Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə24/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   223

52 

 

vaxtlar ayrı-ayrı ko missarlıqla-məsələn, səhiyyə və maarifə aid səlahiyyət mandatı 



olan  nürnayəndələri  müstəqil  fəaliyyət  göstərirdilər.  Azərbaycan  SSR-in 

ko missarları  b irbaĢa  RSFSR-in  nəinki  müvafıq  ko missarları  ilə,  hətta  Leninlə, 

Kalininlə  birbaĢa  məktub  və telefonla  əlaqə saxlayır,  onların Moskvada qəbulunda 

olurdular. Çox çəkmədi ki, komissarların səlahiyyət mandatı ləğv edild i. 

N.Nərimanovun  1921-ci  il  12  dekabr  sərəncamı  ilə  Əliheydər  ġirvani 

(Mustafabəyov)  Azərbaycan  SSR-in  RSFSR  höku məti  yanında  səlahiyyətli 

nümayəndəsi  təyin  olundu.  Onun  Azərbaycanın  bayrağını  yalnız  öz  otağında 

asmağa  ixtiyarı  var  idi!  RSFSR  XĠK  çox  vaxt  nümayəndəliyi  saymır,  hətta  onun 

ləğvini  istəyirdi.  Nümayəndəlik  yeddi  Ģöbədə  75  iĢçisi  ilə  beĢ  otaqda  yerləĢirdi. 

Tərkibində  tez-tez  kadr  dəyiĢiklikləri  və  ixtisarlar  baĢ  verirdi,  onların  içərisində 

azərbaycanlılar ermənilərdən də az, bəlkə də 5-10 faiz idi. 

Sibirdə  minlərlə  Azərbaycanlı  yaĢadığından,  Ġrkutskidə  Azərbaycan 

Respublikasının  konsulluğu  bir  müddət  fəaliyyətdə  idi.  1921-ci  ilin  noyabrından 

RSFSR-in  BaĢ  konsulluğu  Bakıda  iĢə  baĢ ladı  və təqribən bir  ildən sonra  bağlandı. 

B.V.Leqran  Azərbaycan,  Gürcüstan  və  Ermənistan  respublikalarında  RSFSR-in 

səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edildi. 

Maraqlıd ır  ki, Ġrəvanda sovet hakimiyyəti elan olunandan iki  gün sonra, 

1920-ci  il  dekabrın  2-də,  RSFSR  ilə  Ermənistan  arasında səkkiz  maddədən  ibarət 

müqavilə  bağlandı.  Birinci  maddədə  Ermənistan  müstəqil  sovet  respublikası  elan 

olunurdu. Üçüncü maddədə isə göstərilirdi ki, Rusiya Sovet hökuməti Ermənistan ın 

1920-c i  il  oktyabrın  23-nə  kimi  sahib  olduğu  aĢağıdakı  ərazilərini  -  Ġrəvan 

quberniyasının,  Qars  vilayəti  hissəsinin,  Zəngəzur  qəzasının,  Qazax  qəzası 

hissəsinin,  Tiflis  quberniyası  hissəsinin  "Sovet  Erməni  Respublikasının"  tərkibinə 

daxil  o lduğunu  mübahisəsiz  təsdiq  edir.  Müqavilənin  xüsusi  bir  müddəasında  isə 

regionda  ağır  cinayətlər  törətmiĢ  "erməni  ordusu"nun  komanda  heyətinin  sovet 

hakimiyyəti  Ermənistanda  elan  edilənədək  göstərdikləri  fəaliyyətə  görə 

məsuliyyətdən  azad  olduqları  (heç  bir  məsuliyyət  daĢımadıqları)  həyasızcasına 

qeyd cdilird i. 



RSFSR  ilə  Azərbaycan  SSR  arasında  müqavilə.  Gənc  respublikanın  

gərgin  daxili  və  xaric i  vəziyyəti  bütün  sovet  respublika ları  ilə,  ilk  növbədə 

RSFSR-lə dostluq münasibətləri və iqtisadi əlaqələ r yaradılmasın ı tələb ed irdi.  

KeçmiĢ  çar  Rusiyasının  ucqarlarında  yaĢayan  bütün  xalqlar  kimi, 

Azərbaycan  xalq ı  da  ü mid  edirdi  ki,  təzə  quruluĢ  Ģəraitində  onların  arasında 

tamamilə  yeni  münasibətlərin  baĢlanğıcı  qoyulacaq,  rus  xalqı  ilə  keçmiĢdə 

Rusiyanın əsarətində olan xalq lar arasında tam azadlıq və  müstəqillik  zəmin ində 

bərabər  hüquqlu  münasibətlər  yaranacaq.  V.Ġ.Len in  yazırd ı:  "Rus  olmayan 

millətlərin  hamısına  biz  onların  ö zünə  məxsus  respublikalar  və  ya  mu xtar 



53 

 

vilayətlər  vermiĢik"



79

Ancaq 



bu 

"qeyri-rus 

millətlər"  əslində  "öz 

respublikaların ın" yalnız "sovet" atributlarının sahibi olaraq qa ldılar. 

1920-c i  il  mayın  20-də  RK(b)P  MK-nın  qəbul  etdiyi  qərarda  deyilirdi: 

G.Çiçerinə  tapĢırılsın  ki,  qarĢılıq lı  münasibətləri  müəyyənləĢdirmək  üçün 

danıĢıqlara  baĢlamaq  təklifi  ilə  A zərbaycan  sovet  hökumətinə  mü raciət  etsin. 

Cavab  alındıqdan  sonra  Krestinski,  Çiçerin  yoldaĢlardan,  AXTġ-n in  və  hərbi 

idarənin  nümayəndələrindən  ibarət  komissiya  təyin  olunsun.  Xalq  Milli  ĠĢlər 

Ko missarlığının nü mayəndəsi yol.  Ka minskiyə  ko missiyada iĢtirak et məyə ica zə  

verilsin. 

RSFSR höku məti Xalq Xarici ĠĢlər Ko missarı  G.V.Çiçerin öz  imzası ilə 

Azərbaycan SSR höku mətinin baĢçısı N.N.Nərimanova  xüsusi nota göndərərək, 

"ümu mi  məqsədlərə  nail  olmaq  naminə  öz  müntəzəm  əməkdaĢlığı  yolunda  hər 

iki  Respublikanın  b irgə  fəa liyyətini  asanlaĢdıran  daimi  qarĢılıqlı  münasibət 

formaları  yaratmaq  haqqında"  danıĢıqlara  baĢlamağ ı  təklif  etdi

80

.  Notada 



danıĢıqlar  aparmaq  üçün  Moskvaya  respublikadan  daimi  nümayəndə 

göndərməyin vacibliyi göstərilirdi. Notada deyilird i: " Rusiyanın sovet hökuməti 

zənn  edir  ki,  məqsədlərimizin  birliyi  və  fəhlə -kəndli  quruluĢunun  həmrəy liy i, 

təbii,  hər  iki  qardaĢ  respublikan ı  -  Rusiya  və  Azərbaycan  respublikalarını 

rəsmiləĢdirilmiĢ  sarsılmaz  əlaqələr  yaradılmasına  gətirib  çıxara  bilər  və  bu 

əlaqələr ü mu mi sovet siyasəti yolunda daimi əməkdaĢlığı asanlaĢdırar 

81



G.V.Çiçerinin notası tezliklə qə zetlər vasitəsilə bəyan edildi.  1920-c i il 



iyulun  13-də  isə  AK(b)P  MK  bürosu siyasi,  hərbi  və  iqtisadi  xara kterli  bir  sıra 

məsələ ləri  aydınlaĢdırmaq  üçün  Azərbaycan  SSR-in  nümayəndəsi  kimi 

Moskvaya  -  RSFSR  Xa lq  Ko mis rla rı  Sovetinə  gedəcək  B.A.ġahta xtınskin in 

məruzəsi  haqqında  məsələni  mü zakirə  etdi.  Azərbaycan  SSR  ilə  RSFSR 

arasında  qarĢılıq lı  münasibətlər  və  B.A.ġahtaxtınskiyə  veriləcək  direktivlər 

barəsində  məsələlər  iyulun  15-də  AK(b)P  M K  bürosunda  yenidən  ınüzakirə 

olundu  və  büro  xüsusi  ko missiyaya  təklif  etdi  ki,  Azərbaycan  SSR-in  RSFSR-

dəki  nü mayəndəsi  B.A.ġahtaxtınski  üçün  direktivlərin  müddəaların ı  iĢləyib 

hazırlasın 

82



1920-c i  il  iyulun  15-də  Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsi  xalq  ədliyyə 

ko missarı B.A.ġahtaxtınskin i fövqəladə səlahiyyətli nü mayəndə təyin etdi və ona 

"RSFSR  höku məti  ilə  bütün  məsələlər,  istər  siyasi,  istərsə  də  iqtisadi  məsələlər 

barədə danıĢıqlar aparmaq və sonradan təsdiq olunmaq Ģərti ilə, Azərbaycan SSR 

adından hər cür müqavilə və öhdəliklər imzalamaq üçün" mandat verdi. 

1920-c i  il  iyunun  axırında  Azərbaycan  SSR-in  xa lq  xaric i  iĢlə r 

ko missarı  M.D.Hüseynov  da  Sovet  Rusiyası  və  Sovet  Azərbaycanının  qarĢılıqlı 

münasibətləri  məsələlərini aydınlaĢdırmaq, onların arasında sıx  ittifaq yaratmaq, 

habelə  beynəlxalq  məsələlər  barədə  fəaliyyət  planını  razılaĢdırmaq  və  iĢləyib  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə