Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə151/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   147   148   149   150   151   152   153   154   ...   223

308 

 

1928-ci  ilin  yanvarında  Tiflisdə  Zaqafqaziya  proletar  yazıçılarının  (ZPY) 



qurultayı  keçirildi.  Qurultayın  qərarı  ilə  rus  dilində  "Na  rubeje  Vostoka"  jurnalı 

buraxıldı,  onun  redaksiya  kollegiyasına  Azərbaycandan  Ə.ġərif  və  S.Rüstəm  daxil 

idilər

169


.  Həmin  ilin  iyulundan  Azərbaycan  PYA  orqanı  "Ədəbiyyatın  keĢiyində" 

qəzeti nəĢrə baĢladı. 

Birinci  beĢillik  p lanın  qəbul  edilməsi  ilə  əlaqədar  Bakıda  1929-cu  il 

oktyabrın  20-dən  27-dək  Azərbaycan  proletar  yazıçılarının  11  qurultayı  keçirildi. 

Qurultay  Azərbaycan  ədəbiyyatının  inkiĢafını  qiymətləndirərək,  beĢillik  planla 

əlaqədar  yazıçıların  vəzifələrini  müəyyən  etdi.  Əsas  məruzə  ilə  çıxıĢ  edən  maarif 

komissarı  Mustafa  Quliyev  diqqəti  gənc  yazıçı  və  nasirlərin  yaradıcılığına  cəlb 

edərək,  Azərbaycan  sovet  ədəbiyyatının  formalaĢmasında  onların  xüsusi  rolunu 

vurğuladı

170


. Ona görə də bu illərdə Azərbaycanda gənc Ģairlərin yaradıcılığının siyasi 

kəskinlik və aktuallıqla fərqlən məsi təsadüfi deyild i. 

1930-cu  ildə  mətbuatda  S.Rüstəmin  Ģeirləri,  S.Vurğunun  "ġairin  andı" 

Ģeirlər  toplusu  çap  olundu.  Bu  Ģeirlərdə  əməkçilərin,  yeni  cəmiyyət  qurucularının 

əhvali-ruhiyyə  və  hissləri  əks  olunmuĢdu.  S.Vurğun "Raport" Ģerində Azərbaycan 

kəndində baĢ verən yeni dəyiĢiklikləri tərənnüm edird i.  

Gənc Ģair Mikayıl MüĢfiqin Ģeirləri məzmun zənginliyi və forma aydınlığı ilə 

seçilirdi.  Rəsul Rza, Məmməd  Rahim öz Ģeirlərində Azərbaycan xalq təsərrüfatının 

inkiĢafı uğrunda mübarizədə əməkçilərin fədakarlıqlarını əks etdirirdilər. 

O dövrdə Azərbaycan poeziyasına, gənc sovet Ģairlərinin yaradıcılığına rus 

Ģairlərinin,  xüsusilə  V.Mayakovskinin  təsirini  inkar  etmək  olmaz.  S.Vu rğun  etiraf 

edirdi  ki,  "biz,  gənc Ģairlər  Mayakovskiyə  baxıb  düzlənərək,  kəĢf olunmamıĢ  yeni 

mövzular tarlasında irəliyə doğru hərəkət edird ik" 

171


Bu  illərdə  dramaturgiya  da  inkiĢafda  idi.  Ə.Haqverdiyevin  "Köhnə  dudman" 

pyesi Azərbaycan  kəndlilərinin  ağır  vəziyyətini,  istismarçılara  qarĢı  çıxıĢlarını  əks 

etdirirdi.  H.Nəzərli  və  S.Rüstəm  "Yanğın"  pyesini  kənddə  baĢlayan 

"kollektivləĢdirmə"nin müxtəlif cəhətlərinə həsr etmiĢdilər. 

20-30-cu 

illər 

Azərbaycan 



dramaturgiyasının 

yaranması 

və 

formalaĢmasında C.Cabbarlının böyük rolu olmuĢdu. 1928-1932-ci illərdə o, bir sıra 



pyeslər yaratmıĢ, Azərbaycan xalqının tarixi keçmiĢini, onun azadlıq və müstəqillik  

uğrunda  mübarizəsini  dərindən  dərk  etməyə  cəhd  etmiĢdi.  Onun  "Od  gəlini", 

"Sevil"  (1928),  "Almaz" (1930), "1905-ci  ildə" (1931) və "YaĢar" (1932) pyesləri 

Azərbaycan dramaturgiyasının  gələcək  inkiĢaf  istiqamətini  müəyyən etdi.  1933-cü 

ilin  martında  respublika  Xalq  Maarif  Komissarlığı  yazırd ı:  " Cəfər  Cabbarlı  öz 

əsərlərində  sosializm  quruculuğunun  ən  mühüm  məsələlərini  əks  etdirən  gənc 

Azərbaycan dramaturgiyasının görkəmli nümayəndələrindən biridir"

172


. Həmin vaxtı 

ona Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilmiĢdi

173




309 

 

Görkəmli  bədii  söz  ustası  Hüseyn  Cavid  yeni  ədəbiyyata  mürəkkəb  və 



ziddiyyətli  yol  keçərək  gəlmiĢdi.  Rəsmi  tənqid  Ģairi  günahlandırırdı  ki,  o,  öz 

əsərlərində "sovet yeniliklərini partiya və rəhbərliyin tələb etdiyi kimi əks etdirmir, 

öz oxucularmı uzaq keçmiĢə aparır, keçmiĢin iĢğalçılarını ideallaĢdırır". 20-ci illərin 

sonunda tənqidin təzyiqi altında onun yaradıcılığında müəyyən dəyiĢikliklər nə zərə  

çarpırdı.  Bu cəhətdən onun "Azər" poeması diqqəti cəlb edir.  Bu poemasında və 

"Knyaz"  pyesində  H.Cavid  istismar  əleyhinə  çıxır,  sovet  hakimiyyəti  uğrunda 

mübarizəni əks etdirir. Onun Azərbaycan mühacirəti mövzusuna müraciəti xüsusən 

maraqlıdır. Ancaq H.Cavid ömrünün sonunadək hakim ideologiya ilə barıĢa bilmədi, 

onun  bir  çox  "ayələri"  ona  yad  idi.  "Kommunist"  qəzetində  çap  edilən  "Matəm 

səhnəsi" Ģerində bu, xüsusilə kəskin Ģəkildə əks olunmuĢdu

174

, Ģair yalan, yaltaqlıq, 



nadanlıq və satqınlığın hökm sürdüyü cəmiyyətə qarĢı öz etirazını birmənalı  ifadə 

edirdi. 


Azərbaycan  nəsri  tədricən  yeniləĢirdi.  1930-cu  ildə  Ə.Əbülhəsənin 

"YoxuĢlar"  romanı  çapdan  çıxdı.  Romanda  Azərbaycan  kəndinin  yeni  mürəkkəb 

sosial-iqtisadi  prosesləri  öz  əksini  tapmıĢdı.  Həmin  ildə  S.  Rəhimovun 

Azərbaycanda vətəndaĢ müharibəsinə həsr olunmuĢ "ġamo" ro man ı çap olundu. 

C.Məmmədquluzadənin  "Molla  Nəsrəddin"  jurnalı  satira  və  yumor 

janrına  dəyərli  töhfə  verdi.  Hökumət  "Molla  Nəsrəddin"  jurnalının  redaktoru 

C.Məmmədquluzadəyə  böyük  qayğı  göstərirdi.  1928-ci  il  aprelin  4-də  ona  Ģəxsi 

təqaüd müəyyən edildi 

175



Klassik ədəbi əsərlərin nəĢrinə diqqət artmıĢdı. Azərbaycanda Nizaminin  



poema və Ģeirləri, ġekspirin, ġillerin faciələri və digər əsərlər A zərbaycan dilində 

nəĢr olunmuĢdu. 

ġifahi xalq yaradıcılığı və aĢıq sənəti Azərbaycanda Ģöhrət qazanmıĢdı. 

AĢıq Ələsgər, M.Bayramov, H.Boza lqanlı, Ə.Rzayev və bir çox baĢqaları

176

 həyat, 


əmək, məhəbbət, gözəllik haqqında yeni mahnılarını qoĢurdular. 1928-ci ildə 

Bakıda keçirilən Azərbaycan aĢıqlarının birinci qurultayı xalq yaradıcılığının 

inkiĢafında mühüm rol oynadı

177


. Qurultay folklor materiallarının toplanması, xalq Ģeir 

janrının yazıya alınması və nəĢrinə xüsusi diqqət yetirdi. 20-ci illərdə xalq 

bayatıları, A zərbaycan nağılları (iki cilddə), "Koroğlu" xalq eposu buraxıld ı. 

Azərbaycan 

yazıçılarının 

müttəfiq 

respublikaların 

ədəbiyyat 

nümayəndələri  ilə  əlaqələri  möhkəmlənirdi.  V.Mayakovski  1928-ci  ildə  Bakıda 

olmuĢ, "Paytaxtın yaranması", "Bakıda Amerika", "Üsyanlar gurultusu ilə" Ģeirləri 

ilə fəhlələr qarĢısında çıxıĢ etmiĢdi. 

Həmin il M.Qorki də Bakıya gəlmiĢdi. M.Qorki Azərbaycanın iqtisadi və 

mədəni  həyatındakı  dəyiĢikliklər,  onun  nailiyyətləri  barədə  təəssüratlarını  "Sovet 

Ġttifaqına səyahət" oçerklərində təsvir etmiĢ dir.  Rus ədəbiyyatının nümayəndələri 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   147   148   149   150   151   152   153   154   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə