Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə171/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   167   168   169   170   171   172   173   174   ...   223

349 

 

qabaqcıl  dəstəsi  olan  neftçilər  yorulmadan  çalıĢır,  yaradıcı  təĢəbbüs  nümunələri 



göstərirdilər.  1940-cı  ilin  oktyabrında  Azərbaycan  neftçiləri  SSRĠ  neft 

sənayesinin bütün fəhlələrinə müraciət edərək, neft çıxarılmasın ı və onun emalını 

daha da  artınnaq  üçün onları  sosialist  yarıĢına  çağırdılar.  Bu  vaxt  respublikanın  

neft  sənayesində  staxanovçu  24366,  zərbəçi  isə  12008  nəfər  id i

17

.  Orconikid ze  



(indiki  Suraxanı)  adına  trestin  neft  və  qaz  istehsalı  planın ı  144,2  faiz  yerinə 

yetirmiĢ on birinci  mədəninə "Sovet Ġttifaqının ən yaxĢı  mədəni" adı verildi, ona 

"Pravda"  qəzetinin,  Neft  Sənayesi  Ko missarlığı  və  Neft  Sənayesi  Fəhlələri 

Həmkarlar  Ġttifaqı M K-n ın Keçici  Qırmızı bayrağı təqdim o lundu. Neft quyuları 

qazan idarələ rin sosialist yarıĢında Leninneft tresti birinci yeri tutdu, Ona "Sovet 

Ġttifaqın ın buruq qazma üzrə ən yaxĢı  idarəsi" adı və "Pravda"nın, Neft Sənayesi 

Ko missarlığı  və  Neft  Sənayes i  Fəhlələri  Həmkarlar  Ġttifaqı  M K-nın  Keçici 

Qırmızı  bayrağı  verildi.  Neftçilərdən  889  nəfər  "Sosialist  yarıĢı  əlaçısı"  niĢanı 

qırx nəfər isə "Azərbaycan SSR Neft Ustası" adı aldı

18



Azərbaycanm  neft  sənayesi  1940-cı  ildə  Sovet  Ġttifaqında  çıxarılmıĢ  

neftin 71,4 faizini - 22231 min ton neft hasil etdi

19



Üçüncü  beĢillikdə  xalq  təsərrüfatının  in kiĢafında  mühü m  əhəmiyyəti 



olan dəmir yol nəqliyyatının texniki təminatı s ahəsində ciddi iĢ aparılır.  1939-cu  

ildə  MaĢtağa-Buzovna  (9,4  km)  elektrik  dəmir  yolu  çəkilir

20

.  1941-c i  ildə  hələ  



iyirminci  illərin  əvvəllərindən  tikintisinə  baĢlan mıĢ  Ələt-Culfa  (445  km)  dəmir 

yolu xəttin in çəkiliĢi baĢa çatdırılır.  Onun  xüsusi əhəmiyyəti var idi. Hə r Ģeydən 

əvvəl,  Naxçıvanla  Bakı  arasında  dəmir  yol  məsafəsi  iki  dəfəyədək  qısaldı,  həm 

Naxçıvanla,  həm  də  Culfa  vasitəsilə  Ġranla  əlaqələrin  artmasına  geniĢ  imkan  

yarandı:  həmin  ildə  iĢə  düĢən  Salyan  -  Astara  dəmir  yol  xətti  Salyan-Neftçala, 

Lənkə ran-Astara zonalarının Ba kı Ģəhəri ilə  əlaqəsini xeyli asanlaĢdırdı

21



1940-c ı  ildə  respublika  dəmir  yol  xətti  1937-c i  ildəki  1193  km-dən 



1210  km-dək u zadıldı və onun ümu mi yük dövriyyəsi 10,5  milyon tondan 13,2 

milyon  tona  çatdırıld ı.  Həmin  il  dəmir  yol  nəqliyyatı  ilə  29,5  milyon,  o 

cümlədən Ģəhərətrafı xətlərdə 25,5 milyon sərniĢin daĢınmıĢ dı

22



Respublikanın  xalq  təsərrüfatın ın  baĢqa  sahələrində  olduğu  kimi, 

yenilikçilər  hərəkatında  dəmiryolçu lar  da  fəal  iĢtirak  ed ird ilər.  Zaqafqaziya 

dəmir  yolunda  mühüm  yer  tutan  Bakı  sahəsi  1938-ci  ildə  Xalq  Yo llar 

Ko missarlığının  Keçici  Qırmızı bayrağın ı aldı

23

. Azərbaycanın 30 dəmiryolçusu 



uğurlu  iĢinə  görə  SSRĠ  orden  və  medalları  ilə  təltif  olundu.  Məsələn,  Bakı 

deposunun  maĢinisti  Tahirov  və  "Bakı-2"  deposunun  rəisi  Kərimova  Lenin  

ordeni,  Biləcəri  stansiyasının  manevr  üzrə  növbətçisi  Çumaka  "ġərəf  niĢanı" 

ordeni, Gəncə loko motiv deposunun maĢinisti Qurbanova Qırmızı Əmək Bayrağı 

ordeni verildi

24




350 

 

Azərbaycanda  iqtisadiyyatın  inkiĢafı  dəniz  nəqliyyatının  maddi -texniki 



bazasını da möhkəmləndirdi. "Paris Ko mmunası", "Zaqafqaziya", "Vano Sturua" 

adına  gəmi  təmiri  zavodları  gəmilərin  vaxtında  təmirini  və  istismar  müddətinin  

artmasın ı  təmin  edirdi.  1940-cı  ildə  "Paris  Kommunası"  zavodu  14  gəmini 

vaxtından əvvəl təmir edərək sosialist yarıĢının qabaqcılları sırasına çıxmıĢdı

25



1940-c ı ildə Ba kı Xəzə r dəniz nəqliyyatının ü mu mi yük dövriyyəsi 14,8 



milyon  ton  idi.  Bunun  13,4  milyon  tonunu neft  məhsulları  təĢ il  edirdi.  1940-c ı 

ildə  SSRĠ  dəniz  nəqliyyatı  yük  dövriyyəsinin  46  faizi  Xəzər  dənizinin  payına 

düĢürdü

26



Müharibədən  əvvəlki  illərdə  respublikada  rayonlararası  əlaqələrin  

geniĢləndirilməsində  avtomobil  nəqliyyatının  müstəsna  əhəmiyyəti  var  id i. 

Üçüncü  beĢillik  planda  Azərbaycan  avtomobil  tres tinin  1942-ci  ildə  4,4  milyon 

sərniĢin  (1937-ci  ildəkindən  4,3  dəfə  ço x)  və  634  min  ton  yük  (1937-ci 

ildəkindən  5  dəfə  çox)  daĢıması  nəzərdə  tutulurdu

27

.  Artıq  1940-cı  ildə 



avtomobil  nəqliyyatı  vasitəsilə  nəzərdə  tutulandan  da  çox  yük  və  sərniĢin 

daĢınmıĢdı

28

.  Təbii  ki,  avtomobil  nəqliyyatının  in kiĢaf ında  Ģose  yollarının  



geniĢləndirilməsi  və  sahmanda  saxlan ması  olduqca  vacibdir.  Üçüncü  beĢillikdə 

Azərbaycan  avtomobil  yollarının  təmiri  və  çəkilməsi  sahəsində  xeyli  iĢ 

aparılmasına baxmayaraq, 1938-ci ildə respublikan ın cənub-qərbində 170 km yol 

"sərəncamla"  Ermən istan  Ģose  yolları  idarəsinə  verildiyindən,  onun  uzunluğu 

1937-c i  ildəki  11193,9  kilo metrdən  11023,3  kilo metrə  en miĢdi

29

.  1940-cı  ildə  



Azərbaycan SSR Xalq Avtomobil Nəqliyyatı Ko missarlığı yarad ıld ı.  

Üçüncü  beĢillikdə  Azərbaycanda  bütün  sənayenin  ümumi  məhsulu 

1940-c ı  ildə  1937-c i  ildəkinə nisbətən 21 fa iz, o cü mlədən neft çıxa rılması dörd  

faiz, qaz çıxarılması 25  faiz, elektrik enerjisi  istehsalı  32  faiz, polad istehsalı 32 

faiz,  maĢınqayırma  və  metal e ma lı sənayesinin ü mu mi  məhsulu 98  faiz, se ment 

istehsalı 14 faiz, pamb ıq-parça istehsalı 22 fa iz,  ipək parça istehsalı 19 fa iz, gön-

dəri  ayaqqabı  istehsalı  49  faiz,  qənnadı  məmulatı  31  faiz,  konserv  istehsalı  yüz 

faiz artdı

30



Lakin  üçüncü  beĢillikdə  sənayenin  inkiĢaf  sürəti  əvvəlki  dövrlərə 



nisbətən  xeyli  aĢağı  olmuĢdu.  Əgər  birinc i  beĢillikdə  sənayenin  ümu mi  məhsul 

artımı  86  faiz,  ikinci  beĢillikdə  103  faiz  id isə,  1940-cı  ildə  1937-ci  ilə  nisbətən 

sənayenin ümu mi  məhsulunun artımı cəmi 21 faiz, onun aparıcı sahəsi olan neft 

istehsalı  ikinci  beĢillikdə  75  fa izə  qarĢı  cə mi  dörd  fa iz,  qa z  istehsalı  231  fa izə  

qarĢı 25  faiz, elektrik enerjisi istehsalı 125  faizə qarĢı  32 faiz və əksər sahələrdə 

göstərici ya aĢağı və ya cüzi artımla o lmuĢdu

31



Əlbəttə,  bu  dövrün  müharibə  ərəfəsi  o lması  unudulmamalıdır,  hərb i 



qüvvələrin  möhkəmləndirilməsi  və  onun  inkiĢafına  çəkilən  xərclərin  ön  planda 

durması  Ģəksiz  idi.  Odur  ki,  üçüncü  beĢ illik  planda  nəzərdə  tutulan  bir  sıra 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   167   168   169   170   171   172   173   174   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə