Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə155/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   151   152   153   154   155   156   157   158   ...   223

316 

 

Azərbaycan dram teatrının səhnəsində milli  klassiklərin bir sıra əsərləri 



-  N.Və zirovun  "Müsibəti-Fə xrəddin"  (1939),  C.Mə mmədquluzadənin  "Ölülər"  

(1940)  və  S.S.A xundovun  "EĢq  və  intiqam",  (1941)  yeni  quruluĢda  tamaĢaya 

qoyuldu.  S.Vurğunun  "Vaqif  (1938)  və  S.Rüstəmin  "Qaçaq  Nəbi"  (1941) 

tamaĢaları  göstərildi  böyük  Ģair  Vaq ifin  unudulmaz  surətini  istedadlı  aktyor 

Ə.Ələsgərov yaratdı. Teatrda C.Cabbarlının "Od gəlini" (1939), Mehdi Hüseynin 

"ġöhrət"  (1939)  və  b.  əsərlərin  müasir  o rijinal  səhnə  tamaĢaları  kütlələrin  

məhəbbətini qazan mıĢdı. 

Azərbaycan teatrı artıq rus və Qərbi Avropa  klassik dramaturgiyasında 

mühü m  yer  tutan  görkəmli  sənətkarların  məĢhur  əsərlərinin  ö zünəməxsus 

üslubda dərindən dərk edilmiĢ yeni səhnə təcəssümünü yaradırdı

200

. Azərbaycan 



teatrının  səhnəsində  F.ġillerin  "Məkr  və  məhəbbət"  (1938),  O.Balzakın  "Ögey 

ana"  (1939),  P.Bo marĢenin  "Fiqaronun  toyu"  (1940),  N.Ostrovskinin  "Cehizsiz 

qız" (1939) əsərləri və b. pyeslər tamaĢaya qoyulurdu. 

Bəzən  o  illərin  mətbuat  səhifələrində  bu  və  ya  digər  Qərbi  Avropa 

müəlliflərin in  pyeslərinin  tamaĢaya  qoyulmas ma  etiraz  bildirən  yazılara  rast 

gəlinirdi. Məsələn, 1929-cu il 1  iyul tarixli "Ko mmunist" qəzetində azərbaycanlı 

qadınların  qızğ ın  müdafiəçisi  kimi  çıxıĢ  edən  müəllif  V.ġekspirin  "ġıltaq  qızın 

yumĢalması"  komed iyasının  tamaĢaya  qoyulmasının  əleyhinə  çıxaraq  yazırd ı: 

"Bütün  cəmiyyət  yeni  türk  qadını  yaratmaq  və  ümu miyyətlə,  qadınları  azad 

etmək uğrunda amansız  mübarizə aparırkən, Türk Akademik Teatrosu ġekspirin 

köhnə  "ġıltaq  qızın  yu mĢalması"  əsəri  ilə  türk  qadınlarını  yu mĢaltmaq  fıkrinə 

düĢdü".  Sonra  müəllif  teatr  truppasının  bəzi  müvəffəqiyyətlərindən  danıĢaraq 

teatrın  adını  dəyiĢməyi  təklif  edir,  belə  ki,  onun  fıkrinə  görə,  "Akademik  adı 

gənc və yeni yetiĢən teatra mühafızəkar bir rəng verərək qətiyyən uyğun gəlmir". 

Yazıda baĢqa təhrif və əyintilər də var idi 

201


Tezliklə  qəzetlər  sevinclə  xəbər  yaydılar  ki,  iĢçi  teatrının  kütlələrlə 

əlaqəsinin yeni forması tapılmıĢdır.  Bundan sonra hər bir pyesin premyerasından 

əvvəl  rejissorlarla  fəhlələrin  görüĢünü  keçirmək  plan laĢdırıldı.  Bu  görüĢlərdə 

quruluĢun  təhlilindən  sonra  gələcək  tamaĢaçıların   qeydlərinə  qulaq  asılmalı, 

bunlardan  sonrakı  iĢ  prosesində  istifadə  edilməli  id i.  Qəzetin  fıkrinə  görə, 

teatrların  bacarıqsız  bədii  Ģuraları  geniĢ  iĢçi  kütləsinin  nəzarəti  ilə  əvəz 

ediləcəkd ir.  Belə liklə,  populizmin  xeyrinə  peĢəkarların  fıkri  qurban  edilir, 

bununla da diletantlıq in kiĢaf ed irdi 

202


Teatr sənətində bir növ formal "özfəaliyyət" inkiĢaf edirdi. 1939-cu ildə 

Bakıda  yaradılan  xalq  yaradıcılığı  evi  bədii  özfəa liyyət  kollektivlərinə  kö mək 

göstərirdi.  1940-cı  ildə Azərbaycanda onların sayı 320-yə çatmıĢdı.  Həmin  ildə 

özfəaliyyət xalq incəsənəti olimpiadası keçirild i 

203





317 

 

O  illərin  repressiyasına  məruz  qalanlar  aras ında  teatr-səhnə 



xadimlərindən  Azərbaycan  səhnəsində  faciəli  ro lların  görkəmli  ifaçıları 

A.M.ġərifzadə,  Ülv i  Rəcəb  və  cəhənnəm  girdabından  möcüzəli  Ģəkildə  xilas 

olmuĢ Kazım Ziya Kazımzadə və b. var id i. 

Musiqi.  A zərbaycanın  özünəmə xsus  musiqi  incəsənəti,  çətin liklə  də  

olsa, tərəqqi edirdi. Bu dövrdə milli opera sənətinin inkiĢaf yolları barədə kəskin  

diskussiya  gedirdi.  Ġnqilaba  qədərki  muğa m  operalarını  bir  sıra  " xadimlə r" 

primitiv  elan  edir,  hətta  Avropa  tipli  operalar  yarad ılanadək  opera  teatrını 

bağlamaq  məsələsini  qald ırırd ılar.  BaĢqa  cür  ifrata  varanlar  isə  yaln ız  muğam 

əsasında  yazılmıĢ  operanı  yeganə  milli,  dinləy icilərin  estetik  zövqlərinə  cavab 

verən  opera  hesab  edirdilər.  20-30-cu  illərdə  milli  musiqi  alətlərini  Avropa 

alətləri ilə dəyiĢ məyi təklif edən "islahatçılar" da tapılmıĢdı.  

Hətta, 1929-cu ilin fevralında Xalq Maarif Ko missarlığın ın qəbul etdiyi 

qərarda  deyilird i:  "Konservatoriyanın  bütün  pillələrində  peĢəkar  kurslarda 

məcburi təlim olan tarda çalmağı öyrən mək tədris planından çıxarılsın; bununla 

əlaqədar, A zərbaycan konservatoriyası nəzdində olan ġərq orkestri ləğv olunsun, 

tar üzrə təhsil alanlar Avropa alətləri sin iflərinə paylans ın"

204


. Bunu xa lq  maarif 

ko missarı  M.  Quliyev  də  etiraf  edərək  demiĢdi:  "Musiqi  məktəblərinə  gəldikdə 

isə  siyasətimiz  bu  musiqi  təhsilin i  avropalaĢdırmağa  yönəldilmiĢdir". 

Azərbaycan  Kommunist  Partiyası  MK  da  bunu  bütünlüklə  yo x,  ancaq  o  dövr 

üçün  səhv  saydı:  "MK  bəzi  yoldaĢların  türk  (ġərq)  musiqi  alətlərin i  Avropa 

alətlərilə  əvəz  etmək  haqqında  təklifıni  dü zgün  hesab  etmir.  Türk  zəh mətkeĢ 

kütlələrin in  mədəni  inkiĢafının  hazırkı  mərhələsində  belə  təkliflər  sovet 

orqanların ın  milli  musiqiyə  və  hətta  milli  mədəniyyətə  qarĢı  çıxıĢı  kimi  baĢa 

düĢüləcək"

205


. Səciyyəvi haldır ki,  müəyyən qüvvələr tərəfindən təkcə xalq çalğı 

alətlərinə deyil, həmçin in simfonik orkestr üçün yazılmıĢ ġərq  musiqi əsərlərinə 

qarĢı  da  etinasız  münasibət  göstərilirdi.  Milli  musiqi  sənəti  irsinə  hücuma 

keçənlərə qarĢı Ü.Hacıbəyov, M.Maqomayev və onların həmfikirləri çıxıĢ edirdilər. 

Azərbaycan  incəsənətinin  qabaqcıl  nümayəndələri  canlı  mahnı-musiqi  folklor 

ənənələrini  inkar  edən,  hətta tar  və digər  musiqi  alətlərindən  istifadə  olunmasına 

qadağan qoyulmasını təklif edən nihilistlərin müqavimətini dəf edərək, Azərbaycan 

musiqisinin inkiĢaf yolların ı düzgün müəyyənləĢdirməyə nail o ldular. 

Ü.Hacıbəyovun  1931-ci  ildə  Azərbaycan  Radio  VeriliĢləri  Ko mitəsi 

nəzdində  yaratdığı  "notlu"  xalq  instrumental  ansamblı  milli  musiqi  ilə  Avropa 

musiqisinin uzlaĢdırılmasının mümkün və səmərəli  olduğunu sübut  edən  ən  tutarlı 

dəlillərdən  biri  idi.  Orkestrin  repertuarı  xalq  lirikası  nümunələri,  klassik  Avropa 

(Motsart  Mendelson,  Bize,  Qlinka)  və  Azərbaycan  bəstəkarlarının  (Ü.Hacıbəyov, 

M. Maqomayev) əsərlərindən ibarət idi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   151   152   153   154   155   156   157   158   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə