Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu


Partiyadan  çıxarılanların  əksəriyyətini  -  13975  nəfərini  və  ya  45,8



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə165/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   161   162   163   164   165   166   167   168   ...   223

336 

 

Partiyadan  çıxarılanların  əksəriyyətini  -  13975  nəfərini  və  ya  45,8 



faizini  azərbaycanlılar  təĢkil  edirdi

39

.  Ölkədə  Ko mmunist  partiyasının  ictimai-



siyasi,  dövlət  və  təsərrüfat  idarəçiliy inin  əsas  aparıcı  qüvvəsinə  çevrildiyi  b ir 

dövrdə  azərbaycanlıların  geniĢ  miqyasda  partiyadan  xaric  edilməsi,  o  dövrün 

sözü  ilə  deyilsə,  "qovulması",  onların  respublikanın  ictimai-siyasi  həyatından 

kənarlaĢdırılması 

və 

fəaliyyətlərinin 



məhdudlaĢdırılmasına 

yönəlmiĢ 

məqsədyönlü siyasi akt kimi qiy mətləndirilə b ilər. 

30-cu illərin Ġkinc i yarısından respublika rəhbərliy ində yaranmıĢ  mühit, 

xüsusilə  partiya  və  güc  orqanlarında  azərbaycanlıla ra  qarĢı  qəddar  düĢmənçilik 

xisləti  olan  ermən ilərin  cəmləĢməsi  burada  in zibati  tədbirlərin,  xüsusilə 

repressiyaların  daha  geniĢ  və  qəddarcasına  aparılmasına  Ģərait  yaratmıĢdı.  Bu  

qüvvələrin  səyi  fəal  azərbaycanlıları  respublikanın  ictimai-siyasi  həyatından 

tədric  etməyə,  fürsət  düĢdükdə  isə  onları  fiziki  cəhətdən  məhv  etməyə 

yönəldilmiĢdi. 

Azərbaycanın  ictimai-siyasi  həyatında  həmkarlar  ittifaqı  təĢkilatının  

mövqeyi  və  fəaliyyəti  mühü m  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  Həmkarlar  ittifaq larının  

əsas  funksiyası  zəh mətkeĢlərin  əmək,  məiĢət  və  istirahət  Ģəraitinin  

yaxĢılaĢmasına,  hər  vasitə  ilə  kö mək  göstərməkdən,  onların   hüquq  və 

mənafelərini  müdafiə  etməkdən,  onları  istehsalat  və  ictimai  iĢlərin  idarə 

olunmasına  cəlb  etməkdən  və  s.  ibarət  idi.  Ən  kütləvi  ictimai  təĢkilat  olan  

həmkarlar  ittifaq ları respublikada bütün sahələrin  iĢçilərin i əhatə edirdi.  Belə  ki, 

1933-cü  ilin  oktyabrında  Azərbaycan  həmkarlar  ittifaqlarının  313598  üzvü  var 

idisə, 1936-c ı ilin oktyabrında onların sayı 347734 nəfə rə çat mıĢdı. 

Bütün  ölkədə  olduğu  kimi,  Azərbaycanda  da  totalitar  rejimin  bərqərar 

olması,  in zibati-amirlik  sisteminin  bütün  sahələri  çulğa ması  bu  çoxsaylı 

təĢkilatın  respublikan ın  iqtisadi,  siyasi  və  mədəni  həyatındakı  çoxtərəfli 

fəaliyyətini kəskin Ģəkildə məhdudlaĢdırırd ı. 

Həmkarlar  ittifaqları  öz  ü zvlərinin  mənafeyin i  müdafiə  etmək  üçün  öz 

vəzifələrin i  faktiki  o laraq  müstəqil  yerinə  yetirmək  səlahiyyətindən  məhru m 

edilmiĢ,  ta ma milə  part iyadan  asılı  vəziyyətə  düĢüb  onun  tapĢırıqlarının  

icraçısına  çevrilmiĢdi.  Onların  fəaliyyətində  əsas  yeri  partiyanın  irəli  sürdüyü 

mühü m  təsərrüfat  və  siyasi  vəzifələrin  həyata  keçirilməsinə  kö mək  etmək 

tuturdu. 

O dövrdə həmkarlar ittifaq ları bütün strukturlarda partiya tapĢırıqların ın 

yerinə  yetirilməsi  üçün  geniĢ  təĢkilatçılıq  iĢi  aparırdı.  "Ġkinci  beĢilliy in  birinci 

ili"  istiqrazına  yazılıĢın  müvəffəqiyyətli  keçməsində  onlar  böyük  ro l  oynamıĢ, 

kampaniya  vaxtı  təkcə  Bakı  əhalisi  arasında  izahat  iĢləri  aparmaq  üçün  360 

briqada  yaratmıĢ,  Azərbaycan  rayonlarına  isə  təĢviqat briqadaları  və  həmkarlar 

ittifaq ı iĢçiləri göndərilmiĢdi

41




337 

 

Həmkarlar  ittifaq larının  istehsal  planların ı  yerinə  yetirmək,  fəh lələrin  



ixtisaslarını  artırmaq,  sosializm  yarıĢ ları  təĢkil  etmək,  Staxanov  hərəkatını 

yaymaq,  həmçinin  fəh lə  və  qulluqçuların  maddi-mədəni  ehtiyacların ı  ödəmək 

sahəsində gördüyü iĢlər təkzibedilməzdir. 

Bununla  belə,  o  dövrdə  yaranmıĢ  Ģ ərait  həmkarlar  ittifaq ları 

təĢkilatların ın  iĢinə  mənfı  təsir  göstərir,  bir  ço x  hallarda  onların  ritmik 

fəaliyyətini pozurdu. Artıq həmkarla r ittifaqlarında təĢkilati  məsələlərin həllində 

belə  daxili  demo kratiya  qaydalarına  heç  bir  əhəmiyyət  verilmird i.  Məsələn, 

1937-c i il fevra lın 4-də Ġliç Bu xtasında rayon həmkarlar ko mitəsinin plenu munda 

11  üzvdən  cəmi  üçünün  iĢtirak  etdiyi  iclasda  qoyulmuĢ  məsələ  həll  edilmiĢdi. 

Digər  b ir  misal,  Balaxan ı  rayon  həmkarlar  ko mitəsinin  1937-ci  il  martın  27-də 

keçirilən  plenu munda  yeddi  üzvdən  ancaq  ikisi  iĢtirak  etmiĢdi.  Müəssisə 

həmkarlar  ittifaqı  ko mitələrində  sədrlərin  seçkisiz  təyin  olunmaları  kütləvi  hal 

almıĢdı

42



Lenin (indiki Sabunçu) rayonu elektrik Ģöbəsində 1935-ci ilin aprelində 

zavod  həmkarlar  ko mitəsinin  hesabat seçkisi  keçirilir,

 

keçmiĢ  sədr  yeni  tərkibə 



seçilmir.  Bundan sonra səkkiz  ay  ərzində  səkkiz  sədr  seçilir  və  nəhayət,  səkkiz 

ay  əvvəlki  sədr  yenidən  amma  seçkisiz  zavod  həmkarlar  ko mitəsinə  üzv,  sonra 

da sədr təyin olunur

43



Qeyd  etmək  lazımd ır  ki,  ictimai-siyasi  həyatda  fəallığ ına  imkan  

verilməyən azərbaycanlıları ictimai təĢkilatlarda nəinki rəhbər vəzifələrdən, hətta 

sıravi  üzv lükdən  də  sıxıĢdırmaq  cəhdləri  onların  respublika  həmkarlar 

ittifaq larında  azlıqda  qalmaları  ilə  nəticələn irdi.  Belə  ki,  əgər  1933-cü  ildə 

respublika  həmkarlar  ittifaqına  üzv  o lanların  35,3  faizin i  azərbaycanlılar  təĢkil 

edirdisə, 1936-c ı ildə iĢləyən hə mka rla r ittifaq larının ü zvləri içə risində onlar 29,4 

faiz, ruslar 45,3 faiz, ermən ilər 14,7 faiz, baĢqa millətlər 10,6 faiz id i

44



Ölkədəki  totalitar  rejim,  Stalin  Ģ əxsiyyətinə  pərəstiĢlik,  zo rakılıq  və 

qanunsuzluq  nəticəsində  Azərbaycan  həmkarlar  ittifaqında  yaranmıĢ  vəziyyət 

ümu mittifaq  xarakteri  ald ı.  Ümu mittifaq  Mərkəzi  Həmkarlar  Ġttifaqı  ġurasının  

(ÜM HĠġ)  1937-ci  ilin  aprelində  keçirilən  VI  plenu mu  həmkarlar  ittifaqlarının  

"iĢini yaxĢılaĢdırmaq" məqsədilə yenidənqurma aparmaq barədə qərar qəbul etdi. 

Həmin  qərara  görə,  rayon, Ģəhər,  vilayət,  diyar  və  respublika  həmkarlar  ittifaqı 

Ģuraları  ləğv  olundu

45

.  Ayrı-ayrı  sahələr  üzrə  həmkarlar  ittifaqı  Mərkəzi 



Ko mitələri  yarandı.  Digər  respublikalarda  olduğu  kimi,  Azərbaycanda  da 

ÜMHĠġ-in  Müvəkkili  vəzifəsi  təsis  olundu.  Əlbəttə,  bu  tədbir  həm  həmkarlar 

ittifaq ları təĢkilatların ın, həm də  respublikanın hüquqların ın növbəti dəfə kobud 

Ģəkildə pozu lması faktı idi. 

Gənclərin  yaradıcılıq  fəallığ ını  artırmaq  və  onları  ictimai-siyasi  həyata 

geniĢ  cəlb  etmək  sahəsində  çalıĢan  Azərbaycan  komsomol  təĢkilatının  






Dostları ilə paylaş:
1   ...   161   162   163   164   165   166   167   168   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə