Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə163/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   159   160   161   162   163   164   165   166   ...   223

332 

 

prosesin  qarĢısını  süni  vasitələrlə  alırdılar.  Belə  vəziyyət  oby ektiv  sayılan 



səbəblərlə  də  izah  olunurdu.  Əvvəla,  kənd  zəh mətkeĢləri  əsas ən  partiyanın 

Azərbaycanı  ikinci  pa mbıq  ba zasına  çevirmə k  tapĢırığ ını  yerinə  yetirmə k  üçün 

səfərbər  edilmiĢdilər;  müasir  texn ikan ın  olmadığ ı  bir  Ģəraitdə  pambıq  kimi  ağır 

zəh mət  tələb  edən  bitkinin  becərilməsi  kəndin  iĢçi  qüvvəsinin  böyük  hissəsini 

özünə  cəlb  edirdi.  Ġkincisi,  A zərbaycan  xalq ının  kənd  əhalisində  miqrasiya 

fəallığ ının  olmaması,  düĢüncə  tərzi,  tarixən  formalaĢ mıĢ  erkən  kəbin lilik, 

çoxuĢaqlılıq  amilləri,  məiĢət  xüsusiyyətləri,  ü mu mi  təhsil  səviyyəsinin  aĢağı 

olması və s. də öz rolunu oynayırdı. 

Azərbaycanlı  qadın lar  ictimai  istehsal  əməyinə  zəif  cəlb  edilirdi. 

Respublikanın   xalq  təsərrüfatında  çalıĢan  fəhlə  və  qulluqçuların  tərkib ində 

azərbaycanlı qadınların sayının 1939-cu ildə 1926-cı  ildəki  1484 nəfərdən 23360 

nəfərədək  artmasına  baxmayaraq  onların  fəhlə  və  qulluqçular  arasında  xüsusi 

çəkisi beĢ faiz idi

19



Bununla  belə,  sonrakı  illərdə  xalq  təsərrüfatında  azərbaycanlıların  

xüsusi  çəkisi  getdikcə  artmıĢ,  fəhlə  sinfinin  yerləĢdirilməsi  coğrafiyası 

geniĢlənmiĢ,  Azərbaycan  fəhlə  sinfini  formalaĢdıran  yeni  sənaye  mərkəzləri 

yaradılmıĢdı. 

Azərbaycan  kəndlilərinin  də  simasında  nəzərəçarpacaq  dəyiĢiklik 

müĢahidə  olunurdu  və  bu,  kəndin  yenidən  qurulması,  kiçik  kəndli 

təsərrüfatların ın  iri  kollektiv  təsərrüfatında  birləĢdirilməsinin  nəticəsi  idi.  Təkcə 

kənddə  Ģərait  və  istehsal  üsulları  deyil,  kəndlinin  ö zünün  sosial-iqtisadi  təbiəti 

də,  onun  bütün  həyat  tərzi,  Ģüuru,  psixo logiyası,  davranıĢı  da  dəyiĢ miĢdi. 

KollektivləĢdirmə  1940-cı  ildə  kəndli  təsərrüfatların ın  99,0  faizin i  əhatə 

etmiĢdi

20



Kolxo zçu ların  sayı  1940-cı  ildə  1928-ci  ildəki  8000  nəfərə

21

  qarĢı 



1719903 nəfər

22

 olmuĢdu. Kənd əhalisinin əksəriyyəti ko lxo zçu, cə mi 131,7  min  



nəfər  isə  tək  təsərrüfatçı  idi

23

.  Kənd  əhalisinin  xüsusi  çəkisi  də  dəyiĢərək, 



respublika əhalisinin 72 faizindən 64 faizinə en miĢdi

24



Yeni zəh mət keĢ - kolxo zçu kəndli  meydana gələrək, fəhlə sinfin in sadiq 

müttəfiqi,  kənddə sovet quruluĢunun dayağı "rəsmi statusunu" aldı. Kustarlar və 

sənətkarlar  da  ictimai  qruplar  kimi  tamamilə  dəyiĢ miĢdilər.  Onların  böyük 

əksəriyyəti əslində sosialist sənət kooperasiyasına daxil o lmuĢdular. 

Sosialist cəmiyyətində fəhlə və kəndli  mühitindən çıxan sovet ziyalıları 

təbəqəsi  formalaĢırd ı.  Azərbaycanda  müasir  ziyalıların  meydana  gəlməsi  və 

inkiĢafı yolları ço x çətin olmuĢdu. Sovet dövründə Azərbaycan xalqı ö z  mədəni 

inkiĢafında  sıçrayıĢ  etmiĢdi.  Bu  sıçrayıĢ  onun  mədəni  simasını  dəyiĢərək, 

həyatının  bütün  sahələrini  əhatə  etmiĢ,  çağdaĢ  mədəniyyət  səviyyəsində 

çoxprofilli kadrlar nəslinin yarad ılmas ına imkan vermiĢdi. 




333 

 

KeçmiĢdən  miras  qalan  kütləvi  savadsızlıq  və  milli  ziyalı  kadrların  



qıtlığ ı  A zərbaycan  sovet  ziyalılarının  fo rmalaĢmasının  ziddiyyətli  prosesində 

böyük  çətinliklər  törədirdi.  1920-ci  ilin  iyulunda  Azərbaycanda  olan 

mütəxəssislər  qeyddən  keçirilərək,  respublikada  texniki  təhsilli  505  nəfər 

mütəxəssis  və  onlardan  486  nəfərin  mühəndis  olduğu  müəyyən  edildi

25



Onlardan  yaln ız  üçü  qadın  idi.  1941-c i  ildə  respublikanın  xa lq  təsərrüfatında 



artıq 21592 nəfəri ali təhsil o lan 47,8 min mütəxəssis çalıĢırdı

26

. On ların arasında 



səkkiz  min  nəfər  ali  təhsilli  azərbaycanlı  mütəxəssis  var  idi

27

.  Həmin  il 



Azərbaycanda 6,5  min ali təhsilli  mühəndis, 1195 aqrono m,  zootexn ik və baytar 

həkimi, 3,4 min həkim, 8096 müəllim və mədəni-maarif iĢçisi çalıĢırdı

28

. 1940-cı 



ildə elmi kadrların sayı 1933 nəfərə çatmıĢdı

29



Beləliklə,  A zərbaycanda  sosialist  iqtisadiyyatının  yaradılması  və  yeni 

ictima i-siyasi  quruluĢun  təĢəkkülü  prosesində  sosial  strukturda  köklü 

dəyiĢikliklər baĢ verdi. SSRĠ  Konstitusiyasında təsbit edildiyi kimi  - fəhlə sinfi, 

kolxo zçu  kəndlilər  və  onların  içərisindən  çıxmıĢ  ziyalılar  təbəqəsi  sovet 

cəmiyyətində sosial strukturun əsası olaraq təĢəkkül tapdı.  

 

 



§ 2. RESPUBLĠKADA ĠCTĠMAĠ-S ĠYAS Ġ VƏZĠYYƏT 

 

 

Azərbaycanda  da  ictimai-siyasi  vəziyyət  bütün  ittifaqda  olduğu  kimi 



çox mürəkkəb id i. Bir tərəfdən xalq təsərrüfatın ın yenidən qurulmasının həlled ici 

mərhələsi  davam  edir,  sosializmə  keçid  dövrünün  prinsipial  məsələləri  həll 

olunur,  onun  maddi-te xn iki  ba zasının  yaradılması  iĢləri  görülürdü.  Habelə  

sosialist  iqtisadi  və  sosial  münasibətlərin  Ģəriksiz  hökmranlığı  təĢəkkül  tapır, 

"istismarçı sin iflər" və "insanın insan tərəfindən istismarının  köhnə formaların ın 

ləğv edilməsi baĢa çatdırılırd ı". Sosialist təsərrüfat sisteminin hökmranlığı  insan 

əməy indən  istifadəni  tamamilə  dövlət  strukturunun  sərəncamına  verdi. 

"Millətçilik"  təzahürlərinə  qarĢı  yönəldilmiĢ  sərt  sovet  qanunçuluğunun 

sapmalara   a man  verməd iyi  b ir  Ģəraitdə  respublikada  yaĢayan  millət  və  xa lqlar 

arasında  əməkdaĢlıq  və  dostluq-beynəlmiləlçilik  sosialist  cəmiyyətinin 

üstünlüyünü nümayiĢ etdirən bir amil kimi "normaya" çevrilirdi. 

Sosializmin  bütün  sahələrində  əldə  edilən  nailiyyətlərin  "ilhamçısı  və 

təĢkilatçısı"  olan  Kommun ist  Partiyası  zəhmətkeĢlərin  xeyli  hissəsinin  rəğbətini 

qazanaraq,  onun  sıralarına  daxil  olmaq  arzu larını  artırd ı.  1928-ci  ilin  1 

yanvarından  1933-cü  ilin  1  yanvarınadək  AK(b)P  ü zvlərin in  və  namizəd lərinin  

sayı 32270-dən 73680 nəfərə qədər və yaxud iki dəfədən ço x artdı

30






Dostları ilə paylaş:
1   ...   159   160   161   162   163   164   165   166   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə