Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə164/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   160   161   162   163   164   165   166   167   ...   223

334 

 

Bununla  belə,  sosializm  quruculuğu  prosesi  ilə  yanaĢı,  bərqərar  o lan 



inzibati-a mirlik  idarəet mə sisteminin törətdiyi nara zılıqla r da art maqda idi.  Odur 

ki,  ölkənin  idarəçiliy ini  öz  ü zərinə  götürmüĢ  partiyanın  gücləndirilməsi,  onun 

daha  asan  idarə  olunan  idarəedici  bir  təĢkilata  çevrilməsi  məqsədini  həyata 

keçirmək tələb olunurdu. ÜĠK(b)P MK və MĠK-in birləĢ miĢ Yanvar (1933-cü il) 

plenumunun "Partiyanı təmizlə mək haqqında" qəbul etdiyi qərar məh z partiyada 

polad  proletar  intiza mının  yaradılmasına  və  partiya  sıraların ın  bütün  etibarsız, 

səbatsız və kənardangəlmə ünsürlərdən təmizlən məsinə yönəldilmiĢdi

31



ġübhəsiz,  Azərbaycan  Ko mmunist  Partiyası  ali  orqanın  tapĢırığını 

yerinə yetirməkdə öncüllü k nü mayiĢ etdirdi.  

AK(b)  P-də  aparılan  tə mizlə mə  nəticəsində  üzvlə rin  və  na mizədlərin  

sayı 1 yanvar 1934-cü ildə 1 yanvar 1933-cü ildəki 73680 nəfərdən 62022 nəfərə 

endi  və  yaxud  11608  nəfər  aza ldı.  Təmizləmə  prosesində  ən  çox  (6649  nəfər) 

azərbaycanlı  ko mmunistlər partiyadan xaric olmuĢdular

32

. Bununla da 1933-cü il 



1  yanvara  nisbətən  1  oktyabrda  AK(b)P  tərkib ində  azərbaycanlıların  faizi  46,3-

dən 46,1-ə endiyi halda, rusların faizi 23,1-dən 24,1-ə, ermən ilərin faizi isə 20,9-

dan 21,0 faizə qalxmıĢdı.  Bakı partiya təĢkilatında isə azərbaycanlıların onsuz da 

olduqca aĢağı olan faizi daha çox a za lmıĢ, göstərilən va xtda 26,5 fa izdən 25,8-ə 

enmiĢdi

33

.  Ümu miyyətlə,  azərbaycanlıların  AK(b)  P-də  və  xüsusilə  paytaxtda  - 



Bakı  partiya  təĢkilatında  aĢağı  səviyyədə,  qeyri-mütənasib  təmsil  olun ması 

onların  respublikanın  ictima i-siyasi  həyatında  mövqeyini  və  ro lunu  qəsdən 

azaltmaq  məqsədi  daĢıyırdı.  Təsadüfi  deyild i  ki,  1934-cü  ildə  Bakının  9  rayon 

partiya  ko mitəsi  birinc i  kat iblərinin  yaln ız  üçü  Azərneftin  9  mədən 

müdirlərindən isə cəmi iki nəfəri azərbaycanlı idi. 

Partiyada  aparılan  təmizləmə  dövründə  onun  sıralarında  "polad 

intizama"  tabe  olan  kommun istlər  böyük  canfəĢanlıqla  təsərrüfat  sahələrində 

geniĢ  "təmizləmə"  tədbirləri  keçirmiĢdilər.  1933-cü  il  ərzində  kolxo z  partiya 

özəkləri  MTS  siyasi  Ģöbələrinin  və  AK(b)P  rayon  ko mitələrin in  kö məyi  ilə 

3700-dən  artıq  qolçomaq  və  kolxoz  quruluĢunun  baĢqa  düĢmənlərin i  kolxo zdan 

qovmuĢdu

35

.  Təbii  ki,  onların  əksəriyyəti  həbs  olunmuĢ  və  ya  ailəlikcə 



respublikadan sürgün edilmiĢdi. 

Partiya  sıralarını  "təmizləmə"  prosesi  onun  möhkəmləndirilməsinə 

yönəldilən siyasi-təĢkilati tədbir olan,  ÜĠK(b)P MK-n ın 1935-ci  il  13  may tarixli 

qərarına əsasən

36

, partiya üzvü və namizədlərin partiya sənədlərinin yo xlan ması 



ilə  davam  etdirilirdi.  A zərbaycanda  bu  tədbir  1932-ci  ildən  Xalq  Ko missarları 

Sovetinin  sədri  iĢləmiĢ,  1933-cü  ilin  dekabrında  AK(b)P  MK-nın  birinci  katibi 

seçilmiĢ  Mir  Cəfər  Bağırovun  bilavasitə  rəhbərliyi  altında  keçirilirdi.  Bu  dövr 

artıq  ölkədə  in zibati-amirlik  idarəetmə  sisteminin  möhkəmləndirilməsi,  totalitar 




335 

 

Stalin  rejiminin  bərqərar  o lması,  Ģə xsiyyətə  pərəstiĢin  geniĢ  yayılması  ilə  



əlamətdar idi. 

Sərt,  amansız  xarakteri  və  ciddi  iĢgüzarlığı  ilə  fərqlənən  M.C.Bağırov 

ÜĠK(b)P  Zaqafqaziya  Diyar  Ko mitəsinin  birinci  katibi  L.Beriyan ın  yardımı  və 

dəstəyi sayəsində tezliklə Azərbaycan partiya aparatında iĢləyənləri ö zünə sadiq 

kadrlarla  əvəz  edir,  partiya  təĢkilatlarında  hər  cür  qarĢıdurmaya  son  qoyur, 

respublikada  vahid  rəhbərliyə  nail  olurdu.  M.C.Bağ ırovun  vaxtında  bütün 

sahələrdə rəhbərliyə kadrların seçilməsi  məh z onun rəy və göstəriĢi ilə aparılırdı. 

"KiĢi",  "xo zeyin"  ləqəbini  qazanan  M.C.Bağırov  xüsusilə  güc  orqanlarının 

fəaliyyətini  d iqqət  mərkəzində  saxlayaraq,  onların  hər  hansı  əməliyyatlarından 

xəbər tutur və onları istiqamətləndirirdi.  1934-1938-ci illərdə Azərbaycan Dövlət 

Təhlükəsizliyi  Ko mitəsinin  sədri  vəzifəsin i  aparan,  Azərbaycan  xalq ının  qəddar 

düĢməni və cəlladı Su mbatov (Topuridze)  Yuveliyan Davidoviç M.C.Bağırovun 

etimadını  qazan ıb,  ona  müti  xid mət  göstərən  məmu rlardan  idi.  Su mbatov  öz 

ətrafında  topladığı  cinayətkar  erməni  yoldaĢların ın  kö məyi  ilə  Azərbaycan 

xalq ının  minlərlə  vətənpərvər  övladına  "xalq  düĢməni"  damğası  vurmuĢ, 

görkəmli  elm,  sənət,  mədəniyyət  xadimlərin i,  ziyalıları  fıziki  və  mənəvi 

repressiyalara məru z qoymuĢdu. 

M.C.Bağ ırovun  partiya  rəhbərliyinə  keçməsi  ilə  ko mmunistlərin  

hüquqları  nəinki  pozulu r,  onlar  hər  cür  təzyiqlərə  məru z  qalırdılar.  Partiya 

sənədlərin in  yoxlan ması  zaman ı  ciddi  əyinti  və  pozuntulara  yol  verilird i.  Ço x 

hallarda  prinsipial,  mütərəqqi  ideyalara  və  sosializm  iĢinə  sədaqətli  adamlar 

"passivlikdə"  ittiham  olunur,  bir  ço xları  elə  b ir  əsas  olmadan  məhz  "passivliyə 

görə" damğası ilə partiyadan xaric edilirdilər. 

ÜĠK(b)P  MK  Yanvar  (1938-ci  il)  Plenumu  "Ko mmunistləri  partiyadan 

çıxararkən  partiya  təĢkilatların ın  buraxdığı  səhvlər  haqqında,  ÜĠK(b)  P-dən 

çıxarılanların   Ģikayətlərinə  fo rmal-bürokratcasına  yanaĢılması  haqqında  və  bu 

nöqsanları  aradan  qald ırmaq  tədbirləri  haqqında  qərarında  etiraf  etmiĢdi  ki, 

"partiya  təĢkilatları  əsla  yo xlamadan  və  deməli,  əsassız  surətdə  ko mmunistləri 

partiyadan  çıxarırlar,  onları  iĢdən  məhrum  edirlər,  ço x  zaman,  heç  bir  əsas 

olmadan,  onları  hətta  xalq  düĢməni  elan  edirlər,  partiya  üzvlərinə  qarĢı 

qanunsuzluq  və  özbaĢınalıq  göstərirlə r".  Qəra rda  nümunə  üçün  Azərbaycan 

K(b)P  MK-nın  1937-c i  il  5  noyabr  tarixli  b ir  ic lasında  279  nəfərin  partiyadan 

çıxarılmasın ın mexaniki surətdə təsdiq edildiyi misal çəkilirdi

37



Ümu miyyətlə,  partiyada  aparılan  "təmizləmə",  partiya  sənədlərinin  

yoxlan ması  prosesində  və  eləcə  də  total  repressiya  tədbirlərinin  keçirilməsi 

sayəsində  Azərbaycan  kommunistlərin in  sayı  1933-cü  ilin  1  yanvarından  1938-

ci  ilin  1  yanvarınadək  o lan  müddətdə  28349  nəfər  və  yaxud  38,5  faiz 

azalmıĢdı

38






Dostları ilə paylaş:
1   ...   160   161   162   163   164   165   166   167   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə