Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə161/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   157   158   159   160   161   162   163   164   ...   223

328 

 

Bakın ın yaĢıllaĢdırılması iĢində böyük dönüĢ nəzərə çarpırdı. Bu dövrdə 



bağ-park 

memarlığ ı 

Ģəhərin 

görünüĢünün 

formalaĢ masının 

mühüm 


elementlərindən  biri  oldu.  Dən izkənarı  bulvarın  qərb  istiqamətində 

geniĢləndirilməsinə  (keçmiĢ  Çkalov),  Nizami  mu zeyi  qarĢısında  bağ 

salın masına,  bir  ço x  küçələrin  yaĢıllaĢdırılmasına  baĢlanması  həm  Ģəhərsalma 

baxımından,  həm  də  Bakının  b ir  sıra  rayonların ın  mikroiqlim  Ģəraitinin  

yaxĢılaĢdırılması cəhətdən çox vacib idi. 

Bu  dövrdə  Bakı,  Gəncə,  ġəki,  Xan kəndi,  Yevlax  Ģəhərlərinin  baĢ 

planlarının  tərt ib  edilməsinə  baĢlanmıĢdı,  ancaq  nə  bu  planların  h əyata 

keçirilməsi, nə də qəza və  rayon mərkəzlərində tikinti-abadlıq  iĢləri geniĢ vüsət 

aldı. 

20-30-cu  illərin  sonlarında  Azərbaycan  mədəniyyəti  yeni  inkiĢaf 



mərhələsinə  qədəm  qoydu.  Bu  illər  ölkənin  tarixi  və  mədəniyyətində  nisbətən 

daha mürəkkəb və ziddiyyətli dövrlərdən biri id i. Mədəniyyətin yeni keyfiyyətdə 

formalaĢaraq  mü rəkkəb  proses  kimi  davam  etdiy i,  ədəbiyyat  və  incəsənətin 

yetkin  peĢəkarlıq  səviyyəsinə  çatdığı  bu  illərdə  Azərbaycan  mədəniyyətinin  

tərəqqisi  -  o dövrü  bütün  ixtilaf  ziddiyyətləri,  yüks əliĢ  və  nöqsanları  ilə  özündə 

əks etdirən yeni in kiĢafı təmin edildi. 

O  za man  mədəniyyət  sahəsində  həyata  keçirilən  bütün  tədbirlər 

ko mpleksi  cəmiyyətin  mənəvi  həyatında  "partiyalılığı"  təmin  et miĢdi.  Həmin  

illərdə  mədəni  quruculuğun  idarə  o lunmasındakı  ağ ırlıq  mərkəzi  tədricən 

yaradıcılıq  orqanlarından  partiya  orqanlarına  keçmiĢdi  və  əslində  bu, ölkənin  o 

illərdəki ictimai-siyasi həyatının ü mu mi inkiĢaf ənənəsini əks etdirird i.  

30-cu illə rin ortala rında Stalinin Ģəxsiyyətinə pərəstiĢin təĢəkkül tapdığı 

bir  Ģəraitdə  mədəniyyətin  inkiĢafına  böyük  zərər  vurulmuĢ,  bir  çox  mədəniyyət 

xadimlərinin  taleyi  dramatik,  bəzən  də  faciəli  olmuĢdu.  Yaradıcı  iĢçilərin  

demokratik,  hu manist  əsasları  sarsıdan  əsassız  kütləvi  repressiyası  məh z  bu 

illərə təsadüf edir. 

Mədəni  quruculuğun  həyata  keçirilməsi  praktikas ında  mövcud  ciddi 

çatıĢmazlıqların  olmasına  ba xmayaraq,  bütün  ölkə,  40-cı  illərin  əvvəllərinədək 

mədəniyyət sahəsində böyük müvəffəqiyyətlər əldə etmiĢdi.  

Beləliklə,  20-ci  illərin  sonu  -  40-cı  illərin  əvvəllərində  Azərbaycan 

mədəniyyəti  yeni  həyat  quruculuğunun  yaradıcılıq  coĢqunluğunu,  eləcə  də  o 

illərin  ictimai  həyatının  dərin  ziddiyyətləri  və  dramatik  hadisələrini  yaĢayaraq 

çətin Ģəraitdə təĢəkkül tap mıĢ və in kiĢaf etmiĢdi. 

 

IX FƏS ĠL 

 



329 

 

AZƏRBAYCAN KEÇĠD DÖVRÜNÜN SONLARINDA 

 

§ 1. ƏHALĠNĠN SOSĠAL S TRUKTURUNDA DƏYĠġ ĠKLĠKLƏR 

 

"Sosializm"  adlandırılan  yeni  cəmiyyətin  qurulması  prosesində  ciddi 



siyasi  və  iqtisadi  yeniliklərlə  üzləĢən  Azərbaycan  əhalisinin   kəmiyyət  və  milli 

tərkib ində, eləcə də sosial strukturunda köklü dəyiĢikliklər baĢ verdi. 

1926-1939-cu  illər  a rasında  respublikan ın  əhalisi  2319,7  min  nəfərdən 

3205,1  min  nəfərədək  və  yaxud  891,4  min  nəfər  artmıĢdı

1

.  Müttəfiq 



respublikalar  arasında  əhalisin in  sıxlığ ı  və  təbii  artımı  nisbətən  yüksək,  buna 

görə  də əmək  ehtiyatı  kifayət  qədər olan  Azərbaycanda  əhalinin  artım  mənbəy i 

əsasən kənardan gələnlərin,  xüsusilə rusların burada  məskunlaĢması  idi.  Belə ki, 

həmin  illərdə  azərbaycanlılar  1468,8  mindən  1870,5  minədək  və  yaxud  401,7 

min  nəfər,  ruslar  220,6  mindən  528,3  minədək  və  yaxud  307,7  min  nəfər, 

ermənilər  284,4  mindən  388,0  minədək  və  yaxud  103,6  min,  baĢqa  millətlər 

339,9  mindən 418,3  minədək və yaxud 78,2  min nəfər artmıĢdı.  Lakin kəmiyyət 

artımına  baxmayaraq,  respublika  əhalisi  tərkibində  azərbaycanlıların  xüsusi 

çəkisi  63,5  faizdən  58,4-ə,  baĢqa  millətlərinki  27,0  faizdən  25,1  faizə  endiyi 

halda, rusların xüsusi çəkisi 9,5 faizdən 16,5 faizə qalxmıĢd ı

2



Azərbaycanda əhalinin artımı və onun tərkibində baĢ verən dəyiĢikliklər 



Ģəhərdə  daha  qabarıq  idi.  Belə  ki,  Ģəhər  əhalisinin  sayı  1939-cu  ildə  1926-cı 

ildəki  649,5  min  nəfə rdən  1156,8  min  nəfərə  çatmıĢ,  yaxud  507,3  min  nəfər 

çoxalmıĢdı.

3

 



Bütövlükdə xalq təsərrüfatında, əsasən sənayeləĢdirmədə yenidənqurma 

siyasətinin  həyata  keçirilməsi  nəticəsində  Ģəhər  əhalisi  daha  intensiv  artmıĢdı. 

Belə  ki,  A zərbaycanda  əhali  artımı  1926-cı  ildən  1939-cu  ilə  qədər  ümu mən  

38,7  faiz, Ģəhər və Ģəhərtipli qəsəbələrdə isə 78,7 faiz olmuĢdu

4

. Bunun nəticəsi 



idi ki, Ģəhər əhalisinin  xüsusi çəkisi respublika əhalisin in ümu mi sayının 1926-cı 

ildə  28,  1939-cu  ildə  isə  36  faizinə  bərabər  idi.  1926-cı  ildən  1939-cu  ilədək 

Ģəhərlərin  sayı  18-dən  25-ə  qalxmıĢ

5

,  lakin  onların  ço x  az  bir  qis mində  aydın 



nəzərə  çarpan  sənaye  profili  olmuĢdu.  1939-cu  ildə  Azərbaycan  Ģəhərlərində 

əhalinin ü mu mi sayı 894575 nəfər  idi və onun 79,2  faizi üç Ģəhərin  - Bakı  (64,6 

faiz), Kirovabad (Gəncə) (11,0 fa iz) və Nu xan ın (ġəki) (3,6 fa iz), qalan 20,8 fa iz 

isə iyirmi iki Ģəhərin payına düĢürdü. Əksəriyyəti inzibati rayon mərkəzi olan bu 

Ģəhərlərin  on  dördündə  əhalinin  sayı  hətta  on  min  nəfərdən  də  az  idi

6

.  Təkcə 



Kirovabad  istisnalıq  təĢkil  edird i.  Burada  1930-cu  illə  müqayisədə  yeni  sənaye 

müəssisələrinin  ço xalması  hesabına  1940-cı  ildə  sənaye  iĢçilərin in  sayı  53  faiz 

artaraq 5,2 min nəfə r o lmuĢdu

7






Dostları ilə paylaş:
1   ...   157   158   159   160   161   162   163   164   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə