Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə176/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   172   173   174   175   176   177   178   179   ...   223

359 

 

altına almağa çalıĢırdı.  Onların hamısın ı Sovet Ġttifaqına -  ko mmunist sisteminin  



dayağına qarĢı düĢmən mövqe birləĢdirirdi. 

1  sentyabr  1939-cu  ildə  faĢist  Alman iyası  PolĢa  üzərinə  hücuma  keçd i 

və  ikinci  dünya  müharibəsi  baĢlandı.  Təhlükə  SSRĠ-n in  qərb  sərhədlərinə 

yaxınlaĢırdı.  Hö ku mət  faĢist  Alman iyası  ilə  toqquĢmanın  labüdlüyünü  nəzərə 

alaraq sərhədləri  möhkəmləndirmək tədbirlə rin i həyata keçirməyə baĢladı. 1939-

cu  il  avqustun  23-də  SSRĠ  ilə  Almaniya  arasında  on  il  müddətin ə  hücum 

etməmək  barədə  müqavilə  bağlan mıĢ  və  bu,  beynəlxalq  vəziyyəti  xeyli 

mürəkkəbləĢdirmiĢdi.  Dünya  ağalığına  çalıĢan  hər  iki  tərəf  bu  müqaviləyə  öz 

qəsbkarlıq  plan ının  həll  ed ilməsi  yolunda  müvəqqəti  bir  mərhələ  kimi  baxırd ı. 

1939-cu  il  sentyabrın  28-də  SSRĠ  ilə  Alman iya  arasında  dostluq  və  sərhədlər 

haqqında müqavilə bağlandı. Müqavilədə Alman iya və SSRĠ  ġərqi Avropanı öz 

təsir  dairələrinə  böldülər.  1939-cu  ilin  sentyabrında  sovet  qoĢunları  Qərbi 

Ukrayna və Qərb i  Be lorusiya torpaqlarına girdilər.  Sovet hökuməti  Leninqradın  

təhlükəsizliy ini təmin etmək üçün Finlandiyadan tələb etdi  ki,  Vıborq  rayonunu 

Sovet Ġttifaqına versin. Bu, 1939-cu ilin əvvəlində Fin-Sovet hərbi toqquĢmasına 

səbəb oldu. 

1939-cu  il  noyabrın  30-da  Leninqrad  hərbi  dairəsin in  hərbi  qüvvələri 

Fin landiyanın  sərhədlərin i  keçdi.  Sovet-Fin  müharibəsi  baĢlandı  və  nəticədə 

SSRĠ-nin sərhədləri Murmansk dəmir yolu xəttindən 130-150 kilo metr aralandı. 

1939-cu  il  avqustun  23-də  Alman iya  ilə  imzalan mıĢ  müqaviləyə  əlavə  

olan  gizli  protokola  görə,  Ba ltikyanı  ölkələ rə  sovet  ordu  qüvvələri  yeridild i. 

Litva,  Latviya  və  Estoniya  SSRĠ  tərəfindən  istila  edild i.  1940-cı  ilin  yayında 

SSRĠ Ru mın iyanı Bessarabiyanı və Bukov inanın Ģimal hissəsini güzəĢtə getməyə 

məcbur etdi. 

1937-1941-c i  illərdə  Sovet  Ġttifaqın ın  cənub  sərhədlərində  təhlükəli 

vəziyyət  yarandı.  1937-ci  ildə  Qərb  dövlətlərinin  təĢəbbüsü  ilə  Yaxın  və  Orta 

ġərq  ölkələri  öz  aralarında  Saadabad  müqaviləsini  imzaladılar.  Ġngiltərə  və 

Fransanın  hakim  dairələri,  ABġ-ın  onları  müdafiə  etməsilə  Yaxın  ġərqdə  Sovet 

Ġttifaqına  qarĢı  " Yaxın  ġərq  Antantası"  adlanan  birlik  yaratdılar.  1939-cu  ildə 

onlar  həmin  ittifaqa  daxil  olmuĢ  dövlətlərə  ço xlu  silah  verdilər.  Yaxın  ġərq  

Antantası  SSRĠ-yə  hücum  edib,  Qa fqazın,  ilk  növbədə  Azərbaycanın  neft 

sənayesini  məhv  etməli  idilər

87

.  Azərbaycan  nefti  bütün  antisovet  qüvvələrin  



cazibə mərkə zi olmuĢdu. 

Özlərin in  SSRĠ-yə  qarĢı  davakar  siyasətlərində  Türkiyədən  istifadə 

etməyə  çalıĢan  Ġngiltərə  və  Fransa  Türkiyə  ilə  1939-cu  ildə  "QarĢılıqlı  yard ım 

ittifaq ı"  müqaviləsini  imzaladılar

88

.  Onlar  SSRĠ-yə



 

qarĢı  Türkiyənin  hərbi  yürüĢ 

planını hazırlayır, onunla birlikdə SSRĠ-yə qarĢı çıxmaq istəyirdilər. Türkiyədəki 

Fransa  səfiri  R.Massiqli  Tü rkiyə  höku mət  nümayəndələri  ilə  birlikdə  Türkiyə  




360 

 

ərazisində  Batu m  və  Bakıya  havadan  basqın  planını  hazırlad ı.  Səfir   bu  barədə 



Fransa hökuməti baĢçısı Daladyeyə məlu mat verərək yazırdı ki, "Türkiyə həvəslə 

Ġran  ərazisi  vasitəsilə  Bakıya  hücumda  iĢtirak  etmə  təklifın i  qəbul  etməyə 

hazırdır"

89



1940-c ı  ildə  Fransa  generalı  Qa melon  SSRĠ-yə  qarĢı  Ġngiltərə-Fransa 

hərbi hücumu p lanını hazırlad ı.  Burada  Batu m və Bakı  Ģəhərlərin i bo mbalamaq  

da nəzərdə tutulmuĢdu

90

. Suriyada olan və bu planı həyata keçirməyə hazırlaĢan 



Fransa  qoĢunlarının  ko mandanı  general  Beyçan  özünü  öyürdü  ki,  bəzi  əlavə 

kö məklə  o,  iki  yüz  təyyarə  ilə  "Qafqazı  ələ  keçirə  və  bıçaq  yağa  gird iyi  kimi, 

Rusiyaya daxil ola  bilər"

91



FaĢist  Alman iyası  da  Yaxın  ġərqdə  öz  fəallığını  artırırd ı.  1941-ci  il 

iyunun  18-də,  yəni  SSRĠ-yə  hücumdan  üç  gün  əvvəl  o,  Türkiyə  ilə  dostluq  və 

hücum  etməmək  barəsində,  Sovet  Ġttifaqına  basqın  zamanı  özünün  cənub 

cinahını bu yolla təmin etmək niyyəti ilə müqavilə bağladı.  

Hitlerçilər  Rza  Ģah  Pəhləvinin  kö məyi  ilə  özlərinin  sovetlər  əleyhinə 

fitnələ rin i gücləndirir, Ba kıya təxribatçı qruplar göndərmə k yolu  ilə Ġran tərəfdən 

Sovet Ġttifaqına hücum etməyə hazırlaĢırdılar

92



Yaran mıĢ  beynəlxalq  vəziyyət  SSRĠ-n i  sülhü  qorumaq  və 

möhkəmləndirmək uğrunda mübarizə aparmaqla bərabər, ö zünün müdaf iəsi üçün 

ciddi tədbirlər həyata keçirmək məcburiyyəti qarĢısında qoyurdu. 

Hərbi  təhlü kənin  getdikcə  güclənməsi  ilə  əlaqədar  olaraq,  SSRĠ  Ali 

Sovetinin Rəyasət Heyəti 1940-cı ilin iyununda yeddi saatlıq iĢ günündən səkkiz 

saatlıq iĢ gününə, yeddi günlük iĢ həftəsinə keçmək,  fəhlə və qulluqçuların idarə  

və  müəssisələrdən  özbaĢına  getməsini  qadağan  etmək  barəsində  fərman  verdi. 

Dövlət  Əmək  ehtiyatları  barəsində  verilmiĢ  fərmanla  sənət-peĢə,  dəmir  yol  və 

fabrik-zavod  təhsili  məktəblə rində  cavan  ixtisaslı  fəhlə lərin  kütləvi  surətdə 

hazırlan ması  baĢlandı.  Müdafiə  sənayesinin  iĢinə  diqqət  artırıldı,  hərbi 

təyyarələr,  toplar,  silahlar  istehsal  edən  yeni  zavodlar  tikildi,  müasir  tank 

sənayesi yaradıldı. Sovet konstruktorları yeni döyüĢ maĢ ınları hazırlad ılar. 1940-

cı il və 1941-ci  ilin birinci yarısında sovet sənayesi iki  minə qədər tank buraxd ı. 

Təyyarə  sənayesi  1940-cı  ildə  səkkiz  min  doyüĢ  təyyarəsi  istehsal  etdi.  Bu  

zavodları  yanacaqla  təmin  etmək  üçün  neft  sənayesində  gərgin  iĢlər  görülürdü. 

Bakıda  və  respublikanın  rayonlarında  mexanikləĢdirilmiĢ  və  son  texnika  ilə 

təchiz  olunmuĢ  neft,  maĢınqayırma,  metal  emalı  və  baĢqa  sənaye  müəssisələri 

tikild i.  Yeni  neft  yataqları  aĢkar  edilərək  istifadəyə  verildi:  Ġliç  bu xtası,  Puta, 

Qaraçu xur,  Neftçala

 

Xıllı,  Lö kbatan,  Qala,  Sulutəpə,  Korgöz,  ġonqar,  Siyəzən  



neft  mədənlə ri  ölkəni  zəru ri  o lan  yanacaqla  təmin  et mək  imkan ı  yaratdı 

Müharibə  ərəfəsində  Azərbaycan  bütün  ölkədə  çıxarılan  neftin  70  faizini 

verird i

93






Dostları ilə paylaş:
1   ...   172   173   174   175   176   177   178   179   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə