Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə148/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   144   145   146   147   148   149   150   151   ...   223

302 

 

1930-cu  ildə  Gəncədə  Zaqafqaziya  geoloji  trestinin  Ģöbəsi  açıldı. 



Azərbaycanın  yeraltı  mədənlərinin  öyrənilməsi  geniĢləndi,  DaĢ kəsənin  geoloji 

xəritəsi tərtib edildi, Zəylik alunit mədənlərinin kəĢ fiyyatına baĢlandı. 

Ġttifaqın  bütün  neft  sənayesi  üçün  Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  neft 

MaĢınqayırma Ġnstitutunun fəaliyyəti mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Respublikanın 

enerji ehtiyatlarını öyrənmək  məqsədilə Ümu mittifaq Elmi-Tədqiqat Energetika və 

ElektrikləĢdirmə  Ġnstitutunun  Azərbaycan  bürosu  və  Mərkəzi  Külək  Enerjisi 

Ġnstitutunun 

Azərbaycan  Ģöbəsi  yaradıldı

147



1932-ci 



ildə  Azərbaycan 

Hidrometeorologiya  Komitəsi  hidro meteoroloji  xid mət  id arəsinə  çevrildi.  Bu  

dövrdə respublikada 113 meteoroloji stansiya var idi. 

Azərbaycan üçün biologiya elmlə rin in in kiĢafı  xüsusi əhəmiyyətə malik 

idi. 

Azərbaycan  botanikləri  zəngin  floranın  fıziologiya,  biologiya  və 



fitopatologiyasının,  respublika  üçün  spes ifık  olan  bitki  aləminin  genetika  və 

seleksiyasını geniĢ öyrənməyə baĢladılar, qəzalarda çoxsaylı ekspedisiyalar iĢlədi. 

Onların nəticələri "TalıĢın florası" əsərində çap olundu. 1928-ci ildə isə dördcildlik 

"Qafqazın  florası"  və  Azərbaycan  dilində  floraya  aid  üçcildliyin  nəĢrinə 

baĢlandı

148


 . 

Azərbaycan  kənd  təsərrüfatı  istehsalının  əsas  sahəsi  olan  pambıqçılıqda 

bir  sıra  ciddi  elmi  problemlərin  tədqiqatına  baĢlanmıĢdı.  1927-ci  ildə  Gəncədə 

yaradılan  Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Pambıqçıhq  Ġnstitutu  azməhsuldar  sortların 

əvəzinə yenilərinin yaradılmasında ilk nailiyyət əldə etdi. 

Ġctimai  elmlər  sahəsində  elmi  tədqiqatların  mərkəzi  yenə  də 

"Azərbaycanı Öyrən mə və Tətəbbö Cəmiyyəti" idi. O ö z iĢini Azərbaycan Dövlət 

Universitetinin  müvafıq  fakültələri,  respublika  Arxeologiya  komitəsi  və 

Azərbaycan  Dövlət  muzeyi  ilə  sıx  əlaqədə  aparırdı.  SSRĠ  Elmlər  Akademiyası 

Azərbaycanda elmin inkiĢafına əməli  kö mək  göstərird i.   Görkəmli  rus  alimləri 

V.V.Bartold,  N.Y.Marr,  Ġ.Ġ.MeĢĢaninov,  A.N.Samoyloviç  və  b.  Bilavasitə  fəal 

iĢtirakı  ilə  elmi  ekspedisiyalar  keçirilird i.    1926-1927-ci  illərdə  Ġ.MeĢĢaninovun  

rəhbərliy i    altında  Naxçıvan    MSSR  və    Dağ lıq  Qarabağda  təĢkil  edilən 

ekspedisiyalarda tunc və ilk dəmir dövrünə aid  arxeolo ji  mədəniyyət  aĢkar  edildi. 

Azərbaycan 

arxeoloqları 

Ġ.M.Cəfərzadə, 

Ə.K.Ələkbərov 

və 

b. 


bu 

ekspedisiyalarda  formalaĢdılar.  Arxeoloqlar  S.M.Qaziyev  və  D.ġərifov  qədim 

Qəbələ  ġəhərinin  xarabalıqları ərazisində Nic  kəndi yaxınlığında  Yaloylu təpədə, 

Gəncə  yaxınlığında  Çovdar  kəndində  arxeoloji  axtarıĢlar  aparırd ılar.  Həmin  

illərdə  siklop  tikililərini  öyrənmək  məqsədilə  Mil  düzünə  və  Kiçik  Qafqazın  

Dəstəfur rayonuna kompleks ekspedisiya təĢkil edildi. 1929-cu  ildə A zərbaycan 

Dövlət  Elmi-Tədqiqai  Ġnstitutu (Az. DETĠ) yaradıldı

149


. "Azərbaycan SSR-in ali 

elmi  idarəsi"  kimi  bu  institut  Azərbaycan  Mərkəzi  Ġc raiyyə  Ko mitəsi  nəzd ində 

idi.  Az.  DETĠ  respublikada,  mövcud  olan  bütün  elmi  idarə  və  təĢkilatların  



303 

 

fəaliyyətini b irləĢdirdi. Onun Azərbaycan MĠK tərəfindən təsdiq edilmiĢ 53 nəfər 



həqiqi  üzvü  içərisində  akademiklər  V.V.Barto ld,  N.Y.Marr,  Ġ.M .Qubkin, 

N.N.Marr,  Ġ.Ġ.MeĢĢaninov,  M.N.Pokrovski,  A.N.Samoy loviç,  professorlar 

Ġ.Q.Yes man, 

A.O.Makovelski, 

X.Məlik-Aslanov, 

V.P.Smirnov-Loginov, 

V.Xuluflu,  B.Çobanzadə  var  idi.  A z.  DETĠ-yə  vaxtilə  tanın mıĢ  ictimai-siyasi 

xadimlər  S.M.Əfəndiyev,  H.Cəbiyev  və  R.A xundov  rəhbərlik  etmiĢlər.  1930-cu  

ildə  A z.  DETĠ  respublikan ın  məhsuldar  qüvvələrinin  öyrənilməsinə  dair  alt mıĢ 

məruzə mü zakirə etmiĢ, Ümu mazərbaycan konfransı keçirmiĢdi. 

Az.  DETĠ-n in  tərkib ində  iqtisadiyyat,  sovet  quruculuğu,  fəlsəfə,  tarix, 

coğrafiya,  dil,  ədəbiyyat  və  incəsənət,  sovet  və  xarici  ġərq  Ģöbələri  fəaliyyət 

göstərirdi.  Onun  nəzdində  V.Xu luflunun  rəhbərliyi  altında  Terminologiya 

Ko mitəsi  yaradılmıĢdı.  "Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Ġnstitutunun  Xəbərləri", 

"Azərbaycanı  öyrənmə  yolu",  "Yaxın  ġərq"  adlı  jurnalları  nəĢr  olunurdu. 

Ġnstitutda aspiranturaya qəbul olan 83 nəfərdən 53 nəfəri azərbaycanlı id i

150



1932-c i  il  noyabrın  25-də  ZSFSR  Xa lq  Ko missarları  Soveti  SSRĠ  EA  



QafqazĢünaslıq  Elmi-Tədqiqat  Ġnstitutunun  bazasında  təbiət  və  ictimai  elmlər 

Ģöbələri  olan  Ümu mittifaq  Akademiyasının  Zaqafqaziya  filialının  təsis  edilməsi 

haqqında qərar qəbul etdi.  Eyni zamanda həmin  ildə Azərbaycan MĠK-in qərarı 

ilə A zərbaycan DETĠ-nin bazasında SSRĠ  EA Zaqafqaziya filialın ın Azərbaycan 

Ģöbəsi  (EAZFAġ)  təĢkil  edildi

152


,  elmi  tədqiqatların  miqyas  və  perspektivləri 

xeyli  geniĢləndi.  Azərbaycan  Ģöbəsinin  iĢinə  yenə  də  görkəmli  elm  xadimləri  - 

akademiklər  Ġ.M .Qubkin,  F.Y.Xevinson-Lessinq,  Ġ.Ġ.MeĢĢaninov;  N.N.Marr, 

SSRĠ  EA-n ın  mü xbir  üzv ləri  A.A.Qrossheym,  K.A.Krasusski  cəlb  edilmiĢdilər, 

onlarla  yanaĢı  professorlar  M.V.Abramoviç,  D.V.Qo lubyatnikov,  Aslan 

Vəzirzadə,  A.N.Derjavin,  Ġ.Q.Yes man,  V.S.Yeliatyevski,  A.O.Makovelski,  Vəli 

Xuluflu,  Y.B.Lopu xin,  V.P.Smirnov-Loginov, Bəkir Çobanzadə, Ġ.V.Fiqurovski, 

dosentlər  M.Əfəndi,  Y.A.Pa xo mov,  Ə.Ələkbərov,  Ġ.Cəfə rzadə  və  S.Qa ziyev 

fəaliyyət göstərirdilər. ġöbəyə R.A xundov rəhbərlik edirdi. 

EA  ZFAġ  respublikanın  məhsuldar  qüvvələrin in  öyrənilməsi,  təbiət, 

texn ika və ictimai elmlərin mühü m problemlərinə dair elmi tədqiqatlar sahəsində 

xeyli  iĢ  gördü.  1935-ci  ilin  oktyabrında  EA  ZFAġ-ın  bazasında  SSRĠ  EA-nın  

Azərbaycan  filialı  (EA  AF)  təĢkil  edildi 

153


.  Onun  tərkibində  geologiya,  fizika, 

energetika,  torpaqĢünaslıq  bölmələ ri,  kimya,  botanika ,  zoologiya,  tarix, 

etnoqrafiya  və  arxeologiya,  dil  və  ədəbiyyat  ins titutları  var  idi.  SSRĠ  EA  

Azərbaycan  filialının   Elmi  ġurası  66  nəfər  tərkibdə  təsdiq  edilmiĢdi

154



Akademiklər  Ġ.M.Qub kin,  V.P.Volq in,  V.L.Ko marov,  D.N.PryaniĢnikov, 



Ġ.Y.Kraçkovski,  Ġ.A.Orbeli,  Ġ.M.MeĢĢaninov,  A.N.Samoyloviç,  Q.Ġ.Qraftio, 

N.Ġ.Vav ilov,  N.D.Zelinski,  mü xb ir  üzv  Y.Y.Bertels  onun üzvləri  idi.  EA  AF-ın  

sədri  akademik  Ġ.M.Qub kin  id i.  Bu  illər  xalq  təsərrüfatı  vəzifələrinin  həllinə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   144   145   146   147   148   149   150   151   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə