Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə153/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   223

312 

 

Azərbaycan  ədəbiyyatının  ayrılmaz  hissəsi  kimi  mühacir  ədəbiyyatı  da 



yaĢayırdı.  Sovet  hakimiyyətinin  ilk  dövründə  vətəni  tərk  etmiĢ  yazarların  çoxu 

xaricdə  ədəbiyyatımızı  inkiĢaf  etdirirdilər.  Onların  arasında  Məmməd  Əmin 

Rəsulzadə,  Əmin  Abid  (Gültəkin),  Almas  Ġldırım  və  Yaycılı  Kərimin  əsərlərində 

Vətənə  məhəbbət,  müstəqillik  idealına  sədaqət,  onun  yenidən  həyata  keçəcəyinə 

inam tərənnüm olunurdu. 

Sovet  respublikaları  ədəbiyyatlarının  ünsiyyəti  daha  geniĢ,  çoxcəhətli 

formalar kəsb edirdi. Bu cəhətdən, əvvəllərdə olduğu kimi, əsas yeri bədii əsərlərin 

qarĢılıqlı  tərcüməsi tuturdu.  Rus yazıçılarının  köməyi  ilə  Azərbaycan  klassikləri  və 

müasir yazıçıların ən yaxĢı əsərləri rus dilinə tərcü mə edilirdi. 

"Azərbaycan  poeziyası  antologiyası"  1939-cu  ildə  Moskvada  çapdan 

çıxdı.  O,  rus  və  Azərbaycan  Ģair  və  yazıçılarının  yaradıcı  əməkdaĢlıq 

nümunələrindən  biri  id i.  Kitabın  bədii  tərtibatını  rəssamlar  Əzim  Əzimzadə  və 

Rüstəm  Mustafayev  vermiĢdilər

182


,  tərcümələri  məĢhur  rus  yazıçı  və  Ģairlə rind ən 

Marqarita  Aliger,  Pavel  Antokolski,  Yevgeni  Dolmatovski,  Vladimir  Luqovskoy, 

P.Pançenko və Konstantin Simonov etmiĢdilər.  

Antologiyaya  daxil  edilmiĢ  çoxsaylı  poetik  əsərlərin  yüksək  səviyyədə 

tərcüməsinə  görə  1940-cı  il  martın  20-də  V.Luqovskoy,  P.Antokolski  və 

P.Pançenko Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərman ları ilə təltif o lundular

183



1937-ci  ildə  A.S.PuĢkinin  ölümünün  100  illiyinin  qeyd  edilməsi  üə 



əlaqədar "Yevgeni Onegin" və gürcü klassiki ġota Rustavelinin 750 illiyi ilə əlaqədar 

"Pələng  dərisi  geymiĢ  pəhləvan"  əsərləri  Azərbaycan  dilində  S.Vurğunun 

tərcüməsində nəĢr olundu. N.V.Qoqol, A.P.Çexov,  L.N.Tolstoy və N.Ostrovskinin 

əsərləri Azərbaycan dilinə tərcü mə edilirdi. 

1940-c ı  ilin  may ında  Moskvada  keçirilən  A zərbaycan  ədəbiyyatı 

ongünlüyü  Azərbaycan  ədəbiyyatının  qazandığı  müvəffəqiyyətlərin  parlaq  

nümayiĢi  oldu.  Bu  tədbir  paytaxt  ictimaiyyətinin  Azərbaycanın  bədii  ədəbiyyat 

nümunələri ilə geniĢ tanıĢ olmasına kö mək etdi

184



Azərbaycan  sovet  ədəbiyyatının  formalaĢ ma  və  inkiĢaf  yolu  heç  də 



hamar deyildi, respublikadakı ədəbi  mühit ço x  mürə kkəb və ziddiyyətli  idi. Tez-

tez  amiranə  "ideya"  təzyiqinə,  hətta  siyasi  təqiblərə  məru z  qalırd ı.  Mətbuat 

səhifələrində  -  "Kommun ist"  qəzetində,  "Ġnqilab  və  mədəniyyət"  jurnalında 

aparıcı  Ģair  və  yazıç ılara  qarĢı  hücumla r  edilir,  onlar ı  təqsirləndirirdilə r  ki, 

yaradıcılıq ları  "günün  tələblərinə"  cavab  vermir  və  bir  sənətkar  kimi 

köhnəlmiĢlər.  Əsil  sənətə  qarĢı  çıxan  həmin  tənqid  və  hücumlar  daha  çox 

Y.Çəmən zəminli,  Əli  Nəzmi,  Seyid  Hüseyn,  Hüseyn  Cavid,  Əh məd  Cavad,  

Ə.Haqverdiyev və M.S.Ordubadiyə ünvanlanırdı. 

Azərbaycan  yazıçı  və  Ģairləri  arasında  birlik  yo x  id i.  Bu  illərdə  onlar 

əhatə  olduqları  gerçəkliyə  baxıĢlarına  görə  aydın  Ģəkildə  "köhnə"  və  "yeni" 




313 

 

yazıçı  və  Ģairlərə  bölünmüĢdülər.  Ancaq  yeni  nəsil  arasında  da  birlik  yo x  id i. 



Be lə ki, tara qarĢı ka mpaniya baĢlayarkən, M.MüĢfıqin gö zəl  - "Oxu tar" Ģerinə  

qarĢı S.Rüstəm dövrün "ruhunda" yazırdı: 

 

     Oxuma, tar, o xuma, tar! 



Ġstəmir proletar, 

Səndə bulunsun "Qatar"! 

Sus tar, 

Səsində matəm var! 

 

Təbii,  bu  qarĢıdurma  xüsusilə  ədəbi  cəbhə nümayəndələrini  əhatə  edən 



kütləvi  repressiyaların  baĢlanğıcında  respublikada  ədəbı  həyata  mənfı  təsir 

göstərməyə  bilməzdi.  Azərbaycanın  ədəbi-mədəni  ictimaiyyətinin  ən  yaxĢı 

nümayəndələri  totalitar-bürokratik  rejimin  qurbanı  olu rdular,  onların  içərisində 

tək köhnə nəslin mütərəqqi nümayəndələri deyil, habelə yeni həyat quruculuğuna 

qoĢulub  təzə  yaradıcılığa  baĢlayan  gənc  istedadlar,  yazıçı,  Ģair  və 

ədəbiyyatĢünaslarda  da  olurdu.  Öz  yaradıcı  qüvvələrin in  çiçəklənən  dövründə 

cinayətkarcasına  məhv  edilmiĢ  Y.Çəmənzəmin li,  H.Cav id,  Ə.Cavad,  S.Hüseyn, 

S.Mü mtaz, B.Çobanzadə, T.Simurq, M.MüĢfiq, Ə.Nazim və bir ço x baĢqalarının  

adları Azərbaycan ədəbiyyatı salnaməsində əbədi həkk o lunmuĢdur. 

Azərbaycan  yazıçı  və  Ģairləri  həmiĢə  öz  xalq ı  ilə  birgə  olur,  onun  arzu 

və  diləklərini  əks  etdirən  əsərləri  ilə  20-30-cu  illərdə  dövrün  məĢəqqətlərini 

yüngülləĢdirməyə də cəhd edirdilər. 



Teatr.  Azə rbaycan  teatr  sənətinin  xa lqın   ict ima i-mənəvi  həyatında 

təsirli rolu yüksəlird i. Teatr ta maĢaların ın bədii və siyasi fəa liyyətinin "ideyaca" 

istiqamət ləndirilməsində 1928-c i  ilin avqustunda qəbul olunan "Bakı teatrlarının  

mədəni  təbliğat  iĢi  haqqında"  partiya  qərarı  xüsusi  rol  oynadı.  Xalq  Maarif 

Ko missarlığı nəzdində bütün teatrlar ü zərində "ideya rəhbərliyini" həyata keçirən  

vahid orqan "TamaĢa Müəssisələri Ġdarəsi" (TMĠ) yaradıldı.  Ġdarənin nəzarət i ilə  

partiya, həmkarlar, ictimai,  mətbuat və yazıçı təĢkilatların ın nümayəndələrindən 

təĢkil  olunan  bədii  Ģuralar  fəaliyyətə  baĢladı

185

.  Təbii  ki,  teatr  tamaĢalarının  



repertuarı,  bu  və  ya  digər  tamaĢanın  taleyi  tamamilə  bədii  Ģuranın  qərarından 

asılı olurdu. Bununla belə "Azərbaycan sovet teatrı"nın formalaĢ ması dövrü milli 

və  klassik  dramaturgiyanın  tamaĢaları,  həmçin in  müasir  mövzu larda  pyeslərlə 

səciyyəvi  idi.  C.Cabbarlının  dramaturgiya  yaradıcılığ ının  çiçəklən məsi  xüsusilə 

fərqlənirdi,  onun  pyesləri  Azərbaycan  dram  teatrının  səhnəsində  aparıcı  yer 

tuturdu.  Yeni  milli  dramaturgiyanın  q ızıl  fonduna  daxil  o lan  "Aydın",  "Sevil", 

"Oqtay Eloğlu" pyesləri  müasir həyat qurucuların ı  mə fku rə və  mənəvi cəhətdən 

zənginləĢdirird i.  "Sevil"  pyesi  daha  çox  müvəffəq iyyət  qazanmıĢdı.  Dövrün 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   149   150   151   152   153   154   155   156   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə