Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə27/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   223

58 

 

göndərmiĢ 



104

,  beləliklə,  onun  iqtisadiyyatının  dirçəlməsinə,  müdafiəsinin  təmin 

edilməsinə əsaslı zəmin yaratmıĢdır. 

Azərbaycandan gəlmiĢ böyük nümayəndə heyətinin hərarətlə qarĢılandığı 

VIII  Ümu mrusiya  Sovetlər  qurultayında  V.Ġ.Lenin  demiĢdi:  "Ġndi,  Azərbaycan 

respublikasında  fəhlələrin  göstərdiyi  böyük  coĢqunluq  Ģəraitində  bizd ə  yaranmıĢ 

olan  dostluq  münasibətləri  Ģəraitində,  Xalq  Təsərrüfatı  ġurasının  verdiyi  bacarıqlı 

rəhbərlərlə  neft  iĢi  yaxĢı  gedir  və  yanacaq  məsələsində  də  iĢimiz  yaxĢılaĢ mağa 

baĢlayır"

105


VIII  Ümumrusiya  Sovetlər  qurultayı  əmək  hünərinə  görə  Azərbaycan 

neftçilərini ilk Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif etməy i qərara ald ı. 

Sovet  Rusiyasının  fəhlə  və  kəndlilərinə  Azərbaycan  özünün  ənənəvi 

istehlak  məhsullarını göndərird i.  Yalnız  1920-ci il  may ın 1 -dən sentyabrın 1-dək 

sovet Rusiyasına 3 milyon puda qədər quru yük göndərilmiĢdi

106



Azərbaycan  zəhmətkeĢləri  vətəndaĢ  müharibəsi  illərində  Rusiya  fəhlə  və 



kəndliləri  kimi  arxada  çalıĢarkən  və  cəbhələrdə  döyüĢərkən  hesab  edirdilər  ki, 

özlərinin  "sosialist  inqilabı"  nailiyyətlərini  qoruyurlar. Antanta  imperialistləri  PolĢa 

panlarından  və general  Vrangeldən  istifadə  edərək  1920-ci  ilin   yazında  "sovetlər 

ölkəsinə"  qarĢı  daha bir  müdaxilə  cəhdi  göstərdikdə,  sovet  Azərbaycanı  cəbhəyə 

göndərmək  üçün  döyüĢ  dəstələri  yaratmağa,  ölkəni  və  ordunu  yanacaqla  təchiz 

etməkdən ötrü özünün qüvvələrini səylə səfərbərliyə almağa baĢladı. 

Tarixin  bu  faktları  Azərbaycan  və  Rusiya  arasında  münasibətlərin, 

əməkdaĢlığın və qarĢılıqlı əlaqələrin keçmiĢ sovet dövrünün ilk 

 

səhifələrinə Ģəhadət 



verir. 

ġərq  xalqlarının  birinci  qurultayı.  Yaxın  və  Orta  ġərqin  qovuĢuğunda 

yeni bir  dövlətin  - əhalisi  əsasən  müsəlmanlardan  ibarət  olan  Azərbaycan  SSR-in 

yaranması  bu  regiondakı  ölkələrin  qarĢılıqlı  münasibətlərinə  və  ictimai-siyasi 

vəziyyətə təsir göstərməyə bilməzd i. 

Ġran  xalqlarının  ingilis  imperialistlərinə  qarĢı  mübarizəsi  gücləndi.  Bu 

mübarizənin  mərkəzi  Cənubi  Azərbaycan  idi.  ġeyx  Məhəmməd  Xiyabaninin 

rəhbərliyi  altında  Demokrat  partiyasının  baĢçılıq  etdiyi  demokratik  milli  azadlıq 

hərəkatı təhqiramiz Ġngiltərə - Ġran müqaviləsinin ləğvini, azad seçkilər keçirilməsini 

və  respublika  quruluĢunun  yaradılmasını  tələb  edirdi.  Güclən məkdə  olan 

demokratik  milli  a zadlıq  hərəkatının  təzyiqi  altında  1920-ci  ilin  iyununda  Ġranın 

ingilispərəst  hökuməti  istefa  verməyə  məcbur  oldu.  1920-c i  il  iyunun  24-də 

Təbrizdə Xiyabaninin baĢçılığı ilə milli-demokratik höku mət təĢkil ed ild i. 

Elə həmin vaxt  Gilan Respublikası elan olundu. Bu münasibətlə  1920-ci il 

iyunun  4-də  RəĢtdə  böyük  mitinq  keçirildi.  Cənubi  Azərbaycandakı,  Gilan  və 

Mazandarandakı  üsyanların təsiri  altında  Tehranda, Ġsfahanda, Xorasanda və Ġranın 

baĢqa vilayətlərində  ingilis  imperialistlərinə  qarĢı  mübarizə  gücləndi.  1920-ci  ilin 




59 

 

axırında  Ənzəlidə  keçirilən  təsis  qurultayı  "Ədalət"  təĢkilatlarını  Ġran  Kommun ist 



Partiyası bayrağı altında birləĢirdi. 

1920-c i  ildə  Türkiyə  xalq ı  öz  vətəninin  müstəqilliyi  uğrunda,  imperialist 

qəsbkarlara qarĢı qəhrəmancasına mübarizə aparırdı. Mustafa Kamal baĢda olmaqla 

Türkiyənin inqilabi hökuməti sovet Rusiyası ilə dostluq əlaqələri yaratmıĢdı. 1920-

ci  il  aprelin  26-da  Türkiyə  Böyük  Millət  Məclisi,  Mustafa  Kamalın  imzası  ilə  

V.Ġ.Leninə  məktub  göndərərək,  imperialist  qüvvələrə  qarĢı  mübarizəyə  yardım 

göstərilməsini  xahiĢ  etdi.  Xüsusən Azərbaycan  SSR  elan  olunduqdan sonra  Sovet 

Rusiyasının yardımı gücləndi, hətta bəyan edildi  ki, Azərbaycana gələn Qızıl ordu 

Türkiyə  xalqının  milli azadlıq hərəkatına yardım üçün gedir. Həmin dövrdə Bakıda 

öz  orqanını  -  "Yeni  dünya"  qəzetini  nəĢr  edən  Türkiyə  kommunistləri  bu  iĢdə 

xüsusi  rol  oynayırdılar.  On ların  1920-ci  il  sentyabrın10-da  Bakıda  keçirilən  

birinci  qurultayı  qətnamə  qəbul  edərək  Türkiyə  xalqının   imperializmə  qarĢı  milli 

azadlıq mübarizəsini gücləndirməyə çağ ırdı. 

Kamalçılar  hökumətinin  nümayəndələri,  mü xtəlif  diplo matik  missiyaları 

Moskvaya  Bakıdan  keçib gedirdilər.  Onlar  bir  qayda  olaraq burada Azərbaycanın 

hökumət  baĢçısı,  digər  dövlət,  ictimai-siyasi  xadimləri  ilə  qardaĢcasına  görüĢür, 

dövrün  mürəkkəb  coğrafı-siyasi  Ģəraitində  ikitərəfli  münasibətlərə  dair  ümdə 

məsələlər barəsində məsləhətləĢmələr, fikir mübadiləsi aparırd ılar. 

Atatürk  Azərbaycan  Respublikasının  səfırini  qəbul  edərkən  demiĢdi: 

"Rum  eli  və  Anadolu  xalqı  azəri  qardaĢlarının  qəlblərinin  öz  qəlbləri  kimi 

çırpındığını bilirlər.  Bunun üçün gətirdiyiniz salam töhfəsinin nə qədər dərin və ali 

hissdən xəlq olduğunu qiymətləndirir və bu salamı alarkən Azərbaycan türklərinin  

də  bir  daha  əsarətə düĢməmələri  və  hüquqlarının  paymal  edilməməsi  istəyini  və 

arzusunu  izhar  eyləyirlər.  Azərbaycan  türklərinin  dərdləri  öz  dərdlərimiz  və 

sevincləri öz sevinclərimiz olduğıı üçün, onların muradlarına nail olmaları, azad və 

müstəqil olaraq yaĢamaları bizi artıq dərəcədə sevindirir

107



V.Ġ.Lenin  Azərbaycanda  sovet  hakimiyyətinin  qurulmasına  böyük 



əhəmiyyət 

verirdi. 

O, 

ölkənin 


beynəlxalq 

və 


daxili 

vəziyyətinin 

möhkəmlən məsində, 

ġərqdə  sosialist 

ideyalarının 

yayılmasında  sovet 

Azərbaycanının  rolunu  dəfələrlə  vurğulamıĢdı.  Əlamətdar  haldır  ki,  Azərbaycan 

SSR-in  yaranmasından  dərhal sonra  Əfqanıstan,  Ġran,  Türkiyə və  digər  müsəlman 

ölkələrinin  nümayəndələri  Bakıya  gəlməyə  baĢlamıĢdı.  Tezliklə  Bakıda  hind 

bölməsi  təĢkil  edildi  və  o,  yerli  mətbəədə  urdu  dilində "Azad  Hindistan  Əxbarı" 

qəzetinin nəĢrinə baĢladı. 

RK(b)P MK ġərq  xalq larının qurultayını çağırmaq barədə Komintərinin  

icraiyyə  komitəsinin  təklifın i

108


  müza kirə  edərək,  ġərq  xa lqla rın ın  birinci 

qurultayını  Bakıda  -  ilk  müsəlman  sovet  respublikasının  paytaxtında  çağır mağı 

qərara  aldı.  1920-ci  il  iyunun  18-də  RK(b)P  MK  Siyasi  Bürosu  III 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə