Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə138/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   134   135   136   137   138   139   140   141   ...   223

282 

 

tikild i  və  onla rdan  260-ı  kənd  yerlərində  id i.  Pedaqoji  Ġnstitut  (APĠ),  Dövlət  



Universiteti  (ADU)  və  pedaqoji  məktəblərdə  müəllim  kadrların ın  hazırlan ması 

geniĢləndirildi.  Artıq  1936/37-ci  tədris  ilində  respublikada  15137  müəllim  var 

idi

34



SSRĠ  MĠK  və  XKS-n in  1936-cı  il  11  aprel  tarixli  qərarı  əsasında 

əməkdar ibtidai və orta məktəb müəllimi fəxri ad ları təsis edildi

35



Məktəb  təhsilini  geniĢləndirmək  tədris-tərb iyə  iĢinin  yenidən  



qurulması,  tədris  metodlarının  ya xĢılaĢdırılması,  məktəb  proqramları  və 

dərsliklərinin  keyfiyyətinin  yüksəldilməsi  ilə  sıx  Ģəkildə  əlaqədar  idi.  Tədris 

metodlarının 

müəyyən 


edilməsi 

gediĢində 

Ģagirdlərin 

təhsilinin  

humanistləĢdirilməsinə, demokratik prinsiplərə  ziyan vuran xeyli ciddi əyintilərə 

yol verilmiĢdi. Tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsində ÜĠK(b)P MK-nın 1932-

ci  il  25  avqust  tarixi  "Ġbtidai  və  orta  mə ktəbdə  rejim  və  tədris  proqramları 

haqqında"'  və  1933-cü  il  12  fevral  tarixli  "Ġbtidai  və  orta  məktəblər  üçün 

dərsliklər  haqqında"  qərarları

37

  mühü m  ro l  oynadı.  Bu  qəra rla rda  elmlə rin  



əsaslarına  yiyələnən  savadlı  adamların  hazırlan masının  konkret  vəzifələ rinə 

cavab verən sabit proqram və dərsliklə rin yaradılması  zə rurəti qeyd olunmuĢdu. 

1932/33-cü  tədris  ilin in  əvvəlində  Azə rbaycanda  ibtidai  mə ktəblə r,  yeddiillik 

məktəblər,  fabrik-zavod  və  kəndli  gənclər  məktəbləri  üçün  xüsusi  proqramlar 

tərtib edild i

38



Azərbaycan  dilində  yeni  dərsliklərin  hazırlan ması  iĢində  ciddi 

əməliyyatlar  aparıldı.  Məktəb  proqramları  və  dərsliklərindən  ənənəvi  milli 

ideyaları  təbliğ  edən  materiallar,  milli  mənəvi  dəyərlərə  dair  müddəalar 

çıxarılırd ı.  Proqram  və  dərsliklər  ancaq  "sosialist  ideallarına"  sadiq  olan  gənc 

nəsil  tərbiyə  etmək  məqsədinə  uyğun olma lı  idi.  Yeni  dəyiĢikliklər  proqramları 

sosializm quruculuğu "beynəlmiləl" tərb iyə tələbi ilə u zlaĢdırmağa xid mət edirdi. 

ÜĠK(b)P MK və SSRĠ XKS-nin  1934-cü  il  16  may tarixli qərarı da bu  məqsədə 

yönəlmiĢdi.  Qərarda  məktəblərdə  tarix  və  coğrafiyanın  öyrədilməsinə  xüsusi 

diqqət  verilirdi.  Bu  fənlər  güclü  partiya  nəzarəti  altında  idi  və  "yeni  insa n"  - 

sosializm  cəmiyyəti  qurucusunun,  hər  Ģeydən  əvvəl  "SSRĠ  vətəndaĢı" 

formalaĢdırılması üçün ondan ideoloji silah kimi istifadə ed ilird i. Milli tarix  isə 

faktiki  olaraq  proqramlardan  çıxarılır  və  ya  qısaldılmıĢ  xarakter  daĢıyır,  "SSRĠ 

tarixi"  fənninə  "yamaq"  edilirdi.  Bütün  müttəfiq  respublikalarda  olduğu  kimi, 

Azərbaycanda  da  bu  qərara  uyğun  yeni  ümu mtəhsil  təlim  sistemi  -  ibtidai, 

natama m orta və orta məktəb yaradılırdı.  

Bu 


illərdə 

partiya 


müəllimlərin 

ü mu mtəhsil 

səviyyəsinin 

yüksəldilməsinə,  onların  daha  çox  siyasi  tərbiyəsinə,  "ideya"  möhkəmliy inə 

xüsusi  diqqət  yetirirdi.  Ən  "sədaqətli,  sadiq  müəllim  kadrlarını"  seçmək  

məqsədilə  1936-cı  ildən  baĢlayaraq  onların  attestasiyası  keçirilirdi.  Bu  tədbir,  




283 

 

sözsüz  ki,  məktəbləri  zəif  hazırlıq lı  müəllimlərdən  azad  etməyə,  tədrisin  



keyfiyyətini  yüksəltməyə  kö mək  edirdi.  Ancaq  bu  tədbir  həmçin in  keçmiĢdə 

mü xalifət  partiyaların ın  üzvü  olmuĢ  və  ya  "xalq  düĢmənləri"  elan  edilmiĢlərin  

yaxın  qohumları  olan  müəllimləri  məktəbdən  uzaqlaĢdırmaq  məqsədi  də 

güdürdü. 1937-ci  il - repressiyaların  zirvə  mərhələsi olan il  idi.  1937/38-ci tədris  

ilində  16392  müəllimdən  1938-ci  ilin  iyulunda  2525  müəllim  attestasiyadan 

keçmədi


39

. 1938-c i  il dekabrın 30-dan 1939-cu  il yanvarın 12-dək A zərbaycanın  

bütün  rayonlarında  keçirilən  müəllimlərin  ideya-siyasi  tərbiyəsi  məsələlərinə 

dair  müĢavirələr də bu məqsədə xid mət edirdi.  Bakı Ģəhəri ibtidai və orta məktəb  

müəllimləri  içərisində "ideya-tərbiyə" iĢinin vəziyyətinə dair  məsələ  1941-ci ilin  

iyununda AK(b)P MK-da mü za kirə ed ild i

40



Məktəb  təhsili  sahəsində  inzibati-amirlik  metodunun  güclənməsi  ilə 



əlaqədar  böyük  çətinliklərə  baxmayaraq,  müəllimlər  vicdanla,  ləyaqətlə  öz 

borcların ı yerinə yetirirdilər. 1933/34-cü ildə ümu mi icbari ibtida i təhsilin həyata 

keçirilməsi  iĢində  həlledici  müvəffəqiyyətlər  əldə  edildi.  Belə  ki,  ibtidai 

məktəblərin  sayı  1930-cu  ildəki  1779-dan  2383-ə  çatdı.  Bu  məktəblərdə  təhsil 

alan 383470 nəfərdən 249251 nəfəri azərbaycanlı  idi. A zərbaycanlı qızların sayı 

onların içərisində 1930/31-ci tədris ilindəki 42182 nəfərə qarĢı 99242 nəfər təĢkil 

edirdi

41



Ümu mtəhsil  məktəblərində azərbaycanlı qızların sayının intensiv artımı 

(onların  sayı  iki  dəfədən  çox  artmıĢdı)  keçmiĢ  geriliyin  bu  illərdə  aradan  

qaldırılması,  məiĢət  Ģəraitin in  dəyiĢməsi,  bütövlükdə  Azərbaycan  qadınının  

köləlik  və  mövhumatçılıq  buxovlarından  azad  edilib  yeni  qadın  nümunəsinə 

çevrilməsi üçün görülən iĢlərin nəticəsi id i. Azərbaycanda ümumi ibtida i təhsilin  

həyata  keçirilməsində  əldə  edilən  nailiyyətlər  ü mıımi  icbari  yeddiillik  təhsilə 

keçmək üçün əsas oldu. 

Azərbaycanda  təhsilin  bütün  pillələrində  Ģagirdlərin  sayı  ildən-ilə 

artırd ı.  Buna  görə  sonrakı  illərdə  məktəb  tikintisi,  pedaqoji  kadr  məsələs i  daha 

böyük kəskinliklə qarĢıda dururdu. Səciyyəvi haldır ki, respublikada  məktəblərin  

tikintisi  xalqın ö z təĢəbbüsü ilə  xey li vüsət almıĢdı.  Kəndlilər özləri  məktəblərin  

tikintisi üçün vəsait toplanmasını təĢkil edir,  lazımi  miqdarda tikinti  materialları 

hazırlay ır,  tikintidə  bilavasitə  iĢtirak  edird ilər.  Məsələn,  Bərdə  rayonu  Xanabad 

kənd  sovetinin  kolxozçu ları  öz  təĢəbbüsləri  ilə  üç  məktəb  binası  tikmiĢdilər

42



Bütövlükdə,  1938-1940-cı  illərdə  respublikada  103  yeni  məktəb  binası 



tikilmiĢdi

43

.  1939-cu  il  yanvarın   1-nə  respublikan ın  mə ktəblərində  19  min  



nəfərdən  çox,  o  cü mlədən  2098  nəfər  ali  təhsilli  müəllim  çalıĢırdı.  Sovet 

məktəblərində təhsil almıĢ bu müəllimlər, sözsüz, mövcud hakimiyyətə sədaqətli, 

"sosialist  ideologiyası"  ruhunda  tərbiyə  almıĢ  partiya  və  hökumətin  tələblə rini 

yerinə yetirməyə hazır olan yeni nəslin formalaĢ masına  xid mət etmiĢlər.  Onların  






Dostları ilə paylaş:
1   ...   134   135   136   137   138   139   140   141   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə