Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə137/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   133   134   135   136   137   138   139   140   ...   223

280 

 

qadınlara savad öyrətməyə baĢladı. Məktəb ona Tibb institutunun tələbəsi olmaq  



arzusunu həyata keçirməyə yol açdı. 

1941-c i ilin fevralında yaĢlı əhali içə risində savadsızlığın hələ ta ma milə  

ləğv  edilməd iyini  nəzərə  alaraq  "Savadsızlıq  və  azsavadlılığın  ləğvinə  dair 

tədbirlər  haqqında"  xüsusi  qərar  qəbul  edild i  Qərarda  göstərilird i  ki, 

Azərbaycanda savadsızlığın  ləğvi 1942-ci  ildə tam Ģəkildə baĢa çatdırılmalıdır

24



La kin  1941-c i  ilin  iyununda baĢlayan  Böyük  Vətən  müharibəsi  nəzərdə  tutulan 

planların həyata keçirilməsinə bir müddət mane oldu.  

Müharibəyə  qədərki  illərdə  savadsızlığın  ləğvi  sahəsində  əldə  edilən 

nailiyyətlər  maarifin,  xalq ın  ümu mi  təhsil  səviyyəsinin  yüksəliĢinə,  onun 

mədəni-yaradıcılıq  fəaliyyətinin  in kiĢafına  əsas  yaratdı.  Bu  sahədə  bütün  iĢin 

hakim  Ko mmunist  partiyasının  direktiv  orqanların  əlində  həddindən  artıq 

cəmləĢməsinə,  nəticədə  müəyyən  amiranəliy in  və  məhdudluğun  mövcudluğuna 

baxmayaraq,  ictimai  təĢkilatların,  konüllü  cəmiyyətlərin  və  əhalinin  qabaqcıl 

hissələrinin savadsızlığın ləğvi iĢində fəal iĢtirakı nıühü m rol oynamıĢdı. Belə ki, 

savadsızlığın  ləğvi  prosesi,  sözsüz,  sovetlər  dövründə  Azərbaycan  xalq ının  

təhsil, mədəniyyət sahəsində qazandığı in karedilməz uğurlarından biri idi.  

Ümumi ibtidai təhsil. Xalq maarif ko missarı Ruhulla A xundov 1927-ci 

ilin  noyabrında  AK(b)P-nin  VIII  qurultayında  bəyan  etdi:  "Hesab  edirik  ki, 

partiyamızın  ü mu mi  icbari  pulsuz  təhsil  məsələsini  qoymaq  vaxtı  gəlib  

çatmıĢdır"

25

.  Xalq  Maarif  Ko missarlığ ının  hazırladığ ı  ümu mi  təhsilə  keçilməsi 



planı  A zərbaycan  MĠK-in  III  sessiyasında  (1928-ci  ilin  fevralı)

26

  təsdiq  edild i. 



Planda  1927/ 28-ci  tədris  ilindən  baĢlayaraq  on  il  müddətində  ü mu mi  icbari 

ibtidai  təhsilin  həyata  keçirilməsi  nəzə rdə  tutulmuĢdu.  Bakıda  və  onun  mədən-

zavod rayonunda, Salyan dairəsində

27

 ibtidai təhsilin həyata keçirilməsinə 1928-



ci ilin payızında baĢlandı. 

VI Ümu mazərbaycan Sovetlər qurultayı (1929-cu ilin apreli) d igər Ģəhər 

və dairələrdə də ü mu mi təhsilin tətbiq edilməsin in zəruriliyin i qeyd etdi

28



30-cu  il  avqustun  29-da  A zərbaycan  Xalq  Ko missarları  ġurası  ü mu mi 

ibtidai  təhsilin  tətbiq  edilməsi  haqqında  qərar  qəbul  etmiĢdi.

29

  1930/ 31-ci  ildən 



bütün  respublika  üzrə  hər  yerdə  beĢillik  ibtidai  məktəb  kursu  həcmində  8-9-10 

yaĢlı  uĢaqlar  üçün  ümumi  məcburi  ibtidai  təhsilə  keçilməsi  nəzərdə  tutulurdu. 

Həmin  tədris  ilində  ümu mi  ibtidai  təhsil  Gəncə,  Salyan,  Zaqatala,  Nu xa  və 

ġirvan, 1932/33-cü tədris ilində isə bütün qalan rayonlarda tətbiq edildi.  

Beləliklə,  ü mu mi  ibtidai  təhsil  qanuni  oldu.  A zərbaycan  hökuməti 

ümu mi  təhsilin  həyata  keçirilməsi  üçün  22  mln  508  min  manat  ayırdı  və  

Q.Musabəyovun  baĢçılığı  altında  respublika  ko mitəsi  yarandı.  Ümu mi  təhsilin  

tətbiqini  əhali  rəğbətlə  qarĢıladı.  Xalq  nümayəndələrinin  fəal  iĢtirakı  ilə  yalnız 

1928-1932-c i illə rdə respublikada 214 yeni mə ktəb binası tikildi

30




281 

 

Azərbaycanda ümu mi təhsilin həyata keçirilməsi yenə də  kifayət qədər 



pedaqoji  kadrla rın,  xüsusilə  qadın  pedaqoqların  çatıĢma zlığı,  a zərbaycanlı  

qızların  tədris  ocaqlarına  zəif  gəlməsi  kimi  çətin liklərlə  rastlaĢırdı,  

Azərbaycanda  qızların  oğlanlarla  birlikdə  təhsil  alması  nəzərdə  tutulduğuna 

baxmayaraq,  ilk  va xt lar  b ir  sıra  rayonlarda  qızlarla  dərslə ri  ancaq  qadın  

pedaqoqlar aparma lı olurdular. 

Ümu mtəhsil  məktəblərin i  yeni  pedaqoji  kadrlarla  təmin   etmək 

məqsədilə  II  dərəcəli  məktəblərin  bazasında  pedaqoji  texn iku mlar  açıldı.  ġuĢa, 

Gəncə və Nu xada müəllim hazırlayan yay kursları təĢkil edildi

31



Azərbaycanda  ümumi  təhsilin  tətbiqi  hər  yerdə  asan  getmirdi,  yenə  də 



bir sıra ucqar rayonlarda,  xüsusilə kənd yerlərində bu tədbirə düĢmən münasibət 

qalmaqda  idi.  Yeni  quruluĢdan  narazı  olan  bəzi  qüvvələr  geridə  qalmıĢ  

ünsürlərdən  istifadə  edərək  məktəblərdə  dərsləri  pozur,  kəndliləri  uĢaqlarını 

məktəbə buraxmamağa təhrik edir

32

, kənd müəllimlərinə mane olur, bəzi hallarda 



isə  onlara  divan  tuturdular,  Zaqatala,  Zəyəm,  Nu xa  və  Balakəndə  hətta 

müəllimlərin  öldürülməsi  halları  da  baĢ  vermiĢdi.  Kənd  müəllimini  təqib lərdən  

müdafiə etmək və ona normal iĢ Ģəraiti yaratmaq məqsədilə respublika höku məti 

1931-c i il yanvarın 25-də Azə rbaycan SSR kənd müəllimləri üçün müvafiq  Ģərait  

yaradılmasın ı,  onların  hüquqlarının  qorunmasın ı  tə min  edən  xüsusi  qərar  da 

qəbul  etmiĢdi.  Ancaq  xalqın  böyük  əksəriyyəti  ümu mi  təhsilin  gediĢinə  baxıĢ  

ongünlükləri  və  aylıqları,  onun  hər  yerdə  tezliklə  baĢa  çatdırılması  üçün 

"sosializm  yarıĢı"  və  hamilik  tədbirlə ri  keçirirdilər.  Ümu mi  təhsilin  gediĢinə 

baxıĢ aylığı,  məktəblərin təmiri ü zrə  iməciliklər təĢkil ed ilir,  xeyriyyə  məqsədilə 

keçirilən  konsert  və  tamaĢalardan  toplanan  vəsait  ümumt əhsil  ehtiyacları  üçün  

sərf  edirdi

33

.  Kənd  əhalisinə  Bakı  fəhlələri  hərtərəfli  kö mək  göstərirdilər: 



məktəblərin tikintisi üçün vəsait toplayır, tikinti  materialları hazırlay ır, uĢaqlara 

maddi  yardım  ed ird ilər.  Ko mso mol  bir  ço x  rayonlarda  ü mu mi  təhsilə  hamilik  

edirdi.  Bu  tədbirlər  nəticəsində  1932/33-cü  tədris  ilində  ibtidai  məktəblərə  

369536 nəfər, o cü mlədən, 88933 Azərbaycanlı məktəbli cəlb olun muĢdu. 

Sonrakı  dövrdə  Azərbaycanda  ümu mi  ibtidai  təhsil  daha  böyük  vüsət 

aldı. Maarifə yeni pul vəsaiti ayrıldı. Belə ki,  1937-ci ildə  maarifin ehtiyaclarına 

320377  min  manat,  1940-cı  ildə  isə  bu  sahəyə  484900  min  manat  vəsait 

ayrılmıĢdı.  VIII  Ümu mazərbaycan  Sovetlər  qurultayı  (1935-ci  ilin  yanvarı)  

zəh mətkeĢlərin  vəsait  və  qüvvələrini  səfərbər  edərək  məktəb  tikintisini 

geniĢləndirdi,  məktəb binaların ı tutmuĢ idarə və təĢkilatlardan onları boĢaltmağı 

tələb etdi. 

Ġcraiyyə  ko mitələri  və  kənd  sovetləri  partiya,  həmkarlar,  təsərrüfat 

qurumları  və  ictimai  təĢkilatlar  maarif  iĢinə  fəal  qoĢuldular.  Beləliklə,  təkcə 

ikinci  beĢillikdə  Azərbaycanda  408090  Ģagird  yeri  olan  336  yeni  məktəb  binası 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   133   134   135   136   137   138   139   140   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə