolxo zçu lar ö z vəsaiti və dövlət krediti hesabına 1,2  min kv.  metr  mən zil sahəsi 

tikmiĢdi


89

.  Mənzil  proble mi  Ba kıda  daha  kəskin  hiss  olunurdu  və  burada 

vəziyyəti  çətin ləĢdirən  amillərdən  ən  əsası  da  o  idi  ki,  ikinci  beĢillikdə  Bakıda 

72,7  min  nəfər  gəlmə  məskunlaĢdırılmıĢdı

90

.  Bu,  birinci  beĢillikdəkindən 



dəfələrlə az o lsa da, mənzil probleminin həllinə ço x ciddi maneə törədird i. 

Bakıda  mən zil  tikintisi  əsasən  Azərneft,  Bakı  Sovetinin  "Bakı  tikinti 

tresti"  tərəfindən  aparılırdı.  Ġkinci  beĢillikdə  Bakıda  340,9  min  kv.  metr  sahəsi 

olan  919  yaĢayıĢ  binası  tikilib  istifadəyə  verilmiĢdi.  Bundan  əlavə  66  məktəb, 

uĢaq  bağçası,  42  körpələr  ev i  binası  da  tikilmiĢdi.  Lakin  bütün  bunlar  nəzərdə 

tutulduğundan  az  id i.  Belə  ki,  Bakı  tikinti  tresti  1937-ci  ilə  planlaĢdırılmıĢ 

ümu mi  iĢi  ancaq  89,2  faiz,  o  cü mlədən  mən zil  tikintisini  92,9,  xəstəxana 

tikintisini  75,8,  uĢaq  bağçası  tikintisini  57,6  faiz  yerinə  yetirmiĢdi

91

.  Bununla 



belə  ikinci  beĢillikdə  Bakı  Ģəhərinin  ö zündə  aparılan  tikintilər,  xüsusilə  onun 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   129   130   131   132   133   134   135   136   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə